Iliada

Tièra de 1000 articles que totas las Wikipèdias deurián aver.
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.

L'Iliada, Libre viii, linhas 245–53, manuscrich grèc, de la fin del sègle v o de la debuta del vi.

L’Iliada (en grèc ancian: Ἰλιάς, Iliás) es una epopèia atribuida al aède Omèr. Deu son nom al grèc Ἴλιον , Ilion, valent a dire Tròia. Es escricha amb d'examètres dactilics e compta 24 cants. Lo tèxt foguèt probable redigit entre 850 e 750 abC (datas que ja mencionava Erodòt), siá quatre sègles aprèp los eveniments que conta. Amb l'Odissèa, òbra atribuïda al meteis autor, l'Iliada es demest las òbras longas mai ancianas de la literatura occidentala. Conten mai de 15.000 linhas, e es estada escricha en çò qu'es sonat grèc omeric, valent a dire una koinè literària de grèc ionic influenciat per d'autres dialèctes.

Contengut[modificar | Modificar lo còdi]

Aquilles qu'es a garir Patròcle

La trama de l'Iliada es centrada sul personatge d'Aquiles e narra los eveniments debanats durant 51 jorns de la desena, e darrièra, annada de la Guèrra de Tròia.

Ofés per l'apropriacion qu'Agamemnon s'èra fach d'una joventa qu'èra estada capturada, Briseis, Aquiles, lo melhor guerrièr dels aquèus, s'èra retirat dels combats. A partir de l'anada d'Aquiles e de sos soldats mirmidons, los grècs patiguèron de desfachas pesugas e sas naus foguèron a mand de perilhar aprèp d'incendis provocats pels troians. Davant l'impassibilitat d'Aquiles en fàcia dels problèma dels aquèus, Patròcle, son grand amic, li demandèt permission e armas per poder participar a la batalha. Aquiles acceptèt, a racacòr. Patròcle, aprèp que realizèt de grandas accions militaras, moriguèt finalament tuat per Ectòr, l'ainat de Priam qu'aviá recebut ajuda divina. Aqueste a mai gausèt vestir l'armadura e portar las armas d'Aquiles. La mòrt de Patròcle faguèt tornar Aquiles a la guèrra pr'amor de venjar son amic. En combat singular vencèt Ectòr e finalament lo tuèt. Lo cadabre del vençut foguèt passejat davant las muralhas de Tròia. Pr'aquò, lo rei Príam capitèt d'obtenir la cleméncia d'Aquiles e aital lo paire poguèt donar a son enfant las onors funeràrias que se meritava.

Dins l'antiquitat lo poèma èra considerat coma una istòria reala e sos personatges servissián de modèl de comportament e a l'encòp de simbòl d'eroisme que caliá imitar. L'estudi de l'òbra e la memorizacion d'episòdis longasses èran una practica abituala d'aquel temps.

Los cants[modificar | Modificar lo còdi]

Dempuèi l'epòca ellenistica, l'òbra es dividida en 24 cants faches de quinze mila tres cents trenta-sèt examètres dactilics, Conta segon un òrdre cronologic, sièis jornadas e nuèches de la guèrra de Tròia. Lo darrièr cant, lo xxiven, se debana dotze jorns aprèp los enveniment del cant xxiii.

Istòria[modificar | Modificar lo còdi]

Primièr jorn: la garrolha[modificar | Modificar lo còdi]

La colèra d'Aquiles, pintrat per Michel Drolling (1819)
  • Cant 1: Aprèp nòu ans de guèrra entre los aquèus e los troians, la pèsta apareis dins lo camp dels aquèus. Lo devínhaire Calcant, consultat a prepaus d'aquesta marrana, preditz que la malauriá non s'aturarà pas fins que Criseida, l'esclava d'Agamemnon, serà tornada a son pare Crisés (un sacerdòt del dieu Apollon).
La colèra d'Aquiles se fa sentir a partir de l'ofensa que li fa Agamemnon. Enrabiat per l'idèa d'aver de cedir Briseida, rauba a Aquiles la jove Briseida, qu'aqueste aviá capturat. L'eròi se retira doncas del camp de batalha, e assegura que tornarà sonque quand lo fòc troian arribarà a sas naus. Zèus dona supòrt a la decision d'Aquiles a travèrs de la peticion qu'aviá fach la maire del guerrièr, Tetis.

