Nòrd-occitan

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Salta a la navegació Salta a la cerca
Aira geografica dau nòrd-occitan + Creissent.

Lo nòrd-occitan, tanben ortografiat nòrdoccitan, es un ensems de dialèctes septentrionaus de la lenga occitana, comprenent los tres dialèctes seguents: lemosin, auvernhat e vivaroalpenc (tanben, dos sosdialèctes septentrionaus dau lengadocian fan una transicion vèrs lo nòrd-occitan: son lo gavaudanés e lo bas-vivarés).

La sola caracteristica comuna de tot aquel grop es lo passatge fòrça ancian de las sillabas originàrias ca e ga vèrs cha e ja (o ia) respectivament:

etim nòrd-occitan autres dialèctes
occitans
latin cantare chantar cantar
latin vacca vacha vaca
mot prelatin ipotetic gáuota jauta gauta
latin pacare paiar pagar
latin carricare charjar cargar

Origina[modificar | modificar la font]

Aquel passatge vèrs cha e ja (o ia) se passèt a l'Auta Edat Mejana, avans la constitucion definitiva de la lenga occitana au sègle VIII. Segon lo lingüista Joan Pèire Chambon, aquel fenomèn apareguèt dins certans dialèctes dau latin tardiu, centrats a l'entorn de la metropòli de Lion (ven pas ges dau francés contrariament a çò que creson de personas mal informadas). Efectivament, Lion èra un centre culturau major a l'Antiquitat Tardiva e a l'Auta Edat Mejana. Aquela evolucion d'origina lionesa es restada en nòrd-occitan e maitot dins d'autres idiòmas romanics: lo francoprovençau (la lenga centrada a l'entorn de Lion), una granda part dau francés (levat los dialèctes normand e picard), lo friolan, lo ladin e una partida dau romanch.

Usatges e representacions[modificar | modificar la font]

La koinè literària de l'occitan medievau, sobretot chas los trobadors, acceptava e mai mesclava sens esitacion las formas dau nòrd (chantar, charjar) amb las formas dau sud (cantar, cargar): los dos tipes avián un prestigi egau.

Reculada daus parlars nòrd-occitans[modificar | modificar la font]

Frontièras ancianas dialectalas en Gàllia. La linha blava mai al nòrd es la linha Von Wartburg.
Reparticion de l'occitan ancian.

Lo nòrd-occitan cessèt pas de recular au fiu daus sègles, au profièch de tots sos vesins. Pasmens, laissèt una traça fòrta dins los toponims d'aquelas regions e un grand substrat dins los dialèctes de son airau perdut, en particular lo peitavin-sentongés e lo berrichon.

Au nord-oèst, englobava autrescòps l'Aguiaina (Peitau, Sentonge, Aunís) e lo Berric. Lo proto-arverno-lemosin s'es benlèu estendut fins a Léger au nòrd de Peitau, anciana frontièra d'influéncia entre los visigòts e los francs. Lo limit meridionau daus lengas d'oïl au temps de Charlesmanhe es apelat la linha Von Wartburg e son part occitental passa de Nantas a Cosne-Cours-sur-Loire.
Los parlars nòrd-occitans de l'Aguiaina son apelats l'occitan aguiainés, benlèu classificat coma sosdialècte de lemosin (coma lo marchés actuau).

A l'èst, englobava autrescòps la Mauriena[1][2], l'oèst de Piemont (las Valadas son la mitat subreviventa) e una franja a l'èst de Niça[3].

Au sud, perdut de terrenh au profièch dau gascon (Sentonge e lo nòrd de Blaiés, puèi perduts au sentongés), dau lengadocian (sud d'Auvèrnhe e nòrd de Guiana) e dau provençau (Provença centrala[4] e lo sud-oèst dau País Niçard[5]).

Veire tanben[modificar | modificar la font]

Bibliografia[modificar | modificar la font]

  • CHAMBON Joan Pèire, & OLIVIER Felip (2000) = CHAMBON Jean-Pierre, & OLIVIER Philippe, “L’histoire linguistique de l’Auvergne et du Velay: notes pour une synthèse provisoire”, Travaux de linguistique et de philologie 38: 83-153
  1. https://opinion.jornalet.com/laurenc-revest/blog/3182/tracas-de-reculaa-possibla-de-loccitan-en-isera
  2. https://opinion.jornalet.com/laurenc-revest/blog/3173/tracas-de-reculaa-possibla-de-loccitan-en-lo-sud-de-savoia-e-consideracions-linguisticas
  3. https://ontsacaba.blogspot.com/2018/07/
  4. https://opinion.jornalet.com/laurenc-revest/blog/2957/tracas-de-reculaa-dal-vivaroalpenc-dins-var
  5. https://opinion.jornalet.com/laurenc-revest/blog/1912/tracas-de-reculaa-totala-o-parciala-dal-vivaroalpenc-entorn-de-nica