Sufragi universal

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar

Lo sufragi universal consistís a dotar del drech de vòte tota la populacion adulta d'un Estat, sens considerar la raça, sèxe, cresenças o condicion sociala.

La basa del sufragi universal se faguèt a partir d'una evolucion de la democracia. Après la Revolucion Francesa lo poder politic començava de passar dins las mans de cambras dels representants, e venguèt alara necessari de regular lo sistèma d'eleccion. E comencèron amb lo sufragi censatari, ont votavan solament los òmes que satisfasián de condicions d'instruccion, revenguts e classa sociala; se passèt ulteriorament pel sufragi masculin (segonda mitat del sègle XIX), ont podián votar totes los òmes que sabián legir e escriure. Fins arribar al sufragi femenin (començament del sègle XX), comprés los analfabets e personas de totas las raças (segonda mitat del sègle XX).

Limits al sufragi universal[modificar | modificar la font]

Malgrat que siá considerat coma una basa de la democracia e una causa essenciala de tot sistèma politic modèrne, lo sufragi universal foguèt pas aplicat dins qualques politicas, per qualques gropes de pression o regims politics.

Fòrça sistèmas, autoproclamats "universals" excluson constitucionalament e legalament d'electors potencials. Atal, los ciutadans condemnats e malauts mentals son excluses de la populacion qu'a lo drech de vòte, mas aquò se pòt pas considerar coma sufragi censatari.

Dins lo passat, fòrça societats negavan lo drech de vòte sus la basa de las diferéncias de raça o etnia. Per exemple, pendent l'apartheid en Africa del Sud, s'enebissiá lo drech de vote a las raças qu'èran pas blancas. Atal abans lo periòde dels drets civils als Estats Units d'America quitament se los afroamericans tecnicament avián lo drech de vòte se negava lor exercici per intimidacions o d'autres mejans. Lo Ku Klux Klan, format aprèp la Guèrra Civila dels Estats Units, foguèt una de las organizacions que promoguèt aquela mission.

I aguèt de periòdes ont los militars foguèron excluses del drech de vòte. Aquela privacion del drech de vòte impausada dins qualques païses (per exemple, en França pendent la IIIa Republica) a de motius complèxes. D'un costat, foguèt per empachar la pression dels oficials suls soldats, que poirián perturbar lo vòte (çò que seriá pogut arribar pendent lo Consolat o lo IInd Empèri en França e subretot dins qualques republicas sud-americanas actualas). D'un autre costat, èra d'evitar la intrusion de la politica en l'armada, perque poiriá endamatjar la disciplina militara.

Sufragi universal dirècte e indirècte[modificar | modificar la font]

Lo sufragi universal se pòt efectuar d'un biais dirècte quand lo còrs electoral designa dirèctament son o sos representants, o d'un biais indirècte quand lo còrs electoral designa un collègi restrench de personas elegidas (« grands electors »), que a lor torn designa lo o los representants. Lo president dels Estats Units d'America o los senators franceses son designats al sufragi universal indirècte.

Sufragi universal dins lo monde[modificar | modificar la font]

Se pòt causir lo biais de triar amb Sort none.gif.

