Pena de mòrt en França

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Salta a la navegació Salta a la cerca

La pena de mòrt en France existiguèt de totjorn fins a que foguèt abolida en 1981 pel president de la Republica François Mitterrand, fasent de França un dels darrièrs païses de la Comunautat Europèa a l'abolir. La darnièra persona a aver èsser executada es Hamida Djandoubi, en 1977 (e non Christian Ranucci coma aquò es sovent contat dins la premsa).

Istòria[modificar | modificar la font]

Epòca gallesa[modificar | modificar la font]

De condamnats èran menats al luòc del suplici qu'èra al bòrd d'un bauç que n'èran desbuaçats.

Cesar conta que los criminals èran executats pendent de fèstas propitiatòrias qu'èran barrats dins de grandas mariòtas de palha qu'alucavan pel fuòc[1].

Epòca galloromana e Bas Empèri[modificar | modificar la font]

Jol Bas Empèri los Romans utilizavan la crucifixion pels raubaires e los vagabonds; los enviavan a vegadas contra de gladiators, veire al fram o lo copant la tèsta.

Regime Ancian[modificar | modificar la font]

Abans 1791, existissiá en França, seguent los epòcas, fòrça biais d'executar abans l'aplicacion de la pena capitala, segon lo crime e la condicion del condamnat.

Lo drech penal del Regim Ancian conteniá de penas aflictivas destinadas a far sofrir lo copable, e de penas infamantas destinadas a l'umiliar. Las penas avián pas per tòca de punir o d'amendar lo copable, mas d'impressionar los espectators, de servir d'exemple, de dissuadir lo public de cometre de crimes.

L'empresonament figurava pas encara d'entre las penas, e servissiá pas que per s'assegurar la persona accusada en espèra del jutjament, o alara coma pena de substitucion en cas de grácia. Subretot per las femnas qu'èran jamai obligada d'executar una pena de trabalh forçat, e mai rarement executadas en cas de pena de mòrt. Las personas patiguent de deméncia aprèp lor condamnacion e las femnas prensa podavan pas èsser executadas. Las gràcias èran fòrça perque tota persona convencida d'un omicidi èra condamnada per assassinat, e èra par la procedura de demanda en gràcia que s'excusava alara que l'omicidi èra involontar.

La pena capitala podava èsser accompanhada de penas infamantas, subretot l'exposicion de la despolha mortala a la forca. Aquela èra totjorn situada sul naut, per èsser vist del camin màger.

La pena deviá èsser executada dins las 48 oras de recepcion du refús de gràcia e lo luòc del suplici acotumat mai prèp d'aquel se faguèt lo crime (e non a proximitat del tribunal), mai sovent sur la plaça màger de la vila sus un empont qu'èra mastar.

  • La pendeson èra mai comuna;
  • La decapitacion amb l'espasa (o lo destral) èra un privilègi de la noblesa, per que l'infamia tombe pas sus l'estat public. Mas arribava qu'un criminal de condicion nòble o un prelat foguèt condamnat a èsser desgradat de sa noblesa o dels òrdres ecclesiastics, puèi executat par pendeson. Èra totjorn lo cas pels ministres e los oficièrs del rei copable del malversacion de l'argent public;
  • Lo lenhièr pel eretics tornats e los encendiaris;
  • La roda pels brigands e pels murtrièrs condamnats amb circonstàncias agravantas, los membres del condamnat èran brisats puèi èra acabat per estrangulacion (la durada abans l'estranglament èra determinada segon la gravetat del crime: aprèp qualques còps per un raube de man armada, aprèp fòrças oras per un assassinat (afar Calàs). Pels crimes mens graus, s'estranglava l'òme abans de l'esclapar;
  • L'òli bolhenta: pels falsmenedièrs;
  • L'escartairament, amb exposicion dels rèstas a la quatre pòrtas de la ciutat: per nauta traïsion, pels parricidis, en practica, èra utilizat pas que pels regicidis (lo Rei essent paire de la Nacion) ;
  • La tèsta rompida, pena militara, que son tanben menaçats los civils qui forçavan los blocús en cas d'épidemia de pèsta.

Adopcion de la guillotina[modificar | modificar la font]

Execucion de l'anarquista Auguste Vaillant en 1894 per l'atentat contra la Cambra dels deputats.

