Signe lingüistic

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Salta a la navegació Salta a la cerca

Un signe lingüistic designa una unitat d'expression del lengatge. Es l'objècte d'estudi de diferentas brancas de la linguistica:

Per Ferdinand de Saussure, professor de linguistica a Genèva e especialista dels sanscrit, que parla lo primièr de « signe lingüistic » e qu’introdusís lo destriament entre significant e significat dins son Cors de lingüistica generala (1906-1910), redigit e editat pels escolans en 1916.

E es en sanscrit que son escrich los estudis mai ancians coneguts al subjècte amb per exemple lo tractat de gramatica de Paṇini datant del milenari I AbC. Aqueste destriament del quite signe es benlèu obligat per la confrontacion del lengatge parlat en evolucion de contunh amb los escrichs ancians, fasent possible l'estudi d’aqueste de biais separat de çò que designa.

Ne venon de questiomaments passant l’encastre de las civilizacions sus las qualitats d’aqueste signe, per exemple sus sa natura arbitrària o naturala que Platon nos pòrta un debat dons lo Cratil.

Doas concepcions[modificar | modificar la font]

Definicion de Ferdinand de Saussure[modificar | modificar la font]

Las doas fàcias del signe lingüistic segon Saussure.

Segon Saussure, lo signe lingüistic unit, « non pas un nom e una causa, mas un concèpte e un imatge acostic »[3]. L'imatge acostic (o sensible) es nomenat significant: es pas lo son material, mas la marca psiquica d’aqueste son; lo concèpte, nomenat significat, conten los trachs distinctius que caracterizan aqueste signe al respècte dels trachs d'autres signes de la lenga. Lo signe lingüistic se definís donc coma una entitat psiquica de doas fàcias: significant/ significat[4]. Par exemple, lo mot occcitan arbre es un signe lingüistic associant la forma sonora /aɾbɾe/ al concèpte d'arbre coma arbre s'opausa, negativament, a l'interior de la lenga, als autres signes.

Frege, Ogden e Richards e lo triangle semiotic[modificar | modificar la font]

Lo triangle semiotic d'Ogden & Richards[modificar | modificar la font]

Quand se considèra un mot, mot escrich o estampat amb las letras d'un alfabet o un ideograma, o dich, prononciat amb de sons que se pòt transcriure en alfabet fonetic, cal destriar, utilizant l'analisi d'Ogden e Richards e lor triangle semiotic:

  • Lo quite mot (Symbol), lo significant de Saussure que metram en italic per respectar sas convencions
  • La causa (Referent ; Bedeutung, Ding), objècte o accion, a que remanda, lo denotat
  • Lo concèpte (Thought, Reference ; Sinn, Begriff), çò a que fa pensar, lo mot legit o entendut, la conotacion, lo significat de Saussure que metram entre verguetas per las mèsmas rasons e que depend de l'interlocutor. Lo mot can que remanda a l'animal can fa pensar per un a l'amic domestic per l'autre a una bona recepta
  • L'emplec d’aqueste mot per aquestes que parlan lenga, l'ecrivon o l'imprimisson

Evolucion istorica del concèpte[modificar | modificar la font]

La lingüistica indoa[modificar | modificar la font]

Coma mai tard los Grècs confrontats a l'evolucion de la lenga dempuèi los tèxtes classics d'Omèr, los indós desvelopèron una linguistica al milenari I AbC. Èra venguda necessària que lo sanscrit aviá plan evoluit dempuèi l'epòca de l'escritura dels tèxtes religioses màger, coma lo Rig-Veda. Atal, lo tractar de gramatica de Pāṇini, benlèu escrich a la fin del sègle VI AbC, es plan modèrne e las nocions de morfèma, fonèma i son plan destriats, confirmant l'ancianetat de la tradicion lingüistica. Se trapa pels indós, los mèsmes debats que pels Grècs sus las relacions entre mots e realitat. Los dos vejaires son representats: los partisans del novelum dels mots e los partisans de la convencion e de l'arbitrari[5]. Atal per Patañjali al sègle I AbC, lo signe es definit sonque per que l'opausa als autres signes[6].

Los filosòfs grècs[modificar | modificar la font]

L'adaptacion del sistèma d'escritura fenician a la transcripcion de lor lenga non semitica[7], la naissença de la retorica e son desvelopament al sègle V AbC[8] o tot simplament l'observacion de l'existéncia de dialèctes[9] pòt èsser a l'origina de l'interès dels filosòfs grècs pel lengatge.

