Istòria de China

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar


L'Istòria de China a mai de 4000 ans de registres escriches e un abondant patrimòni preïstoric. Es, doncas, l'istòria d'un dels primièrs païses civilizats.

Preïstòria[modificar | modificar la font]

La preséncia d'Homo erectus remonta a près d'un milion d'ans als jaciments de Longgu, Lantian e Zhoukoudian (Òme de Beijing). La preséncia d'Homo sapiens foguèt descobèrta dempuèi fa 18 000 ans (paleolític). Amb la fin de la darrièra glaciacion lo òoblament de las concas del riu Huanghe e del riu Yangzi es ja fòrça important. La transicion cap al neolitic es fòrça rapida al començament del quatren millenni aC. Se forman las culturas Yangshao e Longshan dins la part bassa del Riu Jaune (Huanghe) qu'amb lo temps s'espandisson al long del riu. Al meteis temps apareisson d'autras culturas dins la conca del riu Yangzi.

Lo mond ancian[modificar | modificar la font]

Evolucion territoriala de las primièras dinastias

A partir del Sègle IV aC se va fargar una cultura originala. La geografia particulara ne'n marca lo caractèr, perque las vals dels dos grands rius son environadas al nòrd per las estèpas mongòlas, a l'oèst pels desèrts de Asia centrala, al sud per l'Imalaia e a l'èst per la mar. Dins aquel mitan barrat apareisson e desapareisson de reialmes.

Societat esclavagista[modificar | modificar la font]

Las dinastias Xia, Shang e Zhou de l'oèst son de dinastias que contròtlan pas qu'una part del territòri. Lor cal guerrejar de longa amb los estats vesins. Los clans familials se transforman en senhors feudals.

L'Edat Imperiala[modificar | modificar la font]

Dempuèi l'instauracion de la Dinastia An en 206 aC fins a la casuda de la darrièra dinastia, la Dinastia Qing en 1912, l'istòria de China es una succession de periòdes estables e d'unificacion jos una sola dinastia, e d'autres de fragmentacion e d'inestabilitat, siá ja d'origina intèrna o per d'invasions dels pòbles del nòrd. Pendent las dinastias pus longas e establas, An, Tang, Yuan, Ming e Qing, s'escometen de grandas òbras publicas idraulicas e defensivas. Los exemples mai coneguts son lo bastiment de la Granda Muralha de China o lo Grand Canal. La Dinastia An, li succedís un periòde convulsat d'aperaquí 300 d'ans fins en 589 amb l'instauracion de la Dinastia Sui. La brèva dinastia Sui cèda lo pas a la prospera Dinastia Tang. Segon qualques autors es lo periòde de esplendor maximala de la cultura chinesa. La Dinastia Tang pacifica lo nòrd, òbra de grandas rotas comercialas (Rota de la Seda) cap a la Índia e Asia central e produsís un grand augmentament de la produccion. Après lo long periòde de patz lo país se tòrna fraccionar e se tòrna pas pacificar fins que se complèta pas la conquista de las tribús nomadas del nòrd, se fonda la Dinastia Iuan d'origina mongòla. Amb las darrièras dinastias, lo sistèma imperial es fòrça consolidat. La maturitat e l'estabilitat intèrna de la dinastia Ming e après la dinastia Qing d'origina manxur, fan que se produsisca un cèrt estancament social e cultural. China pensava qu'o aviá tot, que i aviá pas dins lo mond degun a qual témer o de qual aprene.

L'Edat Modèrna[modificar | modificar la font]

China se dividida entre Reialme Jonhut, Alemanha, Rússia, França e Japon.

Cap al sègle XVIII China quita d'èsser lo centre del mond perque apareisson las poténcias maritimas europèas. Aiçò met encara mai en evidéncia la decadéncia de la Dinastia Qing per comparativa amb cogant. L'imperialisme Europèu s'impausa en tot Asia en una carrièra per controtlar de territòris e de mercats. La China imperiala se desfà pendent un sègle de guèrras e transformacions durant lo qual lo nacionalisme chinés pren fòrça. En 1912 s'instaura la Republica de China e lo Guomingtan, o Partit Nacionalista pren lo poder. Mas la corrupcion dels dirigents del Guomingtan e l'entorn belic internacional fan que las guèrras contunhen. Persistisson los saquejos de las poténcias occidentalas, Japon ocupa primièr Manxúria e après la rèsta del país. Pendent los decènnis de 1930 e 1940 se barreja la guèrra civila e la guèrra contra l'invasion estrangièra, en aquel entorn lo Partit Comunista de China e l'Armada Roja prenon fòrça. Primièr, la fin de la Segonda Guèrra Mondiala supausa la desbranda del poder militar japonés, se repren après la guèrra civila qu'acabarà amb la percaça del govèrn nacionalista a Taiwan e l'instauracion de pel Partit Comunista Chinés de la Republica Populara de China en 1949. Dempuèi l'instauracion de la Republica Populara de China fins a l'actualitat cal distinguir dos periòdes. Lo primièr periòde dominat per la figura de Mao Zedong arriba fins en 1975. Mao volguèt totjorn transformar e modernizar lo país en usant lo comunisme, per aiçò lo convulsionèt amb de grandas reformas o d'experiéncias socioeconomicas, las pus importantas se nomenan: las Milas Flors, lo Grand Saut Endavant e la Revolucion Culturala. Après la mòrt de Mao, China dintra dins lo periòde que se nomena reforma e dubertura de China (改革开放), iniciat per Deng Xiaoping e que contunha fins ara. Aquel periòde se caracteriza per un fòrt creissement economic e per la normalizacion de las relacions internacionalas.