Lo primièr debat oficial sus la pena de mòrt en França data del 30 de mai de 1791, amb la presentacion d'un projècte de lei per l'abolir. Son raportaire, Louis-Michel Lepeletier de Saint-Fargeau èra sostengut per Maximilien de Robespierre. Pasmens, l'Assemblada nacionala constituenta, promulgèt una lei lo 6 d'octobre de 1791 refusant d'abolir la pena de mòrt. Aquela lei tanben uniformizèt lo biais d'executar, le privilègi d'èsser decapitat qu'èra reservat a la noblesa foguèt democratizat. Segon l'article 3 « Tot condamnat [a mòrt] aurá la tèsta trencada ». Aquela frasa celèbra demorará dins l’article 12 du Còde penal francés fins a l'abolicion, en 1981[2].

L'usatge de la guillotina se generalizèt alara per tota mesa a mòrt de civils. Sols les militars son fusilhats per un peloton d'execucion pels crimes comeses dins l'exercici de lors foncions (coma la desertion, la motineriá...).

Lo 26 d'octobre de 1795, la Convencion nacionala aboliguèt la pena capitala, mas sonque a datar del jorn de la publicacion de la patz generala. Amb l'arribada de Napoleon Bonaparte, la pena de mòrt, que de fach foguèt pas abolida, es restablida lo 12 de febrièr de 1810, dins lo Còde penal de 1810, que prevei 39 cases d'aplicacion que: l'assassinat, le murtre, l'atentat, l'encendi volontari, le falsmonediatge, la traïson, la desercion, eca.

Decret Crémieux[modificar | modificar la font]

Execucion publica de Pierre Vaillat a Lons-le-Saunier en 1897.

Un decret d'Adolphe Crémieux del 25 de novembre de 1870, reformèt l'usatge de la guillotina supriment l'enart uniformizèt tanben la carga de borèl supriment aqueles de província. Demorèt alara pas qu'un sol « executor en cap » pel territòri nacional, assistat per cinc « ajudas » (sol lo borèl de Corsega demorèt en foncion fins a 1875). L'Argeria, alara francesa, conservèt una equipa d'executors fins a l'independéncia en 1962.

Tentativas d'abolicion asortadas[modificar | modificar la font]

La Commission du budgèt de la Cambra dels deputats votèt en 1906, la supression dels credits pel foncionament de la guillotina, aquel vòte aguèt per tòca d'encrocar la procedura d'execucion dels condamnats.

A partir de 1906, lo nòu President de la Republica Armand Fallières, qu'èra en favor de l'abolicion de la pena de mòrt, graciava sistematicament totes los condamnats a mòrt. L'an seguent, la gràcia foguèt acordada a Albert Soleilland, murtrièr d'una filhòta (violada e despeçada) foguèt denoncida per une fòrta campanha de presmsa e afortiguèt lo camp contra l'abolicion. En 1908, Aristide Briand, Gardia dels Sagèls del govèrn de Georges Clemenceau, sometèt als deputats un projècte de lei per abolir la pena de mòrt. Malgrat lo sosten de Joan Jaurés qui s'opausèt a Maurice Barrès, aquel projècte foguèt rebutat lo 8 de decembre per 330 vòtes contra 201. Las execucions capitalas tornèron en 1909[3].

Lo 24 de junh de 1939, lo president del Conselh Édouard Daladier promulguèt un decret-lei abolissent las execucions capitalas publicas, aprèp l'escandal de l'execucion d'Eugène Weidmann, qualques jorn abans. Se debanaran a l'interior de las presons luènh de l'agach de las gents.

Entre 1940 e 1981[modificar | modificar la font]

Jol Regim de Pétain, Lo cap de l'Estat refusèt la gràcia a une cinquentana de condamnats de drech comun - que cinc femnas - sens plan segur comptar las execucions de resistents.

En 23 ans, 19 criminals de drech comun foguèron guillotinats en França jos la cinquena Republica (1958-1981). Aquò n'inclusís pas las execucions decididas pels tribunals militars.

L'11 de març de 1963, l'execucion del luòctenent colonel Bastien-Thiry, responsable de l'atentat del Petit-Clamart contra le general Charles de Gaulle, èra la darrièra condamné que se fusilhèt[4].

