Adam Smith

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Salta a la navegació Salta a la cerca
Fairytale waring.png Aqueste article es pas acabat. Es en fasa d'escritura o de reestructuracion importanta.
  • Son estat actual es provisòri, e se deu prene amb prudéncia.
  • Una version melhorada es en preparacion e deuriá èsser disponibla dins pauc de temps. Per ne seguir l'avançament o i participar, consultatz la pagina de discussion.


Tièra de 1000 articles que totas las Wikipèdias deurián aver.

Biografia[modificar | modificar la font]

Jovença e formacion[modificar | modificar la font]

Adam Smith seriá nascut lo 5 de junh de 1723[1] dins la vila escocesa de Kirkcaldy. Son paire, egalament dich Adam Smith, èra jurista[2] e contraròtlaire dei doanas. Moriguèt dos mes avans la naissença de son fiu. Aqueu darrier foguèt donc enantit per sa maire, Margaret Douglas qu'èra la filha d'un proprietari terrenc de la region.

De 1729 a 1737, Adam Smith frequentèt l'escòla de Kirkcaldy. I mostrèt rapidament de capacitats intellectualas importantas e i descurbiguèt lo latin, lei matematicas e l'istòria. A 14 ans, aquò li permetèt d'intrar a l'Universitat de Glagow ont estudièt la filosofia morala sota la direccion de Francis Hutcheson (1694-1746). Contunièt d'excellir dins seis estudis e sei resultats li donèron la possibilitat, en 1740, de perseguir seis estudis a Oxford au Balliol College. Poguèt i completar son educacion gràcias ai bibliotècas universitàrias. Pasmens, Adam Smith gardèt una remembrança amara d'aqueu periòde (languiment, alunchament, ensenhaments conservators[3]...) e partiguèt d'Oxford en 1746 avans l'acabament de seis estudis.

Carriera d'ensenhaire[modificar | modificar la font]

A son retorn en Escòcia, Adam Smith obtenguèt lo sostèn de Henry Home, lord Kames, un filosòf e un important mecènas que foguèt una personalitat centrala dau movement dei Lutz escocesas[4]. Aquò li permetèt de venir professor a l'Universitat d'Edimborg en 1748. I ensenhèt la retorica e la literatura mai comencèt rapidament de s'interessar a l'economia e a la produccion de richessas. Sei cors recebèron un acuelh fòrça favorable de part deis estudiants.

En 1751, aqueu succès li permetèt de jonhér l'Universitat de Glasgow per i ensenhar la logica. Un an pus tard, totjorn gràcias a Henry Home, venguèt sòci de la Societat de Filosofia d'Edimborg. Enfin, en 1753, foguèt nomat a la cadiera de filosofia morala après lo decès de son titulari. La gardèt durant 13 ans.

Aquela posicion li donèt l'oportunitat de desvolopar sa pensada amb la publicacion de la Teoria dei sentiments moraus en 1759. Etapa importanta de sa reflexion, aquel obratge placèt l'empatia coma sòcle dei relacions interpersonalas. Aumentèt encara la reputacion d'Adam Smith que recebèt lo títol de doctor en 1762. Lo decidèt tanben de tornar orientar son trabalh vèrs l'economia e vèrs lo drech. S'opausèt rapidament au mercantilisme – qu'èra d'aqueu temps la teoria economica dominanta[5] – e ensenhèt una concepcion novèla onte lo trabalh èra la fònt de la creacion dei richessas d'una societat.

Viatge en Euròpa[modificar | modificar la font]

En 1763, Adam Smith foguèt recrutat per Charles Townshend (1725-1767) – un important parlamentari dau decenni 1760 – coma preceptor de son gendre, Henry Scott (1746-1812), duc de Buccleuch, durant son Grand Tour d'Euròpa[6]. Quitèt donc son pòste universitari per viatjar en França e en Soïssa. Aquò li permetèt de rescontrar Voltaire (1694-1778), Benjamin Franklin (1706-1790) e plusors personalitats de l'escòla dei fisiocratas, un corrent economic francés que reclamava la liberalizacion totala dau sector agricòla. De mai, avián definit un destriament entre lo trabalh productiu, que participava au desvolopament de l'economia nacionala, e lo trabalh improductiu qu'aviá d'interès per la produccion de richessas collectivas. Aqueu concèpte foguèt centrau dins l'emergéncia dei premierei teorias liberalas.