Sufragi universal per país
Anada País Nòtas
1889 Franceville, (Port Vila) Sufragi universal sens distincion de sèxe o de raça; pasmens, sols los blancs podián èsser elegits. Aprèp 1906 passèt jols las règlas de França e Reialme Unit e ara partida de Vanuatu.
1893 Flag of New Zealand.svgNòva Zelanda Amb l'inclusion de las femnas venguèt la primièra majora nacion a adoptar lo sufragi universal; pasmens, las femnas èran pas elegiblas al Parlament abans 1919. Sufragi universal pels òmes Māori de 21 en 1867; espandit al mascles Europèus en 1879.[1]
1906 Flag of Finland.svgFinlàndia Essent alara una entitat autonòma dins l'Empèri Rus, inclusent las femnas, èra la primièra nacion a las autorizar a èsser candidatas, e la primièra nacion en Euròpa a adoptar lo sufragi universal. En 1907 foguèron elegidas las primièras femnas al Parlament finés. Finlàndia venguèt independenta amb lo meteis sufragi universal en 1917.
1913 Flag of Norway.svgNorvègia Sufragi masculin en 1898, femnas inclusidas en 1913, primièra nacion independenta qu'autorizèt las candidatas.
1915 Flag of Denmark.svgDanemarc Primièr drech de vòte a tot lo monde en 1849, mas las règlas cambièron sovent e foguèt amb lo cambi de constitucion en 1915 que totes los òmes e femnas aguèron d'influéncia sus las cambras.
1917 Flag of Estonia.svgEstònia
1918 Flag of Canada.svgCanadà Totas las femnas desbarcadas obtenguèron lo drech de vòte a causa de lor accion dins la guèrra. E solament en 1920 una franquesa federala unifòrma permetèt a totes los òmes e femnas qu'èran pas desbarcadas a obtenir lo drech de vòte;[2] La darrièra provincia a adoptar lo sufragi universal foguèt Quebèc 1940; Los Indians obtenguèron lo drech de vòte en 1960.
1918 Flag of the United Kingdom.svgReialme Unit Totes los mascles de 21 ans e femnas de 30 ans, amb qualques restriccions concernissent la proprietat.
1918 Flag of the Soviet Union.svgUnion Sovietica Restriccion d'òrdre politic amb la constitucion de 1936.
1918 Flag of Austria.svgÀustria
1918 Checoslovaquia
Flag of the Czech Republic.svgRepublica Chèca
Flag of Slovakia.svgEslovaquia
1918 Flag of Poland.svgPolonha Sufragi universal pels òmes e femnas de 21 ans e mai.
1918 Flag of Germany.svgAlemanha Pendent la Republica de Weimar. Revocat pendent lo periòde 1935-1945 (Leis de Nuremberg. Restricccions aplicada suls territòris ocupats pels Nazis .
1918 Flag of Hungary.svgOngria
1919 Flag of Armenia.svgArmenia venguèt partit de l'Union Sovietica en 1920
1919 Flag of Azerbaijan.svgAzerbaitjan venguèt partit de l'Union Sovietica en 1920
1919 Flag of Georgia.svgGeorgia venguèt partit de l'Union Sovietica en 1921
1919 Flag of Luxembourg.svgLuxemborg
1920 Flag of Canada.svgCanadà En 1920 Canadà adoptèt realament lo sufragi universal pels ambedós sèxes.
1921 Flag of Sweden.svgSuècia Sufragi masculin en 1911 de 25 and above. Sufragi universal en 1921.
1922 Flag of Lithuania.svgLituània
1922 Flag of Ireland.svgIrlanda Lo país cambièt las leis britanicas per balhar a las femnas l'egalitat amb los òmes en 1921.
1925 Newfoundland (Tèrranòva e Labrador) Jonguèt Canadà en 1949.
1928 Flag of the United Kingdom.svgReialme Unit
1931 Flag of Sri Lanka.svgSri Lanka
1932 Flag of Brazil.svgBrasil Lo sistèma de 1891 exclusiá femnas, sens lar, capelans, militars e illiterats.
1933 Flag of Spain.svgEspanha Sufragi masculin de 1869 a 1923 e dins la Segonda Republica Espanhòla. Lo 19 de novembre de 1933 las femnas obtenguèron lo drech. Revocat pendent Franco (1939–1975) e restablit en 1977.
1933 Flag of Turkey.svgTurquia
1935 Flag of Myanmar.svgBirmania Darrièras eleccions liuras 1990.[3]
1943 Flag of Lebanon.svgLiban Sufragi universal per totes los adultes òmes e femnas dempuèi l'independéncia de Liban
1944 Flag of France.svgFrança Sufragi universal inclusent femnas foguèt introdusit
1944 Flag of Jamaica.svgJamaica Sufragi universal per totes los adultes òmes e femnas
