Libèria

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar


Còde QRpedia d'estampar per un accès dirècte a aquèth article
Donadas
d · m
Libèria
'Republic of Liberia'
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Devisa nacionala : The love of liberty brought us here


Naissença
N. a
Decès
D. a
Causa de decès
Assassinat/ada per
Luòc d'enterrament
Lenga mairala
Fogal ancestral
País de nacionalitat
Paire
Maire
Oncle
Tanta
Grands
Bèlamaire
Bèlpaire
Fraire
Sòrre
Conjunt
Companh/a
Filh/a
Q271210
Religion
Membre de Organizacion de las Nacions Unidas e  Union Africana
Familha nòbla
Membre de
l'equipa esportiva
posicion de jòc
tir (esquèrra/drecha)
grad dan/kyu
Grop etnic
Orientacion sexuala
Profession
Emplegaire
Domeni d'activitat
Escolaritat
Diplòma
Director de tèsi
Estudiant de tèsi
Foncion politica
Residéncia oficiala
Predecessor
Successor
Partit
Tessitura
Label discografic
Lista de cançons
Discografia
Mission de l'astronauta
Distincions e prèmis
Branca militara
Grad militar
Etapa de canonizacion
Familha nòbla
Títol de noblesa
Títol onorific
Comandament
Conflicte
Jorn de la fèsta
OpenStreetMap 192780
Direccion relativa a la posicion
Continent Africa
Situacion
Designacion provisòria
Constellacion
Tipe d'objècte
Còs astronomic parent
Còs astronomic filh
Luòc de descobèrta
Grop d'objèctes menors
Sequéncia de Hubble
Sul còrs astronomic
Companhon de
Tipe espectral
Tipe espectral
Fus orari
Situat sus una isla
Embocadura
Tipe de lac
Lacs sus lo riu
Grop de lacs
Situat sul lac
Afluents del lac
Emissari del lac
Bacin idrografic









Script error
Script error




































































.

Script error








































Identificants
Commons-logo.svg Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Libèria.
Autres informacions


capitala
populacion (an)
Monròvia
1 010 970 abitants (2008)
Superfícia 111 370 km²
Populacion
Densitat
3 489 072 (2008)
29 ab./km²
Independéncia
- Jorn
(dels Estats Units)
26 de julhet de 1847
Ora
Ora d'estiu
UTC+0
UTC+0
Còde telefonic 231

Libèria es un país de l'oèst d'Africa. Confronta Guinèa e Sierra Leone al nòrd, e la Còsta d'Evòri a l'èst. Es bordat per l'Ocean Atlantic al sud e a l'oèst. Sa capitala es la vila de Monròvia.

Lo gentilici es liberian -ana.

Istòria[modificar | modificar la font]

La region de l'actuala Libèria aviá ja populacion quand arribèron los portugueses, que cridèron la region de l'actuala Monròvia coma Cabo Mesurado en 1560, e tota la region coma "Còsta del Pebre" (en portugués, Costa da Pimenta).

En 1822 la Societat Americana de Colonizacion designèt Libèria coma luòc per enviar los èx-esclaus americans liberats[1]. Los èx-esclaus emigrèron gradualament a la colònia, en formant un grop que ne descendon fòrça dels actuals liberians.

Lo 26 de julhet de 1847 los colons americans declarèron l'independéncia de Libèria coma una republica. Los colons consideravan Africa la siá "tèrra promesa", mas s'integrèron pas dins la societat africana. Un còp en Africa se fasián referéncia a se meteisses coma "americans" e se lor reconeissiá tanben aital per las autoritats colonialas africanas e britanicas de la vesina Sierra Leone. Los simbòls del sieu estat: la siá bandièra, lèma e escut d'armas — e la forma de govèrn que causiguèron rebat lo sieu fons nòrd-american e l'experiéncia de la diaspòra. L'Universitat Lincoln, fondada als Estats Units en 1854, exerciguèt un ròtle important dins la formacion dels caps de la nòva nacion. Lo primièr grop de formats en l'Universitat Lincoln, James R. Amos, lo sieu fraire Thomas H. Amos E Armistead Miller s'embarquèron cap a Libèria dins lo vaissèl Mary C. Stevens en abril de 1859.

Las practicas religiosas, de costumas socialas e d'estandards culturals dels colons americans avián las siás raïses dins lo sud nòrd-american anterior a la guèrra civila. Aquestas idèas influiguèron sobre l'actitud dels colons cap als pòbles natius africans. La nòva nacion, tala e coma la percebián, implicariá la coexisténcia dels colons e dels africans, que serián assimilats en ela. Apareguèron sovent mesfisança e ostilitat entre las doas comunitats, l'"americana", establida en lo litoral e la "nativa", de l'interior.

Istoricament, Libèria aguèt totjorn lo sosten e la cooperacion pas oficiala dels Estats Units[2]. Lo govèrn del país, qu'aguèt coma modèl l'american, èra democratic dins la siá estructura, encara que pas totjorn en substància. Après 1877, lo Partit True Whig monopolizèt lo poder e la competicion per la carga de president se debanava dins lo partit.

Dos eveniments aguèron un ròtle important en alterar l'isolament que Libèria s'èra impausat. La primièra foguèt la concession en 1926 d'una granda plantacion a l'entrepresa Firestone. Aqueste eveniment foguèt un grand pas cap a la somission de l'economia de Libèria. Lo segond arribèt pendent la Segonda Guèrra Mondiala, quand los Estats Units comencèron de proporcionar una assisténcia tecnica e economica que permetriá a Libèria de progressar economicament e d'introdusir de cambiaments socials.

Politica[modificar | modificar la font]

Libèria es una republica presidencialista. Lo president es lo cap d'Estat e de govèrn. Aprèp lo còp d'estat de 2003 i aguèt d'eleccions e Ellen Johnson-Sirleaf venguèt presidenta del país, en 2005.

Actualament, cap de partit a pas la majoritat al Parlament. Lo poder legislatiu se compausa d'un Senat amb 30 membres elegits per de mandats de nòu ans, e d'un Ostal de Representants, amb 64 membres elegits per de mandats de sièis ans.

Geografia[modificar | modificar la font]

Mapa de Libèria.

Libèria se tròba en Africa Occidentala, en la còsta de l'Ocean Atlantic.

Lo païsatge liberian se caracteriza per las siás planas costièras, que s'elèvan en un altiplan e d'elevacions de pauca nautor al nòrd-èst del país.

Lo clima es tropical: caud e umid. Los ivèrns son secs, amb de jorns cauds e de temperaturas moderadas per la nuèch. Los estius son umids e embromats, amb de frequentas e intensas pluèjas.

Economia[modificar | modificar la font]

De veire: Economia de Libèria.

Cultura[modificar | modificar la font]

Bibliografia[modificar | modificar la font]

Vejatz tanben[modificar | modificar la font]

Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]

Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

  1. Bateman, Graham; Victoria Egan, Fiona Gold, and Philip Gardner (2000). Encyclopedia of World Geography. New York: Barnes & Noble Books. pp. 161. ISBN 1-56619-291-9
  2. Flint, John E. The Cambridge history of Africa: from c.1790 to c.1870 Cambridge University Press (1976) pg 184-199