Adam Smith foguèt impressionat per l'estructuracion intellectuala de la pensada dei fisiocratas. D'efiech, aqueu movement foguèt lo premier qu'assaièt d'aplicar lo metòde scientific a l'economia per demostrar la validitat de seis idèas. A son retorn en Escòcia, aquò foguèt una fònt d'inspiracion per la redaccion de la Richessa dei Nacions[7].

Redaccion dei Recèrcas sus la natura e lei causas de la richessa dei nacions e fin de vida[modificar | modificar la font]

Lo viatge de Henry Scott s'acabèt en 1766 en causa de la mòrt de son fraire dins la capitala francesa. Adam Smith s'entornèt a Kirkcaldy e i estudièt l'economia. Considerat coma un intellectuau de remarca, foguèt elegit a la Royal Society en 1773. Tres ans pus tard, publiquèt lo resultat de sei reflexions dins son obratge major, Recèrcas sus la natura e lei causas de la richessa dei nacions. Succès major, aqueu libre identifiquèt per lo premier còp plusors aspèctes fondamentaus dau capitalisme coma lei concèptes de division dau trabalh, de mercat e de « man invisibla ». Uei, demòra la basa deis economias capitalistas liberalas.

La fin de vida d'Adam Smith foguèt marcada per leis onors e per la difusion rapida de seis idèas au sen de la societat britanica. En particular, en 1783, faguèt partida dei fondators de la Royal Society d'Edimborg e venguèt rector de l'Universitat de Glasgow en 1787. Dins lo domeni politic, sei teorias inspirèron la signatura dau tractat comerciau francobritanic de 1786. Pasmens, conclut entre una poissança industriala avançada e un país encara agricòla, aquel acòrdi roïnèt l'artesanat e l'industria francés e foguèt una causa indirècta de la Revolucion Francesa.

Smith moriguèt lo 17 de julhet de 1790 dins son ostau d'Edimborg. Foguèt enterrat dins lo cementèri de Canongate Kirkyard. Seis eiretiers descurbiguèron divèrsei manuscrits que regardavan l'istòria de l'astronomia modèrna e de la logica, de la fisica e de la metafisica antica[8]. Estudiats per lo fisician e quimista Joseph Black (1728-1799) e lo geològ James Hutton (1726-1797), foguèron publicats en 1795 dins un obratge postume intitulat Assais sus de subjèctes filosofics.

L'òbra d'Adam Smith[modificar | modificar la font]

Lei reflexions moralas[modificar | modificar la font]

Article detalhat : Teoria dei sentiments moraus.

Se la Richessa dei nacions es uei l'obratge pus important d'Adam Smith, eu meteis considerava la Teoria dei sentiments moraus coma son cap d'òbra[9]. I depintèt la pensada morala de son periòde e assaia d'explicar la capacitat de l'èsser uman de desvolopar de jutjaments moraus dins lo corrent de sa vida. Per aquò, prepausèt una teoria centrada sus l'observacion recipròca deis individús onte la simpatia manifestada per leis accions consideradas coma positivas permetiá ai personas de formar lei sieus jutjaments. D'efiech, segon Smith, la repeticion d'aqueu fenomèn permetiá a un individú d'obtenir la validacion permanenta d'una accion per son entorn e explicava la formacion e l'evolucion de sa consciéncia e de comportament.

La teoria de Smith conoguèt un succès important e constituiguèt un progrès important en refutant leis explicacions basadas sus de concèptes antics mai ò mens mitifiats (la vertut...) e sus de principis tròp reductors (l'interès personau...). En particular, sa concepcion empirica dau comportament uman prefigura lei diferentei filosofias materialista dau sègle XIX[10].

Lei reflexions economicas[modificar | modificar la font]

La natura de la richessa[modificar | modificar la font]

La recèrca de la natura de la richessa foguèt la premiera etapa de la reflexion d'Adam Smith. Avans eu, existiá doas definicions donadas per lei mercantilistas e per lei fisiocratas. Per lei premiers, la richessa èra basada sus la quantitat de metaus preciós disponibles. Pasmens, per Smith, aquela idèa representava subretot la richessa dau prince car participava gaire a la produccion de richessas dins la vida vidanta. Per lei fisiocratas, l'unica richessa èra lo trabalh agricòla que permetiá de produrre un demai (per exemple, una recòlta complèta a partir de granas[11]). De mai, introduguèron l'idèa que la richessa d'una nacion èra en realitat aquela de la totalitat de seis abitants e pas unicament aquela de l'Estat.