Lo primièr, Eraclit d'Efès destria la pensada (γὸδος), l'enonciat (ἒπος) e la realitat (ἒργον)[10], lo ligam entre los tres elements essent realizat pel logos, principi divin, unic[11]. Democrit, al sègle IV AbC s'opausa a l'origina divina del lengatge. Per el, lo lengatge es puament convencional[12].

Al sègle IV AbC, dins lo Cratil, Platon expausa las doas tèsis opausadas sus la natura dels mots: per Ermogèn, partisan de l’arbitrari del signe, i a entre çò que serà mai tard nomenat significant e significat pas qu’un ligam abstrach e extrinsèc, establit per convention, alara que per Cratil, partisan de la motivacion, los mots son una pintura de las causas, semblan a çò que significan, son desimbòls.

Lo trionf del simbòl[modificar | modificar la font]

Representacion d'Agustin d'Ipòna dich « Sant Agustin »

Agustin d'Ipòna es un dels davancièrs dins l'expression d'una motivacion inconscienta del signe verbal qu'expausa al sègle IV dins sa teoria del signe. Afirma que « es pels signes que s’apren las causas »[13]. Evòca tanben lo retard del lengatge sus la pensda e l'explica atal:

Agustin envisatge un estat del sens fach de marcas que « apartenon a pas cap de lenga », son pas conscientas e semblan universalas.

Le retorn del signe independent[modificar | modificar la font]

A partir del sègle XII, lo movement escolastic, nascut de la redescobèrta dels tèxtes naturalistas d'Aristòtel en Occident, s'interèssa de nòu a la question. Al sègle XIII, en reaccion a la filosofia tomisme, lo corrent de pensada de modistas culminant amb Thomas d'Erfurt destria diferents mòdes als mots:

  • los modi essendi representant çò que son realament las causas, subjècte de la metafisica e de la fisica;
  • los modi intellegendi representant las causas tal coma representadas dins l'intellècte;
  • los modi significandi representant las causas de biais significat, mòde qu’es lo subjècte de la gramatica[14].

Los gramatician començan a destriar aquestes modi significandi coma subjècte d'estudi d’esperse, separat de çò que representa e del biais qu’es pensat.

Una novèla estapa es passada en 1662 dins la Logica o l'Art de pensar d'Antoine Arnauld e Pierre Nicole. Aquestes autors, e lo movement de Port-Royal amb eles, destrian dos aspèctes al signe que plaça en relacion la causa representada amb la causa que representa[15]. Basat sus la nocion de representacion, qu’es pas simetrica[16], lo destriament es diferent d’aqueste que ferà mai tard de Saussure, basat sus l'associacion, concèpte simetric[17].

Pendent, la separacion dels futurs significants e significats sembla aquerida, lo concèpte d'arbitrari del signe e del rapòrt amb çò qu'exprimís apareis sens verai debat, dins Leibniz en 1763 o dins l’article Etymolologie de l'Encyclopédie en 1765[18]. La question sembla fòrça anneiada als lingüistas, subretot afogas pels desvelopaments de la lingüistica istorica e de la lingüistica comparativa.

Ferdinand de Saussure[modificar | modificar la font]

La òbras de Ferdinand de Saussure al començament del sègle XX calhan mai o mens en l'estat aquesta nocion d'arbitrari fondant las basas de la lingüistica, pasmens plan precisa D’esperel las limitas d'acceptacion d’aqueste mot[19].

Saussure destria quatre caracteristicas del signe lingüistic:

  1. L'arbitrari del signe: lo ligam entre lo significant e lo signifiacat es arbitrari (es a dire immotivat[19]), qu’un mèsme concèpte pòt èsser associat a d’imatges acostics diferents segon las lengas[20].
  2. Lo caractèr lineari del significant: « lo significant, essent de natura auditiva, se debana dins lo temps »[21]. Los elements dels significants se presentan donc obligatòriament los uns après los autres, segon una succession lineària: forman una cadena[22].
  3. L'immutabilitat sincronica[23] del signe: lo significant associat a un concèpte donat s'impausa a la comunautat lingüistica: un locutor pòt pas decidir de lo modificar de biais arbitrari[24].
  4. La mutabilitat diacronica[23] del signe: los signes linguistics pòdon pasmens èsser modificats pel temps[25], per l’evolucion linguistica (istorica de la fonetica e modificacion del significant, del significat o de lor rapòrt[26]).