Aprèp mai de 1968[modificar | modificar la font]

Procès d’assisas[modificar | modificar la font]

Le procès èra una etapa cruciala dins l'astra d’un accusat perque ni el ni lo ministèri public podava far apèl de la decision, lo recors en cassacion basat sus la forma èra l'unic recors judiciari. Tres magistrats e nòus jurats èran abilitats a prendre la decision fatala, mas l’avís del president aviá un ròtle preponderant (e mai qu’èra lo sol dels dotze membres de la cort avent la possibilitat d’assistir a l’execucion). Pasmens que teoricament possible, la pena de mòrt èra jamai prononciada sens aver de per abans requirida pel representant del ministèri public. L’avocat general e lo jutge d’instruccion podavan assistir a l’execucion, respectivament coma oficièr del ministèri public e del tribunal del luòc d’execucion.

Segon las estatisticas, de 1968 a 1978, la pena de mòrt foguèt requirida en mejana 15 còps par an e prononciada tres o quatre còs, per fin finala èsser executada un còp cada dos ans[5].

La decision sus la pena èra presa a la majoritat simple. Pasmens, èra pausada d'en primièr la question de las circonstàncias atenuantas per cada accusat, la responsa « non » exigissiá una majoritat de uèit vòtes al mens. La responsa « òc » a aquela question essent incompatible amb una condamnacion a mòrt[6],[7].

Recors en cassacion[modificar | modificar la font]

Lo condamnat a mòrt dispausava de cinc jorn francs per se recorir en cassacion. Segon l'article 604 del còde de procedura penala (abrojat en 2011), la cort deviá estatuar dins un delai de tres meses « a comptar de la recepcion del dossièr ».

Decision del President de la Republica[modificar | modificar la font]

Segon la lei, l’execucion de la pena de mòrt podava aver luòc pas « que quans la gràcia aviá estat refusada[8] ». De fach, quitament quand l’accusat demandava pas la gràcia, lo President de la Republica examinava l'afar e preniá una decision, mens de sièis meses aprèp lo rejet del recors en cassacion. S’i aguèt pas de recors en cassacion, la gràcia èra examinada sulcòp aprèp la condamnacion.

Lo President èra jamai « sol » per prene la decision quitament s'èra totjorn la seuna conviccion personala qu'aviá lo darrièr mòt. Recebiá de rapòrts de fòrça personas implicadas dins l’afar, e la lei exigissiá que l’integralitat du Conselh superior de la magistratura siá consultat dins totes los casses de pena de mòrt; le conselh d'administracion del ministèri de la justícia donava tanben un avís motivat[9],[10]. Lo President aguèt una entrevista fàcia a fàcia amn los avocats de la defensa.

Pendent lo rejet de la gràcia[modificar | modificar la font]

L’execucion aviá rarement luòc mai de dos jorns aprèp que lo President aviá decidat de daissar la justícia segur son cors, juste lo temps per que la guillotina siá deplaçada fins la preson (abans l’abolicion, quand s'utilizava pas èra servada a la preson de la Santé à París). L’execucion podava pas se far un dimenge, ni lo 14 de julhèt, ni un jorn de fèsta religiosa. La lei enebissiá estrictament, abans que l’execucion se faguèt o que la gràcia aviá pas estat oficializada, de publicar dins la premsa la decision del President, nimai los avís del CSM. Lo personal penitenciari deviá pas cambiar cap de las abituds per que lo condamnat pòscan pas aver cap indici li permetent de pensar qu'anava èsser executat[11]. Lo condamnat èra informat del rejet de sa gràcia lo meteis jorn (generalament pel director de la preson), al revelh abans d’anar a son execucion (aquela se faguèt totjorn abans l'auçada del solelh).

Lo còs del supliciat èra enseguida rendut a la familha se lo reclamava per que siá inumar dins la mai granda discrecion. Senon l’administracion se ne cargava.

Dempuèi l’abolicion de las execucions publicas aprèp aquela d'Eugène Weidmann en 1939, s'afichava sus la pòrta de la preson pendent 24 oras la copia du procès verbal de l’execucion. Cap d'autre document devián pas èsser publicada per ma premsa.

Contèxte politic[modificar | modificar la font]

La fòrça rare utilizacion que se fasiá de la guillotina assegurava a cada execucion una bona plaça dins los jornals. Cada execucion, veire cada requisicion de mòrt pausavan lo debat sus la pena de mòrt. En 1969, la majoritat dels Franceses s’afirmavan contra la pena de mòrt, mas la tendéncia capvirèt amb l'aument de la criminalitat e la fòrça mediatizada prsae d'otatge de la preson de Clairvaux. De 39 % en 1969, lo nombre de Franceses favorables a la pena de mòrt aumentèt fins a 56 % en 1976[12] puèi 63 % en 1981.

