Libèria

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar


Còde QRpedia d'estampar per un accès dirècte a aquèth article
Donadas
d · m
Libèria
'Republic of Liberia'
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Devisa nacionala : The love of liberty brought us here


Naissença
N. a
Decès
D. a
Causa de decès
Assassinat/ada per
Luòc d'enterrament
Lenga mairala
Fogal ancestral
País de nacionalitat
Paire
Maire
Oncle
Tanta
Grands
Bèlamaire
Bèlpaire
Fraire
Sòrre
Conjunt
Companh/a
Filh/a
Q271210
Religion
Membre de Organizacion de las Nacions Unidas e  Union Africana
Familha nòbla
Membre de
l'equipa esportiva
posicion de jòc
tir (esquèrra/drecha)
grad dan/kyu
Grop etnic
Orientacion sexuala
Profession
Emplegaire
Domeni d'activitat
Escolaritat
Diplòma
Director de tèsi
Estudiant de tèsi
Foncion politica
Residéncia oficiala
Predecessor
Successor
Partit
Tessitura
Label discografic
Lista de cançons
Discografia
Mission de l'astronauta
Distincions e prèmis
Branca militara
Grad militar
Etapa de canonizacion
Familha nòbla
Títol de noblesa
Títol onorific
Comandament
Conflicte
Jorn de la fèsta
OpenStreetMap 192780
Direccion relativa a la posicion
Continent Africa
Situacion
Designacion provisòria
Constellacion
Tipe d'objècte
Còs astronomic parent
Còs astronomic filh
Luòc de descobèrta
Grop d'objèctes menors
Sequéncia de Hubble
Sul còrs astronomic
Companhon de
Tipe espectral
Tipe espectral
Fus orari
Situat sus una isla
Embocadura
Tipe de lac
Lacs sus lo riu
Grop de lacs
Situat sul lac
Afluents del lac
Emissari del lac
Bacin idrografic
Massís de montanhas
Tipe de montanha
Arquitècte
Remplaçat per
Tipe de bastiment
Material
Mèstre d'òbra
Sistèma d'autorotas
Societat de mantenança
Pòl d'escambis
Linha ferroviària
Operator
Aligança ferroviària
Gara
Pista
Travèrsa
País Libèria
Compausanta de
Tipe de division administrativa
Exclava de
Enclava
Capitala Monròvia
Cap d'estat Ellen Johnson-Sirleaf
Regim politic
Cap de l'executiu
Representant del partit
Cap del govèrn
Assemblada
Moneda Dolar liberian (WikiData)
Lenga oficiala Anglés
Imne All Hail, Liberia, Hail! (WikiData)
Frontalièr de GuinèaSierra Leone e  Còsta d'Evòri
Embessonatge
Subdivisions Q844127Q877578Q592251Q1047895Q1047921Q950841Q574952Q870130Q1052737Q870138Q862608Q868497Q955095Q1047875 e  Q1043644
Membre de Organizacion de las Nacions Unidas e  Union Africana
Sant patron
Domeni internet .lr
Còde ISO 3166-1 alfa-2 LR
Còde ISO 3166-1 alfa-3 LBR
Còde ISO 3166-1 430
Còde ISO 3166-2
Còde AITA
Còde OACI
Còde FAA
Còde INSEE
Còde de comuna
Còde del catalòg
Còde CBS
Còde GNIS
Còde GNIS Antarctica
Còde NUTS
Còde dantai
Còde de comuna alemanda
Còde de districte alemand
Còde administratiu
Còde administratiu
Còde ISTAT
Còde de gara
Còde OKATO
Còde cadastral
Còde postal
Còde telefonic internacional
Prefix telefonic nacional +231
Còde d'imatriculacion
Estats membres
Luòc
Lenga oficiala Anglés
País Libèria
President
Director executiu
Data de dissolucion
Sèti social
Divisions comercialas
Divisions industrialas
Compren
Branca militara
Plaça de cotacion
Afiliacion
Industria
Tèxte fondator
Filialas
Separat de
Plataforma de correspondéncia
aeroportuària
Aligança aeriana
Avion de la flòta
estadi
liga
entrenaire principal
director general
capitani
mascòta
branca militara
plaça de quotacion
D'après
Genre
Movement
Seria
Fabricant
Conceptor
Propulsion
Licéncia
Títol original
Subtítol original
Lenga originala
Lenga
Presentator
Distribucion per
Nòta de la critica
Notada per
Autor
Actor/a
Illustrator
Editor
Numèro d'edicion
País d'origina
Maison d'edicion
Luòc de publicacion
Interprèt musical
Compositor
Libretista
Productor
Label musical
Discografia
Director
Scenarist
Director de fotografia
Societat de produccion
Filmaffinity
Album de la banda sonòra
Format de ràdio
Lengatge de programacion
ISO 4217
Descripcion
Nom scientific
Autor
Taxon superior
Domeni
Règne
Embrancament
Classa
Òrdre
Familha
Genre
Espècias
Reng taxonomic
Estatut de conservacion (IUCN)
Regula
Interagís amb
Endemic a
Taxon tipe
Abreviacion d'autor en botanica
Basionim
Incertae sedis
Sinonim remplaçat
Ancian autor del taxon
Simbòl quimic
Formula quimica
Estat de la matèria
Metòde de determinacion
Sistèma cristalin
Familha de lengas
Dialècte
ISO 639-1
ISO 639-2
ISO 639-3
ISO 639-6
ISO 15924
alfabet
còde de lenga IETF
còde de lenga Wikimedia
Fabricant
Desvolopaire
Lengatge de programacion
Conceptor
Domeni d'aqueste mestièr
Version establa
Sistèma operatiu
Plataforma
Mòde de jòc
Motor
Seria
Licéncia
Lançador
Site de lançament
Data de lançament
Tipe d'orbita
Bus satellit
Imatriculacion de l'aeronau
Armament
Primièr vòl
Alimentat per