Un principi d'estudi i es tanben pausat que, dins l’encaster de l'estudi del lengatge, es considerat que cada element es definissable pas que per ses relacions amb los autres, que l'ensemble forma atal un sistèma[27], mai tard nomenat una estructura (a la basa del corent de pensada de l’etructuralisme).

Quitament s’aqueste Cors de lingüistica generala introduch lo principi de signe lingüistic, e s'es considerat coma la basa e de la lingüistica e de la semiotica modèrna, los diferents aspèctes dels mots son l'objècte d'estudis dempuèi l'Antiquitat.

Mesa en question de l'arbitrari del signe[modificar | modificar la font]

Ferdinand de Saussure constata qu'a son epòca « lo principi de l’arbitrari del signe es contestat per pas deguns »[28]. Mas en 1922 ja, Otto Jespersen lo questiona li opausant lo simbolisme fonetic, subretot reconeissable dins la lenga anglesa[29], utilizan en la restrenhent fòrça la posicion de Wilhelm von Humboldt un sègle avant[30].

Per Ivan Fonagy, una de las fonts del debat perpetual sus la motivadion o non del signe lingüistic demora dins lo ret conceptual erronèu que sostend la controvèrsia: s’opausa a la motivacion los tèrmes « convencional » e « arbitrari » coma de sinonims. Segon Fonagy, cada signe lingüistic es, per definicion, convencional (« codat ») coma element del sistèma verbal. « Dire que tal o tal mot d’una lenga es « convencional » es una evidéncia, en fach, une tautologia, que conten pas cap d’indicacion sul rapòrt entre significant e significat, veire amb l’objècte designat. Aqueste rapòrt pòt èsser perfièchament aleatòri o, al contrari, mai o mens motivat ». La tèsi de l’arbitrari del signe lingüistic aparten a la teoria generala del signe, alara qu’aquesta de la motivacion concernís puslèu la formacion del mot.

De lingüistas evitan lo tèrme arbitrari en objectant que lo signe es pas arbitrari, mas, al contrari, instituit, donat per une convencion. Remplaçan donc lo mot arbitrari par l’adjectiu convencional o encara pel mot tradicional. Al subjècte del tèrme, Saussure quitament precisa que deu pas donar l’idèa que lo significant depend de la luira causida del subjècte parlant e qu’aviá volgut dire qu’es immotivat, es a dire arbitrari al respècte al significat, amb que a pas cap de ligam natural dins la realitat.

Un semisègle après Saussure, lo lingüistas Émile Benveniste introduch la nocion de referéncia. En mai de sa valor diferenciala, lo mot (paraula) possedís un sens, que domora dins lo rapòrt a un objècte du mond; mas Benveniste fa pas sonque desplaçar l’arbitrari del signe dins la relacion significant/significat, mas tanben lo fa dins la relacion signe/referent. Seven francés lo significant arbre es inseparable del significant [arbre], la relacion del mot arbre a l’objècte real es arbitrària e convencionala coma lo mòstra los mots tree en anglés e Baum en alemand, qu’an pas cap de son comun, alara que remandan al mèsma objècte arbre[31]. Es a dire qu’es sempre lo règne de l’arbitrari del mot conscient. Benveniste s'interròga: « Pausar la relacion coma arbitrària » es pel lingüista « un biais de se defendre contra aquesta question e tanben contra la solucion que lo subjècte parlant i balha instinctivament ». « Pel subjècte parlant, i a entre la lenga e la realitat adequacion complèta: lo signe cobrís e comanda la realitat; melhor, es aquesta realitat, tabós de paraula, poder magic del vèrb, etc. Lo vajaire del subjècte e aqueste del lingüista son tan diferents al subjècte que l'afirmacion del lingüista al subjècte de l'arbitrari de las designacions refuta pas lo sentiment contrari del subjècte parlant »[31].

L'arbitrari del signe es tanben discutit pel lingüista Pierre Guiraud que mòstra l’existéncia de la motivacion dels mots onomatopeïcs de tipe acostic ont existís una analogia entre sons significats e sons signifiants coma gloc-gloc, chop-chop, clacar, pom… que pòt s'espandre per metafòra a las colors o idèas assimiladas a de bruchs[32]. Per el, « un signe es un estimul — es a dire una substéncia sensibla — que l'imatge mental es associat dins la nòstra ment a aquesta d'un autre estimul qu'a per foncion d'evocar en vista d'una comunicacion »[33]. Definís « lo signe coma la marca d'una intencion de comunicar un sens »[33].