1945 Flag of Bulgaria.svgBulgaria Sufragi universal per totes los adultes òmes e femnas servissent dins l'Armada.
1945 Flag of Japan.svgJapon Sufragi universal inclusent las femnas foguèt introdusit
1947 Flag of the Republic of China.svgTaiwan Sufragi universal jos la Constitucion de la Republica de China
1948 Flag of the United Nations.svg Nacions Unidas Promocion del "sufragi universal e egal" dins la Declaracion Universala dels Dreches Umans [Article 21(3)]
1948 Flag of Israel.svgIsraèl Sufragi universal dempuèi la fondacion de l'Estat d'Israèl.
1948 Flag of South Korea.svgCorèa del Sud
1948 Flag of Belgium.svgBelgica
1950 Flag of India.svgÍndia
1951 Flag of Argentina.svgArgentina Sufragi masculin en 1912; sufragi femenin en 1947.
1951 Flag of Ghana.svgGhana
1952 Flag of Bolivia.svgBolívia Primièras eleccions en 1956; Lo sufragi femenin coïncidís amb l'aboliment de l'obligacion de saber legir.
1952 Flag of Greece.svgGrècia Sufragi masculin en 1864, amb vòte secret; drech de vòte femenin per las eleccions localas en 1930 e parlamentàrias en 1952.
1955 Flag of Indonesia.svgIndonesia
1955 Flag of Malaysia.svgMalàisia
1956 Flag of Colombia.svgColómbia
1956 Flag of Pakistan.svgPaquistan
1963 Flag of Australia.svgAustràlia Sufragi femenin en 1894, mas pas universal, un primièr Estat permet a las femnas d'èsser candidatas al Parlament, los autres entre 1899 e 1908. Los Indigènas Australians èran autorizat a votar dempuèi 1902 mas amb de restriccions, levadas completament en1963.
1963 Flag of Iran.svgIran Reformas jol Shah
1964 Flag of Afghanistan.svgAfganistan
1965 Flag of the United States.svgEstats Units Lo 19n emendament espandiguèt a las femnas lo drech de vòte en 1920, e pels American d'Africa amb lo 15n emendament en 1870. Pasmens fòrça Estats del Sud impausavan de condicions per èsser afranquits als paures e negres coma taxas per votar, tèstes de lectura e exigéncias burocratica. Lo Civil Rights Act de 1964 faguèt executar lo 15n emendament, e aquel meteis an lo 24n emendament n'acaba amb la taxa per votar; lo passatge cap al sufragi universal se faguèt amb lo Voting Rights Act de 1965 del Congrès.
1965 Flag of Australia.svgAustràlia Sufragi pels Aborigèns.
1971 Flag of Switzerland.svgSoïssa Sufragi femenin al nivèl federal; pels cantons, acabat en 1990.
1976 Flag of Portugal.svgPortugal
1979 Flag of Europe.svgUnion Europèa
1980 Flag of Zimbabwe.svgZimbabwe Sufragi universal en 1978 Internal Settlement between Ian Smith and Abel Muzorewa. 1979 règlas especiala pels blancs. 1987 pas mai de consideracion de raça Universal.
1984 Flag of Liechtenstein.svgLiechtenstein
1990 Flag of Samoa.svgSamoa
1994 Flag of South Africa.svgSud-Africa 1930: Sufragi per las femnas blancas. Del temps de l'Apartheid (1948–1994), los Negres e Mestisses avián pas lo drech de vòte.
1996 Flag of the Republic of China.svgTaiwan
2002 Flag of Bahrain.svgBahrayn Sufragi mascle en 1973, alara que lo Parlament foguèt suspendut e dissolgut en 1975 per prèp de 30 ans.
2003 Flag of Oman.svgOman
2005 Flag of Kuwait.svgKowait Sufragi universal adulte dempuèi 1962, levat aqueles que servisson dins las fòrças armadas, ciutadans naturalizats de mai de 30 ans. En 2005, sufragi femenin un burèls de vòte separats
2006–2010 Flag of the United Arab Emirates.svgEmirats Arabis Units Limitat, foguèt espandit en 2010.[4]
2008 Flag of Bhutan.svgBotan
2013 (previst) Flag of Qatar.svgQatar Per las eleccions municipalas eleccions dempuèi 1999 e previst per las eleccions parlamentàrias en 2013
2017 (previst)[5] Hong Kong

Vejatz tanben[modificar | modificar la font]

Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

  1. (fr)History of the Vote : Māori and the Vote
  2. (en)Dyck, Rand. (2004). Canadian Politics: Critical Approaches Fifth Edition. Thomson & Nelson. Toronto, Canada
  3. (en)BBC NEWS
  4. http://www.ipu.org/parline-e/reports/2333_E.htm
  5. http://www.abc.net.au/news/stories/2007/12/29/2128770.htm?site=news