Organizator
Participant
Luòc
Festivitat
Tipe d'eleccion
Candidat



Identificants
GND 4035583-4
VIAF 253570712
ULAN


DOI
RKDimages
Rijksmonument
KGS
Historic Places identifier
ID d'artista de MusicBrainz
ID album de MusicBrainz
ID d'òbra de MusicBrainz


Legislator
Identificant BHL
Identificant ITIS
Identificant IUCN
Identificant NCBI
Identificant TPDB
Identificant GBIF
Identificant WoRMS
Numèro EE
Indicatiu
Còde AITA
Còde OACI
Còde mnemonic
Identificant JPL Small-Body Database
Còde de l'observatòri Minor Planet Center
Identificant Structurae
Identificant Emporis
Numèro CAS
numèro EINECS
SMILES
InChI
InChIKey
Còde ATC
Numèro E
Identificant UNII
Numèro RTECS
Identificant ChemSpider
Identificant PubChem (CID)
Numèro ZVG
Identificant ChEBI
Numèro ONU
Còde Kemler
Identificant Drangbank
Mencion de dangièr SGH
Identificant Wine AppDB
Identificant d'un satellit NSSDC
SCN
Commons-logo.svg Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Libèria.
Autres informacions


capitala
populacion (an)
Monròvia
1 010 970 abitants (2008)
Superfícia 111 370 km²
Populacion
Densitat
3 489 072 (2008)
29 ab./km²
Independéncia
- Jorn
(dels Estats Units)
26 de julhet de 1847
Ora
Ora d'estiu
UTC+0
UTC+0
Còde telefonic 231

Libèria es un país de l'oèst d'Africa. Confronta Guinèa e Sierra Leone al nòrd, e la Còsta d'Evòri a l'èst. Es bordat per l'Ocean Atlantic al sud e a l'oèst. Sa capitala es la vila de Monròvia.

Lo gentilici es liberian -ana.

Istòria[modificar | modificar la font]

La region de l'actuala Libèria aviá ja populacion quand arribèron los portugueses, que cridèron la region de l'actuala Monròvia coma Cabo Mesurado en 1560, e tota la region coma "Còsta del Pebre" (en portugués, Costa da Pimenta).

En 1822 la Societat Americana de Colonizacion designèt Libèria coma luòc per enviar los èx-esclaus americans liberats[1]. Los èx-esclaus emigrèron gradualament a la colònia, en formant un grop que ne descendon fòrça dels actuals liberians.