Fa pauc, lo lingüista especialista de l'arab Georges Bohas, per sa Teoria de las Matriças e del Etimons sus las lengas semiticas, tornèt sus la quita nocion d'arbitrari del signe. En efièch, luènh d'èsser arbitrari, lo signe serià motivat de biais intrinsèc al nivèl sosmorfemic, es a dire dins la combinason de trachs fonetics entre eles. Par exemple, dins fòrta lengas, al subjècte del nas es plan sovent la combinason du trach [+ nasal] e de l'invariant nocional « nasalitat ». Escriu: « del moment qu’abordam los nivèls sosmorfemics compausat de trachs, ont jason las veraias unitat minimalas de la significacion, l’illusion s’avalís e la relacion intrinsèca entre lo son e lo sens se manifèsta clar. »

Rapòrt a l'inconscient[modificar | modificar la font]

Li es reprochat a Saussure de conéisser pas los fachs simbolics dins la lenga, presa coma ensems de signes arbitraris[34]. Refusava de desvelar de motivacion dins los mots quitament dins aquestes dels lengatges inventats. Al contrari, per un de sos contemporanèus, Victor Henry, « lo lengatge es lo produch de l’activitat inconscienta d’un subjècte conscient »[35]. Per exemple, al subjècte de la glossolalia sanscritoïda o « marciana » d’Hélène Smith, que tafurava los mitans linguistics geneveses a la fin del sègle XIX, prospectarà e descobrirà dinscaquesta glossolalia « un travestiment enfantin del francés » amb d’analogias auditivas, que resulta de procediments inconscients e subconscients del lengatge[36].

En psicanalisi[modificar | modificar la font]

Lo psicanalista Sigmund Freud afirma al começament del sègle XX que « es per la lenga que l’essencial se desvela. Comprene, es zurückführen, literalament menar enrè, tornar la lenga cap a son fondament, aquesta Grundsprache, lenga de las prigondors, o Seelesprache, lenga de l'alma ». Dins La Sciéncia dels sòmis, Freud anóncia que lo sòmi es un rebús e que cal entendre a la letra. Aquesta estructura a basa de letras o de fonèmas, qu’articula lo significant dins lo discors, es un element dinamic del sòmi, coma la figura de « l'òme de la tèsta de virgula ».

Per Jacques Lacan, mejans que la nocion de significant es passat de la lingüistica cap a la psicanalisi dins las annadas 1960, « los imatges del sòmi son de gardar pas que per lor valor de significant », per qu’aquestes permetan de letrejar de prevèrb prepausat pel revús del sòmi. Per el, lo significant l'empòr sul significat[37].

Far lo pas entre significat e significant se fariá per Lacan pel jòc dels significants entre eles, per cada individú, amb una limpada de contunh dels significat sota lo significant que se raliza en psicanalisi per las formulas de la metonimia e de la metafòra, que nomena « leis del lengatge » de l'inconscient…[38]. Lacan afirma que « l'inconscient conéis pas que los elements del significant », qu'es « una cadena de significants que se repèta e insistís », qu’opèra « sens prene compte del significat o de limitas acosticas de las sillabas » ; Lacan escrich que « l'inconscient es estructurat coma un lengatge ». Contunhan en avançant que « l'inconscient es pas qu’un afar de letras, e coma tal, de legir »… Lacan presisa que « tot descopatge du material significant en unitats, que sián d'òrdre fonic, grafic, gestual o tactil, es d'òrdre literal. Mas « se tota sequéncia significanta es une sequéncia de letras, pasmens, pas tota sequéncia de letras es una sequéncia significante. La foncion dels significants es d'induire dins lo significat la significacion, en li impausant lor estructura[39].

Divisions multiplas dels signes[modificar | modificar la font]

Frege[40], en 1892, destriava:

  • Lo sens (Sinn). Lo sens est l'expression o la proposicion, es la significacion, la pensada exprimida, pòt èsse comun a diferentas personas.
  • La referéncia (denotacion, Bedeutung). La referéncia es l'objècte designat, çò qu’una expression lingüistica designa.
  • La representacion (Zeichen). La representacion es una unitat mentala subjectiva e individuala.

