Endoreïsme

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
Imatge satellit del delta de l'Okavango al Botswana, partida mai bassa d'un bacin endore¨c d'Africa australa.

L'endoreïsme (del grèc: endo: en dedins, e rhein : rajar) es un tèrme d'idrologia descrivent bacin idrografic claus gardant las aigas (superficialas o non) dins una depression tancada. Tot apòrt idric (pluèja o autra forma de precipitacions) pòt sortir d'un bacin endoreïc pas que per evapotranspiracion o infiltracion.

Caracteristicas[modificar | modificar la font]

Lo lac Hart dins lo bacin de lac Eyre en Austràlia.

L'endoreïsme, que cobrís 11 % de la superfícia dels continents, a mai d'una causas, sovent cumulativas. Es benlèu la consequéncia del relèu (endoreïsme estructural), dins lo cas de concas tancadas de totes talhs.

De factors ligats al sol (infiltracion importanta) e al clima (fòrta evaporacion lo long dels cors d'aiga o dins las lagunas) explican tanben que de cors d'aiga capita pas a aténher la mar. S'agís aloara d'endoreïsme foncional.

Pasmens se los bacins endoreïcs pòdon se trapar dins quin que siá clima, son presents, mai sovent, en mitan desertic. Dins las regions recebent fòrça precipitacions, l'erosion ripariana causada per l'escorriment de las aigas va mai sovent crear de desals d'assecament (subretot pendent los periòdes d'inondacion), que pòdon aténher una autra partida del sistèma idrologic que ne fa partit, crosant la barrièra entre lo bacin endoreïc e los alentorns. La mar Negra èra autrescòp endoreïca fins a que la mar Mediterranèa trenque lo terren los separant.

Dins los desèrts fòrça cauds, lo flux d'aiga es bas e la pèrda d'aiga deguda a l'evaporacion nauta, ralentissant fortament la creacion de sistèmas d'assecament. Lo fach que l'escorrament de las aigas sián tencadas sovent a una concentracion de sals e d'autres minéerals dins l'aiga; los minerals de las ròcas a l'entorn son despausadas dins lo bacin e i son daissats quand l'aiga, que los aviá depausadas s'evapora. Los bacins endoreïcs an alara sovent de salars que, per lor granda talha, superfícia dura e plana, son sovent utilizats en aviacion coma pista economica o per ensejar de batre lo recòrd de velocitat terrèstre.

De lacs permanents e sasonièrs pòdon se formar dins los bacins endoreïcs. De bacins son subretot en estat d'estasi, lo clima avent cambiat, reduisent las precipitacions al punt que pas pus de lac ne se forma. Quitament los lacs permanents son en flux de contunh: cambian de talha e de forma pendent la sason seca, a vegada se separant en mai d'un lacs mai pichons.

Amb l'arribada dels òmes dins la region e l'espandiment de las vilas dins las regions de per abans inabitablas a causa de la fòrta ariditat, los sistèmas fluvials qu'alimentan fòrça lacs endoreïcs son alterats per la construccion de paissièras e aqüeductes. Alara fòrça lacs endoreïcs, subretot dins los païses en vias de developament, mermèron aqueles darrièrs ans (per exemple: mar d'Aral, lac Chad, Lop Nor), provocant una auça de la salinitat e de substéncias polluantas, damatjant l'ecosistèma dels lacs.

Totes los bacins tancats son pas necessàriament endoreïcs, per exemple en mitan carstic.

Exemples[modificar | modificar la font]

Los principals bacins endoreïcs son en cyan, los lacs endoreïcs en blau.

Africa[modificar | modificar la font]

L'Africa possedís fòrça bacins endoreïcs:

America[modificar | modificar la font]

L'America del Nòrd presente fòrça cases escampilhats sus l'ensemble de sa superfícia:

L'America de Sud presenta tanben de cases:

Antarctica[modificar | modificar la font]

De rares lacs endoreïcs se situan en clima fred e desertic, subretot en Antartida. Lo lac Vida demora liquid malgrat la temperatura ambianta inferiora a 0 °C, a causa d'una salinitat set còp superiora a aquela de l'aiga de mar. Las Vals secas de McMurdo presentan tanben diferents especimens sus una zona redusida al climat particular.

Asia[modificar | modificar la font]

La mar Mòrta, entre Israèl e Jordania, es ara lo punt emergit de mai bassa altitud de la Tèrra, e un dels lacs mai salins.

L'Asia centrala e l'Asia de l'Oèst constituisson un enòrme bacin endoreïc comptant mai d'un lacs endoreïc, coma:

En China i a tanben d'exemples:

Euròpa[modificar | modificar la font]

En Euròpa, après la desapareisson de fòrça cases, existís encara unes lacs endoreïcs:

Oceania[modificar | modificar la font]

L'Austràlia, fòrça arida, compta fòrça de sistèmas endoreïcs. Los mai importants son:

Ancians exemples[modificar | modificar la font]

De lacs e mers son pas mai endoreïcs, coma:

Referéncias[modificar | modificar la font]

Vejatz tanben[modificar | modificar la font]

Articles connèxes[modificar | modificar la font]

  • Areïme, abséncia de malhum idrografic organizat
  • Exoreïme, escorrament « classic » cap a la mar
  • Mar tancada
  • Bacin idrografic
  • Lac salat