França es coneguda per èsser lo darrièr país d’Euròpa occidentala e de la Comunautat Europèa a aver abolit la pena de mòrt e a aver procedat a una execucion. Aquò s’explica pas per una mena d’« excepcion francesa » mas pel fach que, de la Guèrra d'Argeria a 1981, l’Assemblada Nacionala e la presidéncia foguèron ocupadas de contunh per la drecha o lo centre drech. L'esquèrra leu inscriguèt l’abolicion de la pena de mòrt dins sos programas electorals, cadun saviá que l’alternança menariá a la fin de la guillotina.

Los dirigents de drecha semblavan partajats mas majoritàriament per la pena de mòrt e gaireben totes d’avís que, del moment existissiá, deviá èsser aplicada. Pau de temps abans son eleccion, Valèri Giscard d'Estanh qu'èra conegut per son « aversion » al respècte de la pena de mòrt declarèt: « Al subjèctre de la pena de mòrt, desiri que la comunautat nacionala francesa e son legislator se saisisson lo moment vengut d'aqel problèma. Naturalament, sens dopte convenpas de lo far a un moment o la situacion de violéncia e subreot de violéncias inadmissibles faguèt la societat francesa extraordinàriament sensibilizada a aquel problèma. [...] Un còp qu'aquela èrsa de criminalitat aurá reculat, vendrá possible (e diriái necessari) que la collectivitat nacionala se pausa la question de la pena de mòrt sus que per çò que me concerna donarai ma reponsa[13] ». Robert Badinter critiquèt mai tard aquela presa de posicion : « Valèri Giscard d'Estanh disiá que lo jorn que los Franceses aurián mai paur per lor securitat, abolirem la pena de mòrt. L'aurèm encara uèi, la pena de mòrt[14] ». Dins los ans 1974-1977, los ministres de la justícia e de l’interior, (Jean Lecanuet e Michel Poniatowski) se faguèron de lor costat los pòrtavotz de l'opinion publica en favor de la pena de mòrt, subretot pendent l’afar Patrick Henry[15],[16]. Al vòte final sus l’abolicion de la pena de mòrt, 37 deputats de drecha o de centre drecha votèron per l’abolicion de la pena de mòrt, que Jaume Chirac. Mai d'una centena aviá votat contra[17].

Los dos darrièrs Presidents a aver aplicat la pena de mòrt - Valèri Giscard d'Estanh e Jòrdi Pompidor - avián ambedos exprimat un rejet d'aquela abnas lors primièras execucions respectivas, que foguèron per aquò consideradas pels comentators coma de surprisas. Jòrdi Pompidor aviá declarat: « per temperament soi pas sanguinari, alara me vei gaire partisan de la guillotina ». Pauc abans son eleccion Valèri Giscard d'Estanh aviá fach part de son « aversion prigonda per la pena de mòrt. Sufís d'entendre los tèrmes "pena de mòrt" per comprene l'orror de la causa. ». [18] Lo general de Gaulle foguèt doncas, de fach, lo darrièr President a aver aplicat la pena de mòrt i cresent vertadièrament, « Foguèri condamnat per contumàcia [a la pena capitala pel regim de Pétain] e sois partisan de la pena de mòrt, pels cases excepcionals » çò disiá. [19]

Abolition législative[modificar | modificar la font]

Lo 16 de març de 1981, en plena campanha electorala per las eleccions presidencialas, François Mitterrand declarèt clarament qu'es contra la pena de mòrt. Foguèt elegit President de la Republica lo 10 de mai.


Interdiccion supralegislativa[modificar | modificar la font]

Actualament, pasmens se qualques responsables politics franceses se declaran en favor de la pena de mòrt (coma Marine Le Pen o Charles Pasqua), son restabliment seriá pas possible sens denonciar mai d'un tractat internacionals.

Lo 20 de decembre de 1985, França ratifiquèt lo protocòl adicional n°6 a la Convencion europèa dels dreches de l'òme, França pòt alara pas mai restablir la pena de mòrt, levat en temps de guèrra o, dins une autre optica, en denonciant l'ensems de la Convencion seguent les contrenchas de l'article 58 de la quita convencion. Lo 3 de mai de 2002, França signèt, amb 30 autres païses, lo Protocòl n°13 a la Convencion europèa dels dreches de l'òme. Aquel tèxte enebit la pena de mòrt en totas circonstàncias, quitament en temps de guèrra. Dintrèt en vigor lo 1èr de julhet de 2003, aprèp lo depaus de 10 ratificacions.