A partir de 1897, lo logician Charles Peirce estima que lo signe es una triada: representamen, objècte, interpratant[41]. Un representamen (signe material) denòta un object, un objècte (un objècte de pensada) mejans un interpretant, un interpretant (una representacion mentala de la relacion entre lo representamen e l'objècte, un sens).

Lo triangle semiotic, imaginat en 1923 per Charles Ogden e Ivor Richards[42], admet tres elements :

  • lo simbòl (tèrme, expression lingüistica),
  • la referéncia (concèpte, unitat de pensada),
  • lo referent (objècte, partiada del mond perceptible o concevable: lo pont de Gard, la velocitat).

En 1938, Charles W. Morris[43] destria dins lo signe quatre factors:

  • « lo veïcul del signe »: çò qu’agís coma signe,
  • « lo designatum »: çò a que lo signe referís,
  •  « l'efièch produch sus un quite interprèta »,
  • « l'interprèta », la persona per que lo signe a foncion de signe.

Puèi, Morris destria tres « dimensions » del signe:

  • semantica: la dimension semantica gaita la relacion entre lo signe e çò que significa;
  • sintaxic: la dimension sintaxica gaita la relacion dels signes entre eles;
  • pragmatica: la dimension pragmatica gaita la relation entre los signes e los utilizaires dels signes.

Segon Jean-Marie Schaeffer, dins la perspectiva de Saussure, la nocion de dimension semantica es « lo luòc d'una ambiguïtat, que pòt concernir las relacions entre significant e significat (designatum) o alara aquestas entre lo signe global e lo referent (denotatum), sèm evidentament obligat de destriar entre relacion semantica (intèrne al signe) e relacion referenciala »[44].

Enfin, Morris destria quatre usatges del signe: l'informacion, l'evaluacion, l’estimulacion, la sistematizacion[45].

Lo nombre de las fàcias aumenta, amb las recercas. « Los principals tèrmes que dintran dins la definicion del signe son:

  • l’estimul (lo senhal fisic utilizat, per exemple un son vocal);
  • lo significant (lo modèl que l’estimul constituís una manifestacion, per exemple un fonèma);
  • lo significat (lo sens, lo contengut del signe);
  • lo concèpte (la representacion mentala que correspond lo significat), logic o psicologic;
  • lo referent (de çò que parla quand s’emplec tal signe) » (Louis Hébert).

Classificacions dels signes[modificar | modificar la font]

Charles Peirce[46] (1903) diferenciava diferents tipes de signes coma:

  • L'arquetipe: matritz de simbòls, imtage primordial. La nocion ven de Carl Gustav Jung.
  • L'allegoria: figuracion d'un èsser abstrach.
  • L'emblèma: objècte representant un ensemble de valors.
  • L'icòna: signe ont lo representant paréis al representat. La nocion ven de Charles Peirce.
  • L'imatge: forma concrèta reprodusent una realitat concrèta.
  • L'indici: rapòrt causal.
  • L'insigne: objècte mostrant l'apartenéncia a una institucion.
  • Lo logò: nom dins un grafisme tipografic especial.
  • La metafòra: emplec d'un tèrme que se substituís un autre qu’es es assimilat après la supression dels mots introduisent la comparason, amb de « coma ».
  • Lo nom: substantiu, mot designant los objèctes, los fenomèns, las qualitats, los sentiments, las personas, los pòbles...
  • L’esquèm: figura simplificada.
  • Lo senhal: signe desencadenant una reaccion.
  • Lo simbòl: signe natural, substitut non convencional del real. Es lo resultat d'un còde definit per una comunautat.
  • Lo simptòma: fenomèn visible que permet de desvelar un estat o una evolucion.

Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

  1. « se pòt donc concebre una sciéncia qu’estudia la vida dels signes al sen de la vida sociala; formariá una partida de la psicologia sociala, e en consequéncia de la psicologia generala; la nomenaram semiologia (del grèc semeîon, "signe"). Nos aprendriá en que consistisson los signes, quinas leis los regisson. » (Ferdinand de Saussure, Cours de linguistique générale, p. 33)
  2. «  La fisiologia dels sons (al. Laut- o Sprachphysiologie) es sovent nomenada "fonetica" (all. Phonetik, angl. phonetics). Aqueste tèrme nos sembla impròpre; lo remplaçam per aqueste de fonologia. Que fonetica primièr designaca e deu contunhar a designar l'estudi de las evolucions dels sons; se saupriam pas confondre jos un mèsme nom dos estudis absoludament distinctas. La fonetica es una sciéncia istorica; analisa d’eveniments, de transformacions e se mòu dins lo temps. La fonologia es fòra del temps, que lo mecanisme de l'articulacion sempre demora semblabla a se mèsme. » (Ferdinand de Saussure, op. cit., p. 55-56)
  3. Ferdinand de Saussure, op. cit., p. 98
  4. Dictionnaire de linguistique Larousse, 1973, p. 439.
  5. « Lo rapòrt entre los mots e las causas avián pres gaireben la mèsma plaça dins aquestes debats que pels Grècs e nosaltres: l'onomatopèa e la motivacion d'un costat, l'arbitrari e lo convencional de l'autre. » (Bertil Malmberg, Histoire de la linguistique, Presses universitaires de France, 1991, p. 39)
  6. « Patañjali se demanda çò qu’es lo mot dins gauḥ "buòu". Respond, après aver regetat de definicions de substància, d'activitat e de qualitat, que lo mot es çò qui fa naícer, quand es prononciat, la nocion de çò qu’es provesit d'une coa, de banas, de pés forcats, etc., en d'autres mots un concèpte definit per una seria de trachs l'opausant a d'autres. »(Bertil Malmberg, Histoire de la linguistique, Presses universitaires de France, 1991, p. 41)
  7. « La creacion de l'alfabet grèc sus la basa del sistèma fenician es un autre factor que deguèt favorizar lo desvelopament de reflexions sul lengatge e las lengas » (Bertil Malmberg, Histoire de la linguistique, Presses universitaires de France, 1991, p. 51)
  8. « Una autra font mai fruchosa d'una especulacion linguistic de segur foguèt la naissença de la retorica. Se conéis de fonts indirèctas l'importança dels retoricians, subretot dempuèi lo sègle V, e savèm que l'art de parlar coma can venguèt d’ora un mejans d'accès politic e social. » (Bertil Malmberg, Histoire de la linguistique, Presses universitaires de France, 1991, p. 50)
  9. « seriá donc mai rasonable de veire lo punt de patença, a l'epòca classica, d'un estudi de la lenga dins la diversificacion dialectala a l'interior de la quita lenga grèga. » (Bertil Malmberg, Histoire de la linguistique, Presses universitaires de France, 1991, p. 50)
  10. « Trois niveaux y sont distingués : 1/ ἒργον ou la réalité comme telle ; 2/ ἒπος ou l'événement linguistique (énoncé), et 3/ γὸδος qui est la synthèse des deux dans la mesure où un tel événement peut être perçu ou énoncé. » (Bertil Malmberg, Histoire de la linguistique, Presses universitaires de France, 1991, p. 55)
  11. « Segon Eraclit, se pensa çò qu’es e se dich çò que se pensa. L'enonciat torna a las realitats que se referís. Aquò se realiza amb lo logos, qu’amassa los tres segon l’esquèma: (…) » (Bertil Malmberg, Histoire de la linguistique, Presses universitaires de France, 1991, p. 55)
  12. « Se lo lengatge es per Eraclit d'origina divina, son antagonista de pauc posterior Democrit (…) pren una posicion opausada. Lo lengatge es d'origina purament convencionala. » (Bertil Malmberg, Histoire de la linguistique, Presses universitaires de France, 1991, p. 55)
  13. Augustin d'Hippone, La Doctrine chrétienne
  14. Irène Rosier-Catach, La Grammaire spéculative des modistes, 1983, p. 45-48.
  15. « Lo signe conten doas idèas: una de la causa que representa; l'autra de la causa representada; & sa natura consistís a excitir la segonda per la primièra. » (Antoine Arnaud e Pierre Nicole, La Logique ou l'Art de penser, Gallimard, 1992, chap I, 4)
  16. « Coma Michel Foucault l'aviá soslinhat dins Los Mots e las Causas (París, Gallimard, 1966, p. 72-81), la doctrina de Port Royal al subjècte del signe se fondava sus la relacion de representacion. Aquesta relacion es asimetrica: A representa B implica pas que B represente A. » (Jean-Claude Milner, Le Périple structural, Seuil, 2002, p. 27)
  17. « Mas, es remarcable que Saussure parle justament pas de representacion. Lo tèrme decisiu dins la doctrina es aqueste d'associacion ; mas la relacion d'associacion es recipròca: A es associat a B implica que B es associat a A. » (Jean-Claude Milner, Le Périple structural, Seuil, 2002, p. 27)
  18. « aqueste caractèr arbitrari del signe èra ja signalat dins l'article "Étymologie" de l'Encyclopédie: "Los mots an pas amb çò qu'exprimisson un rapòrt necessari." E Leibniz aviá escrit en 1703, dins sas Novèls assags sus l'entendement uman (publicats en 1763): "I a pas cap de connexion naturala entre unes sons articulats e unas idèas (que, en l’escasença, i auriá pas qu'una lenga d’enter los òmes), mas i aguèt una institucion arbitrària en vertut que tal mot foguèt volontàriament lo signe de tala idée." » (Jean Perrot, La linguistique, Que sais-je, Presses Universitaires de France, 17a ed., 2007, p. 110)