Lo 26 de julhet de 1847 los colons americans declarèron l'independéncia de Libèria coma una republica. Los colons consideravan Africa la siá "tèrra promesa", mas s'integrèron pas dins la societat africana. Un còp en Africa se fasián referéncia a se meteisses coma "americans" e se lor reconeissiá tanben aital per las autoritats colonialas africanas e britanicas de la vesina Sierra Leone. Los simbòls del sieu estat: la siá bandièra, lèma e escut d'armas — e la forma de govèrn que causiguèron rebat lo sieu fons nòrd-american e l'experiéncia de la diaspòra. L'Universitat Lincoln, fondada als Estats Units en 1854, exerciguèt un ròtle important dins la formacion dels caps de la nòva nacion. Lo primièr grop de formats en l'Universitat Lincoln, James R. Amos, lo sieu fraire Thomas H. Amos E Armistead Miller s'embarquèron cap a Libèria dins lo vaissèl Mary C. Stevens en abril de 1859.

Las practicas religiosas, de costumas socialas e d'estandards culturals dels colons americans avián las siás raïses dins lo sud nòrd-american anterior a la guèrra civila. Aquestas idèas influiguèron sobre l'actitud dels colons cap als pòbles natius africans. La nòva nacion, tala e coma la percebián, implicariá la coexisténcia dels colons e dels africans, que serián assimilats en ela. Apareguèron sovent mesfisança e ostilitat entre las doas comunitats, l'"americana", establida en lo litoral e la "nativa", de l'interior.

Istoricament, Libèria aguèt totjorn lo sosten e la cooperacion pas oficiala dels Estats Units[2]. Lo govèrn del país, qu'aguèt coma modèl l'american, èra democratic dins la siá estructura, encara que pas totjorn en substància. Après 1877, lo Partit True Whig monopolizèt lo poder e la competicion per la carga de president se debanava dins lo partit.

Dos eveniments aguèron un ròtle important en alterar l'isolament que Libèria s'èra impausat. La primièra foguèt la concession en 1926 d'una granda plantacion a l'entrepresa Firestone. Aqueste eveniment foguèt un grand pas cap a la somission de l'economia de Libèria. Lo segond arribèt pendent la Segonda Guèrra Mondiala, quand los Estats Units comencèron de proporcionar una assisténcia tecnica e economica que permetriá a Libèria de progressar economicament e d'introdusir de cambiaments socials.

Politica[modificar | modificar la font]

Libèria es una republica presidencialista. Lo president es lo cap d'Estat e de govèrn. Aprèp lo còp d'estat de 2003 i aguèt d'eleccions e Ellen Johnson-Sirleaf venguèt presidenta del país, en 2005.

Actualament, cap de partit a pas la majoritat al Parlament. Lo poder legislatiu se compausa d'un Senat amb 30 membres elegits per de mandats de nòu ans, e d'un Ostal de Representants, amb 64 membres elegits per de mandats de sièis ans.

Geografia[modificar | modificar la font]

Mapa de Libèria.

Libèria se tròba en Africa Occidentala, en la còsta de l'Ocean Atlantic.

Lo païsatge liberian se caracteriza per las siás planas costièras, que s'elèvan en un altiplan e d'elevacions de pauca nautor al nòrd-èst del país.

Lo clima es tropical: caud e umid. Los ivèrns son secs, amb de jorns cauds e de temperaturas moderadas per la nuèch. Los estius son umids e embromats, amb de frequentas e intensas pluèjas.

Economia[modificar | modificar la font]

De veire: Economia de Libèria.

Cultura[modificar | modificar la font]

Bibliografia[modificar | modificar la font]

Vejatz tanben[modificar | modificar la font]

Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]

Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

  1. Bateman, Graham; Victoria Egan, Fiona Gold, and Philip Gardner (2000). Encyclopedia of World Geography. New York: Barnes & Noble Books. pp. 161. ISBN 1-56619-291-9
  2. Flint, John E. The Cambridge history of Africa: from c.1790 to c.1870 Cambridge University Press (1976) pg 184-199