En 2004, une proposicion de lei[22] foguèt depausada per Richard Dell'Agnola debans l'Assemblada Nacionala, lo 8 d'abril de 2004, tendent a restablir la pena de mòrt pels autors d'actes terroristas. L'òrdre del jorn de las assembladas essent fixada pel Govèrn e qu'aquel èra « pròche » de Jaume Chirac, abolicionista (veire son vòte pendent l'abolicion de 1981), la discussion en sesilha publica de la proposicion de lei jamai se faguèt.

Lo 13 d'octobre de 2005, le Conselh constitucional estimèt que lo segond protocòl facultatiu[23] del pacte internacional relatiu als dreches civils e politics podava pas èsser ratificat sens una revision de per abans de la Constitucion. Aquel tractat que prevei l’abolicion de la pena capitala en totas circonstàncias, fa pasmens une resèrva sus l'aplicacion de la pena de mòrt en temps de guèrra article 2-1: « Será admes cap de resèrva al present Protocòl, fòra de la resèrva formulada pendent la ratificacion o de l'adesion e prevesent l'aplicacion de la pena de mòrt en temps de guèrra a la seguida d'una condamnacion per un crime de caractèr militar, d'una gravetat extrèma, comes en temps de guèrra ». Les Estats signataris avent cap procedura de denonciacion del pacte, aquela abolicion dona doncas un caractèr definitiu, que segon lo Conselh constitucional pòrta atencha al libre exercici de la sobeiranetat nacionala. Lo 3 de genièr de 2006, Jaume Chirac doncas anoncièt una revision de la Constitucion visant a inscriure l'abolicion de la pena de mòrt dins un novèl article 66-1. Aquel disposerá simplament que « cap pòt pas èsser condamnat a la pena de mòrt ». Un an mai tard, 30 de genièr de 2007, aquela modificacion foguèt votada per l'Assemblada nacionala. L'occasion de constatar lo gra actual de l'abolicion: lo vòte se faguèt a man levada, sola una quinzena de deputats de l'UMP menats per Jacques Myard votèron pas le tèxte, lo jutjant « inutil perque degun pensa, dins la conjonctura actuala, a restablir la pena de mòrt »[24]. Lo 9 de febrièr de 2007, lo Senat votèt a son torn la lei. Demorava pas mai qu'un vòte de las doas cambras reunïdas en Congrès a Versalhas, aquò se faguèt lo 19 de febrièr de 2007 pauc abans l'eleccion presidenciala.

Lo 1èr d'agost de 2007, França ratifiquèt definitivament lo Protocòl 13 de la Convencion europèa dels dreches de l'òme interdisent la pena de mòrt en totas circonstàncias, quitament en temps de guèrra, tèxte que foguèt signat en 2002.

Opinion en França[modificar | modificar la font]

Pendent lo sègle XX, l'opinion dels Franceses sus la pena de mòrt evoluèt fòrça. De sondatges montrèron de grandas diferéncias segon l'epòca. En 1908, lo Petit Parisien publiquèt un sondatge que 77 % dels interrogats se declarèron en favor de la pena de mòrt. En 1968, un sondatge IFOP montrèt que 50 % dels Franceses èran contra la pena de mòrt e 39 % en favor. En 1972, dins un autre sondatge IFOP, solament 27 % dels èran contra la pena de mòrt e 63 % en favor. E, un sondatge del Figaro publiquèt l'endeman del vòte de la lei d'abolicion del 9 d'octobre de 1981 indicava que 63 % dels Franceses èran per lo manten de la pena de mòrt. Segon un sondatge de l'institut IFOP en 1998[25], 44 % dels Franceses favorables a la pena de mòrt contra 54 % opausats.

Segon un sondatge realizat en setembre de 2006 per TNS Sofres, 42 % dels Franceses son favorables al restabliment de la pena de mòrt[26][27]. Aquel chifra capitèt fins a 80 % pels simpatisants del Front Nacional, 60 % a l'UMP, 30 % al Partit Socialista e 29 % al Partit Comunista Francés.