  19. 19,0 et 19,1 « Lo mot arbitrari nomena tanben una remarca. Deu pas donar l'idèa que lo significant depend de la causida liura del subjècte parlant (se veirà mai bas qu'es pas al poder de l’individú de cambiar pas res a un signe un còp establit dins un grop lingüistic); volèm dire qu'es immotivat, es a dire arbitrari al respècte del significat, amb que i a pas cap de ligam natural dins la realitat. » (Ferdinand de Saussure, op. cit., p. 101)
  20. « Le lien unissant le signifiant au signifié est arbitraire, ou encore, puisque nous entendons par signe le total résultant de l'association d'un signifiant à un signifié, nous pouvons dire plus simplement : le signe linguistique est arbitraire. » (Ferdinand de Saussure, op cit., page 100)
  21. Ferdinand de Saussure, op. cit., page 103
  22. « Per oposicion als significants visuals (senhals maritims, etc.) que pòdon ofrir de complicacions simultanèas sus diferentas dimensions, los significants acostics dispausan pas que de la linha del temp; lors elements se presentan l'un après l'autre; forman una cadena. Aqueste caractèr aparéis subran del moment que se los representa per l'escritura e que se substituís la linha espaciala dels signes grafics a la succession del temps. » (Ferdinand de Saussure, op. cit., page 103)
  23. 23,0 et 23,1 « Es sincronique tot çò qui se rapòrta a l'aspècte estatic de nòstra sciéncia, diacronic tot çò qu’a trach a las evolucions. De mèsme sincronia e diacronia designaràn respectivament un estat de lenga e una fasa d'evolucion. » (Ferdinand de Saussure, op. cit., page 117)
  24. « Se per rapòrt a l'idèa que representa, lo significant aparéis coma liurament causit, pasmens, al resècte de la comunautat lingüistica que l'emplec, es pas liure, es impausat. La massa sociala es pas consultada, e lo significant causit per la lenga, poiriá pas èsser remplaçat per un autre. Aquò fach, que sembla envelopar una contradiccion, poiriá èsser nomenat de biais familièr "la carta forçada". Se dich a la lenga: "causissètz!" mas s’apond: "serà aqueste signe e non un autre." Un individú seriá incapable, se lo volriá, de modificar per que que siá la causida que se faguèt, e tanbe la quita massa pòt exercir sa sobeiranetat sus un sol mot; es ligada a la lenga tala coma es. » (Ferdinand de Saussure, op. cit., page 104)
  25. « Lo temps, qu’assegura la continuitat de la lenga, a un autre efièch, en aparéncia contradictòri al primièr: aqueste d'alterar mai o mens rapidament los signes linguistics e, en un cèrt sens, se pòt parlar a l’encòp de l'immutabilitat e de la mutabilitat del signe. » (Ferdinand de Saussure, op. cit., page 108)
  26. « d’en primièr, que s’enganèm pas sul sens ligat aquí al mot alteracion. Poiriá far creire que s'agís especialament de cambiaments fonetics subits pel significant, o alara de cambiaments de sens qu’atengan lo concèpte significat. Aquesta vista seriá insufisenta. Quines que sián los factors d'alteracions, qu'agiscan de biais isolats o combinats, menan sempre a un desplaçament del rapòrt entre lo significat e lo significant. » (Ferdinand de Saussure, op. cit., page 109)
  27. « La concepcion de la lenga coma sistèma mèna F. de Saussure a l'afirmacion que "dins la lenha, i a pas que de diferéncias" e que "la lenga es una forma e non pas una substància". » (Jean Perrot, La linguistique, Que sais-je, Presses Universitaires de France, 17a ed. 2007, p. 110)
  28. Cours de linguistique générale, p. 100)
  29. « Jespersen fonha tanben, mai indirèctament, l'arbitrari del signe en consacrant tot un capítol de son tractat als problèmas del sound symbolism, es a dire del simbolisme fonetic; pas cap lector anglosaxon s’engana pas sus la significacion teorica e polemica d’aqueste capítol, benlèu que lo fenomèn ee plan perceptible en anglés. » (Georges Mounin, La linguistique du XXème siècle, Presses universitaires de France, 1972, page 73)
  30. « Jespersen es tròp lingüista per délimitar pas de biais mai fèrm qu’Humboldt l'espandida del fenomèn. » (Georges Mounin, La linguistique du XXÈme siècle, Presses universitaires de France, 1972, page 73-74)
  31. 31,0 et 31,1 Émile Benveniste, Problèmes de linguistique générale, 1971
  32. Pierre Guiraud, Structures étymologiques du lexique français, 1967
  33. 33,0 et 33,1 Pierre Guiraud, La sémiologie, 1971.
  34. « Il n'y a pas de place pour le symbole chez Saussure. » (Tzvetan Todorov, Théories du symbole, p 337)
  35. Victor Henry, Antinomies linguistiques, 1896
  36. Victor Henry, Le Langage martien, étude analytique de la genèse d'une langue dans un cas de glossolalie somnambulique, Paris, Maisonneuve, 1901
  37. « Ten precedéncia al respècte del significat. » (Jacques Lacan Écrits I, Éditions du Seuil (ISBN 9782020005807), 1966)
  38. Jacques Lacan Écrits I, Éditions du Seuil (ISBN 9782020005807), 1966
  39. Jacques Lacan Écrits I, Éditions du Seuil (ISBN 9782020005807), 1966, page 550
  40. Gottlob Frege, Sens et dénotation (1892), in Écrits logiques et philosophiques, trad., Seuil, 1971, p. 102-126.
  41. Charles Peirce, Écrits sur le signe, trad., 1978.
  42. Charles Ogden et Ivor Richards, The Meaning of Meaning, Paul Kegan, Londres, 1923.
  43. Charles W. Morris, Foundations of the Theory of Signs, article pour l'International Encyclopedia of Unified Science, vol. I, n° 2, Chicago, 1938, p. 77-138, repris in Writings on the General Theory of Signs, La Haye, 1971. Trad. fr. par J.-P. Paillet, Langages, n° 35, sept. 1974, p. 17.
  44. Oswald Ducrot et Jean-Marie Schaeffer, Nouveau dictionnaire encyclopédique des sciences du langage, Seuil, 1995, p. 217.
  45. Charles W. Morris, Signs, Language and Behavior, Englewood Cliffs, 1946.
  46. Charles Peirce, Elements of logic (1903). Recueil : Écrits sur le signe, Seuil, 1978.