Segond jorn: trèva e batalha[modificar | Modificar lo còdi]

  • Cant 2: Zèus, inquietat per la promesa qu'aviá fach a Tetis, conselha Agamemnon dins un sòmi que arme sas tropas per atacar Tròia. Lo rei d'Itaca, Ulisses, anima las tropas pel combat. Los aquèus venguts de Grècia tota amb un nombre considerable de vaissèls se preparan a atacar los soldats dels menaires troians e de sos aliats dardanians, licians, frigians e tracis.
  • Cant 3: Lo cap de las tropas troianas, Èctor, acusa son fraire Paris de s'amagar davant lo cap de l'armada grèga, lo rei Menelau. En seguida, Paris decidís d'afrontar Menelau en combat singular. Elena, lo rei Priam e d'autres membres de la noblesa troiana obsèrvan la lucha entre totes dos dempuèi la muralha, e Elena presenta los divèrses caps de las tropas aquèas. La guèrra es estada arrestada per aquesta ocasion, gràcias a la promesa que lo vencedor gardariá Elena e sos tresaurs. Menelau, guerrièr experimentat, pren lèu l'avantatge. Quan es a mand de tuar Paris, aqueste es salvat per Afrodita que lo manda sulpic al costat d'Elena. Una trèva es convocada entre aquèus e troians.
  • Cant 4: Aprèp una amassada dels dieus, decidisson aquestes que se reprengan las ostilitats. Sulpic Atèna, desguisada, incita Pandar a metre fin a la trèva en lançar una flècha que nafra Menelau e aprèp lo discors d'Agamemnon a sas tropas, torna començar la guèrra.
  • Cant 5: Demest los aquèus Diomèdes, lo filh de Tidèu, se fa remarcar dins la batalha. Assistit per Atèna, es a mand de tuar Enèa, e capita de nafrar Afrodita. D'aquel temps, Ares e Ector comandan las tropas troianas. Durant lo conflicte Sarpedon, lo menaire dels licians, fa un chaple e tua demest mantun autre combatent lo rei de Rodes, Tlepolem. Puèi, Diomèdes, tornarmai amb l'ajuda d'Atèna, nafra Arès.
  • Cant 6: Lo combat contunha ferotge; los melhors guerrièrs de cada camp s'afrontan sens pietat. Malgrat aquò, aprèp qu'evoquèssen los ligams d'ospitalitat que temps enrè unissián sos aujòls, Diomèdes e Glaucos lo lician arrèstan de luchar e s'escàmbian de presents. Èctor se'n va del camp de batalha e tòrna a la vila e i demanda a Hécube, sa maire, de pregar Atèna per la victòria dels trojans. Las femnas se dirigisson al temple de la diva. Còsta las pòrtas scèas, Èctor fa sos adieus a sa molhèr, Andromaca, e a son filh jovenet Astianax. Se'n va veire son fraire Paris e capita de lo convéncer de venir batalhar amb el.
  • Cant 7 : guidat pels plans d'Apollon e d'Atena, Ectòr provòca los caps grècs. Aprèp un tiratge al sòrt, es Ajax, filh de Telamon, qu'es designat per l'afrontar. Lo duèl dura fins a la nuèch e s'acaba sens venceire en despièch de la nafradura d'Ectòr. Aprèp lo combat, los dos òmes se fan de presents nombrós per mostrar lor respècte mutual. Una trèva es alara decidida pels dos camps per onorar los mòrts que joncan lo prat batalhièr. Los Grècs aprofièchan tanben aquela pausa per fortificar son camp e tirar sos naviris sus la plaja.

Tresen jorn: l'ambaissada a Aquiles e la Dolonia[modificar | Modificar lo còdi]

Dolon amagat per una pèl de lop.
  • Cant VIII : a l'alba, Zèus ordenèt als dieus de demorar neutres. A la cima del mont Ida, al dessús dau prat batalhièr, utiliza sa balança d'aur per pesar las destinadas de cada armada. Lo resultat es a l'avantatge dels Troians e, tre la represa dels combats, una carga menada per la fresa d'Ectòr arriba fins a la plaja e al camp grèc. Atena e Èra, incapablas d'agachar la desfacha dels Grècs sens agir, desobesisson e ensajan d'ajudar son camp. Pasmens, son rapidament e vivament arrestadas per Zèus. Los combats duran fins a la nuèch. Per gardar son avantatge, 50 000 Troians campan sus lo prat batalhièr.
  • Cant IX : dins lo camp aquèu, l'inquietud es importanta e Agamemnon evòca la possibilitat d'abandonar lo sètge. Pasmens, Ulisses e Nestòr s'opausan ferotjament a aquela idèa. La solucion seriá de tornar obtenir l'ajuda d'Aquiles. Per aquò, Agamemnon accèpta de s'excusar, de rendre Briseida, de donar de presents a Aquiles e de li prometre de vilas e un maridatge amb una de sas filhas. Una ambaissada menada per Ulisses, Ajax e Fènix es donc mandada per lo convéncer. Mas en despièch d'un acuèlh polit, Aquiles demòra inflexible : a l'intencion de partir dins pauc de temps e prepausa a Fènix de l'acompanhar. Ulisses e Ajax s'entòrnan alara anonciar la novèla marrida a Agamemnon.
  • Cant X : après la revirada de l'ambaissada, lo cap dels Aquèus, sota los conselhs de Nestòr, manda Ulisses e Diomèdes per espionar lo camp enemic. Dins l'armada troiana, Ectòr a la meteissa idèa e ordonar a Dolon de far una reconeissença vèrs lo camp grèc. Pasmens, Dolon es capturat pels dos espions aquèus e executat per Diomèdes après aver liurat d'informacions estrategicas. Ulisses e Diomèdes profitèron d'aquel avantatge per atacar e turar los caps tracis. Capturèron tanben los cavaus de sos enemics e aquel esplech reviudèt l'espèr de la victòria dins lo camp grèc. Aquel episòdi es nomenat la « Dolonia ».