Sonque tres meses aprèp aquel sondatge que se faguèt a l'occasion de l'aniversari des vint e cinc ans de l'abolicion de la pena de mòrt, 58 % des Franceses se disián favorables a l'execucion de Saddam Hussein[28],[29]. Coma tot sondatge sus un subjècte de societat tanben sensible, l'opinion publica (e dins lo cas l'opinion francesa) es pron ambiadissa en foncion de l'actualitat. Los diferents sondatges realizats al cors de l'Istòria montrèron qu'a l'ocasion dels crimes odioses (subretot quand tòcan los enfants), l'opinion pòt leu tornar a une majoritat pel restabliment de la pena capitala.

En 2002, pauc abans l'eleccion presidenciala, un sondatge « confidencial » aviá indicat que 62 % dels Franceses aprovavan « lo principi » de la pena de mòrt « pels crimes mai greus »[30]. Aquò s'inscrich dins un contèxte dificil de faches divèrses que contribuiguèt a l'arribada de Jean-Marie Le Pen al segond torn (lo chaple de Nanterre, l'afar Paul Voise...). Lo Front National demòra encara lo sol partit major en França a prepausar lo restabliment de la pena de mòrt dins son programa, que s'efectuariá amb un referendum.

Segon un estudi IFOP de 2011, 63 % des Franceses serián favorables per qu'aquela question de la pena de mòrt - entre autras - siá l'objècte d'un referendum[31].


Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]

Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

  1. (fr)Albert Bayet, La Morale des Gaulois, París, Félix Alcan, 1929.
  2. (fr)Code pénal Dalloz 1980-1981
  3. (fr)[1] L'efècte Soleilland; 30 d'agost de 2004; L'express}}
  4. (fr)michalon.fr, Agnès Bastien-Thiry, Mon paire lo darrièr dels fusilhats, ed. Michalon, 2005, ISBN 2841862666, 220 p
  5. (fr)[2]
  6. (fr)Légifrance - Modalitats de las deliberacions de la cort d'assisas de 1958 a 1994
  7. (fr)Légifrance - Modalitats de las deliberacions de la cort d'assisas ara
  8. (fr)"L'abolition de la peine de mort en France" La documentacion francesa - La pena de mòrt dins la lei francesa abans 1981
  9. [3]
  10. [4]
  11. "L'abolition de la peine de mort en France"
  12. "Ina.fr"Sul site de l'INA - jornal televisat del 28 de julhèt de 1976
  13. "Ina.fr"
  14. (fr)Entrevista de Robert Badinter sus France-Amérique.com
  15. Sul site de l'INA - jornal televisat del 28 de julhet de 1976 Jean Lecanuet « Pensi amb la comission que la pena de mòrt deu èsser mantenguda e que deu èsser aplicada dins de cases fòrça rares, per de crimes odioses. Pensi subretot als cases de raubament d’enfants seguit de mòrt dels enfants »
  16. (fr)L Afar ranucci l'ombre d'un dobte 2/3 sus Dailymotion
  17. Libération", 19 - 20 de setembre de 1981
  18. (fr)[5]
  19. [6]
  20. (fr)[7] Discors de Robert Badinter a l'Assemblada Nacionala, lo 17 de setembre de 1981 ed. La Documentation française
  21. (fr)[8] 27 proposicions de lei visant a restablir la pena de mòrt, depausadas al Parlament dins los ans 1980 e 1990
  22. (fr) Proposicion de lei de M. Richard Dell'Agnola tendent a restablir la pena de mòrt pels autors d’actes de terrorisme
  23. (fr) Deuxième protocole facultatif se rapportant au Pacte international relatif aux droits civils et politiques, visant à abolir la peine de mort
  24. (fr) Les députés votent l'inscription de l'abolition de la peine de mort dans la Constitution, in Le Monde del 30 de genièr de 2007]
  25. (fr)Sondatge IFOP-France Soir realizat los 5 e 6 de febrièr de 1998. La question èra: « Vosautres personalament, desirètz lo restabliment de la pena de mòrt en França? »
  26. (fr)42 % dels franceses per
  27. (fr)En França, los adversaris de « l’abolicion » rendèron las armas sus la-croix.com del 7 d'octobre de 2011
  28. (fr)Pena de mòrt per Hussein : l'opinion europèa aprova
  29. (fr)Exécution de Saddam Hussein : los Franceses e los Alemands majoritàriament per
  30. (fr)[9] Segon Gérard le Gall, ancian conselhièr de Lionel Jospin sus la cadena parlamentària, dins un debat segent lo documentari « Comme un coup de Tonnerre ».
  31. [10] [11]

Annèxes[modificar | modificar la font]

Articles connèxes[modificar | modificar la font]

Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]