Bibliografia[modificar | modificar la font]

  • Émile Benveniste, Problèmes de linguistique générale, vol 1 (1966), (ISBN 9782070293384), vol 2 (1974) (ISBN 9782070204205)
  • Dorothée Stéphane, À l'origine du signe. Le latin signum Paris, L'Harmattan, 2006.
  • Pierre Guiraud, La sémiologie, Paris, PUF, coll. « Que sais-je ? ».
  • Julia Kristeva (1981), Le langage, cet inconnu : une initiation à la linguistique, Seuil, coll. « Points » (ISBN 2-02-005774-3)
  • Jacques Lacan, Écrits I, Éd. du Seuil (ISBN 9782020005807 e 9782020380522), (1966)
  • Charles W. Morris, Signs, Language and Behavior, New York, 1946.
  • Jean Perrot (1967), La linguistique, PUF, coll. « Que sais-je ? » (ISBN 978-2-13-055709-8)
  • Charles Sanders Peirce, Écrits sur le signe, trad., Paris, Seuil, 1978.
  • Luis Jorge Prieto, Messages et signaux, Paris, 1966.
  • Christian Dufour, Entendre les mots qui disent les maux, Éditions du Dauphin, 2000 Paris, (ISBN 2-7163-1168-4)
  • Ferdinand de Saussure, Cours de linguistique générale, (1916), Payot (Collection:Bibliothèque scientifique Payot) (ISBN 2-228-50065-8 e 2-228-88165-1)