Adam Smith generalizèt lei teorias fisiocratas a l'ensems deis activitats economicas. Aquò li permetèt d'isolar lo trabalh coma denominator comun de totei leis activitats productritz de richessas, çò qu'es la basa fondamentala de totei lei teorias economicas modèrnas. Aquela teoria se difusèt rapidament entraïnant la disparicion deis autrei corrents economics dau periòde.

En revènge, aquela concepcion lo menèt a exclure la moneda dei formas de richessa e a lo redurre au reng d'intermediaris de cambi. Reductritz, aquela vision demorèt fins a l'analisi dau capitalisme menada per Karl Marx (1818-1883) e Friedrich Engels (1820-1895). Permetèt pasmens ais economistas de la fin dau sègle XVIII e dau començament dau sègle XIX de se concentrar sus l'estudi de la valor trabalh que conoguèt de desvolopaments importants amb lei recèrcas de David Ricardo (1772-1823).

La division dau trabalh[modificar | modificar la font]

Article detalhat : Division dau trabalh.

Se lo principi de la division dau trabalh èra ja conegut avans la naissença de Smith, aqueu darrier aguèt un ròtle major dins son identificacion coma fònt de produccion de richessas. D'efiech, i aplicant sa definicion novèla dau trabalh, observèt que la division dau trabalh permetiá d'especializar un trabalhaire dins la realizacion d'un pretzfach donat. Aquò èra donc un biais d'aumentar la richessa generala d'una societat.

Pasmens, Smith s'interessèt pereu ai limits de la division dau trabalh e lei placèt dins lo sistèma educatiu e dins la talha dau mercat. Edictèt lo premier ponch après aver observat sei consequéncias negativas sus la santat intellectuala e mentala deis obriers. Encoratjèt ansin l'Estat a melhorar l'educacion. Definiguèt lo segond en estudiant lei possibilitats de cambi entre individús.

Lo mercat e la « man invisibla »[modificar | modificar la font]

L'acumulacion dei richessas[modificar | modificar la font]

Lo liure cambi[modificar | modificar la font]

La reglementacion de la finança[modificar | modificar la font]

Lo ròtle de l'Estat[modificar | modificar la font]

L'inutilitat de l'esclavatge[modificar | modificar la font]

L'influéncia d'Adam Smith[modificar | modificar la font]

Liames intèrnes[modificar | modificar la font]

Bibliografia[modificar | modificar la font]

Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

  1. Aquela data es aquela dau batejament d'Adam Smith. Es generalament considerada coma sa data de naissença mai aquò es probablament una error car, a la fin dau sègle XVIII, i aviá sovent un escart de quauquei jorns a quauquei setmanas entre lei dos eveniments.
  2. Èra Writer to the Signet, una institucion cargada d'establir de documents oficiaus, e avocat.
  3. Adam Smith contèt que foguèt sancionat e menaçat d'expulsion per sei professors per aver legit lo Tractat de la natura umana de David Hume (1711-1776).
  4. En mai d'Adam Smith, Henry Home ajudèt tanben lo filosòf David Hume, l'escrivan James Boswell, lo quimista William Cullen e lo naturalista John Walker.
  5. Aparegut amb la colonizacion deis America, lo mercantilisme considera que la richessa d'un estat despend de la quantitat de metaus preciós (aur, argent...) en circulacion dins son economia.
  6. Lo Grand Tour èra una tradicion ben establida de l'aristocracia britanica dei sègles XVIII e XIX. Acompanhat d'un tutor, lei joves de la noblesa realizavan generalament un viatge en Itàlia per completar son educacion (intellectuala, sociala e, sovent, sexuala) e descubrir lei país dau continent.
  7. Pasmens, Adam Smith aviá de desacòrdis amb lei fisiocratas que comprenián pas l'importància de l'industria e que plaçavan unicament l'agricultura dins la categoria dei trabalhs productius.
  8. Smith ordonèt de destrurre totei sei nòtas de trabalh e totei sei manuscrits jutjats tròp febles per èsser l'objècte d'una publicacion scientifica.
  9. Ne'n publiquèt plusors actualizacions fins a sa mòrt.
  10. L'utilizacion de l'empirisme per explicar lo foncionament de l'èsser uman es pasmens pas una especifitat d'Adam Smith. Aquel apròchi se tòrna trobar en d'autrei filosòfs dei Lutz coma Condillac.
  11. Es aquela nocion limitada de demai que permetèt pas ai fisiocratas de comprendre l'importància de l'industria. D'efiech, per elei, la produccion industriala èra una operacion nulla car i aviá unicament transformacion de matèrias premieras.

Commons-logo.svg

Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Adam Smith.