Quatren jorn : la derrota aquèa e la mòrt de Patròcle[modificar | Modificar lo còdi]

  • Cant XI : de matin, los combats tornan prene e, après mai d'un explech d'Agamemnon, los Troians reculan fins al barri de la ciutat. Mas Zèus mandèt una messatgièra, Iris, per assegurar Ectòr de son sosten e li indicar coma menar una contra-ataca (après una nafradura d'Agamemnon). Los combats càmbian alara a l'avantatge de l'armada troiana e Ulisses, Diomèdes, Macaon e Eurifil son tanben tocats. Aquò entraïna una retirada vèrs lo camp grèc e Aquiles, inquiet, manda son amic Patròcle per s'entresenhar sus l'evolucion de la batalha. Nestòr lo mena a tornar demandar l'intervencion d'Aquiles. Puèi, Patròcle va ajudar Euripil dins sa tenda. Lo moral de l'armada aquèa es alara a s'afondrar.
  • Cant XII : après la sieuna victòria, los Troians perseguisson los Grècs e debutan lo sètge del campament aquèu. Menat per Asios, Sarpedon e Glaucos, las atacas menaçan los barris en despièch del coratge mostrat pels defensors. Zèus permet finalament a Ectòr de passar lo valat al cap de l'armada troiana e d'espotir la pòrta del camp. Los combatents troians intran alora dins lo camp ont los combats se desencadenan segon las intencions del rei dels dieus.
  • Cant XIII : refusant la desfacha dels Aquèus e lo pilhatge de son camp e de sa flòta, Poseidon s'engatja personalament dins la batalha. Aquò estimula los defensors e, dirigits per Idomeneus e Meriones, los Grècs tuan mai de Troians en grand nombre, comprés Asios e son auriga Alkatoos. Pasmens, après una brèva retirada, los Troians capitan de tornar intrar dins lo campament aquèu gràcias a l'ajuda de Zèus. Los Troians Enèu, Paris, Elenos e Deiphobos se valorèron pendent aqueles combats.
  • Cant XIV : confrontat a una situacion desesperada, Agamemnon prepausa tornarmai de sonar la retirada, mas Poseidon exorta los Grècs. Aquò restaura la fisança de l'armada aquèa que contunha aital de téner còp. A l'encòp, Èra virèt los uelhs de Zèus de la batalha gràcias a un riban que li permetèt de seduire son marit. Lo parelh quita alara lo prat batalhièr e Zèus demòra endormit après l'amor. Lo cap de l'Olimp neutralizat, Poseidon mena una contraataca renosa e victoriosa. Plan de Troians son tuats e Ectòr el meteis foguèt tocat e evacuat per sos companhons.
  • Cant XV : a son revelh, Zèus es furiós e inquiet per Ectòr. Ordona donc a Apollon de sonhar las nafraduras del cap troian e a Poseidon de se retirar de la batalha. Inspirat per Apollon, Ectòr s’entorna al combat e los combatents grècs començan de panicar. Malgrat la defensa volontosa d'Ajax, los Troians rebutan los defensors del campament e atenhon lo primièr reng de naus. Pòdon alara començar l'incendi de la flòta aquèa. Al meteis temps, Patròcle acor vèrs Aquiles.
  • Cant XVI : en fàcia de l'urgéncia de la situacion, Aquiles autoriza Patròcle a menar los Mirmidons al combat a condicion de limitar son assaut a la reconquista de la plaja e del campaments grèc. Patròcle vestís donc las armas divinas prestadas per Aquiles. Los Mirmidons prenon l'avantatge e rebutan los Troians vèrs la ciutat en tuant Sarpedon, filh de Zèus e d'Euròpa. Atristat per la mòrt de son filh, lo rei dels dieus manda Apollon per recuperar lo cadavre e per tornar inspirar Ectòr. A l'encòp, Patròcle desobesís a Aquiles e decidís de perseguir son ataca fins a Tròia. Tua o nafra nòu eròis troians e arriba al pè del barris, mas es desmascat per Apollon. Lo dieu l'ataca alara dins l'esquina, çò que permet a Euphorbos e a Ectòr de lo tuar rapidament.
  • Cant XVII : après la mòrt de Patròcle, un combat comença a l'entorn de son cadavre. Ectòr e Enèu assajan de lo recuperar, mas lo còs es eroïcament defendut per Menelas e Ajax. Pasmens, Ectòr capita sasir las armas, lo casco e l'armadura d'Aquiles. Vestit d'aquel equipament e inspirat per Zèus, rebuta los Aquèus que capitan d'emportar lo còs de Patròcle.
  • Cant XVIII :

Annèxas[modificar | Modificar lo còdi]

Ligams intèrnes[modificar | Modificar lo còdi]

Bibliografia[modificar | Modificar lo còdi]

Nòtas e referéncias[modificar | Modificar lo còdi]