Gardiòl

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Salta a la navegació Salta a la cerca

Lo gardiòl es lo parlar occitan vivaroaupenc de La Gàrdia (Guardia Piemontese en italian), en Calàbria (Italia). La populacion de La Gàrdia es arribada de las Valadas Occitanas dau Piemont au sègle XIV, quand fugissiá las persecucions contra los Vaudés.

En 2007, per lo lingüista Fiorenzo Toso, i aviá 340 locutors de gardiòl sus los 1 860 demorants, los autres parlavan italian estandard, o calabrés[1].

Exemple de texte[modificar | modificar la font]

'O país de la Gàrdia l’es 'o sol país de la Calàbria aont la se parlla la lenga occitana. L’occitan al es parllat dins quarque vall alpina dal Piemont, dins la part meridionala de la França e en Val d’Aran en Spanha. Lhi gardiol ilh son deshindent de Valdés arrivat dins al sègle XIV de les Alp. En 1561 la vai èsser la persecucion dei Valdés e assai persone ilh van èsser massae.

Le gardiol comparat au nòrd-occitan e aus autras lengas romanas[modificar | modificar la font]

latin portugués espanhòl francés catalan nòrd-occitan gardiòl sarde italian friolan ladin (Nones) romanés
clavem chave llave/clave clef/clé clau clau/clhau quiau crae/crai chiave clâf clau cheie
noctem noite noche nuit nit nueit/nuech nuèit notte/notti notte gnot not noapte
cantare cantar cantar chanter cantar chantar chantar cantare/cantai cantare cjantâ ciantar cânta
capram cabra cabra chèvre cabra chabra chabra cabra/craba capra cjavre ciaura capră
linguam língua lengua langue llengua lenga llenga limba/lingua lingua lenghe lenga limbă
plateam praça plaza place plaça plaça/plhaça piaça pratha/pratza piazza place plaza piaţă
pontem ponte puente pont pont pònt/pont pònt ponte/ponti ponte puint pònt punte
ecclesiam (basilicam) igreja iglesia église església gleia/gleisa guieisa creja/cresia chiesa glesie glesia biserică
caseus
lat.vulg. formaticum
queijo queso fromage formatge formatge/fromatge case casu formaggio/cacio formadi formai brânză/caş

Caracteristicas[modificar | modificar la font]

  • Prononciacion

a : [a]

a finau : [ə] o mut

e davant una consona nasala deven : [ə] o s'accentua : [ʏ]

é : pòt far [ɛ], Valdés : [val'dɛ]

i : s'accentua o non per e se cambiar en [ə], vichinat : [vəʧənɛ]

ò : [ɔ] mas pòt maitot far [œ], ròsa : ['rœzə]

u : [ʏ] e non [y] coma dins los autres dialectes occitans, una : [ʏna]

 : [œ], uèlh : [jœʎ]

ll, especific au gardiòl, fai [ɖ], coma los l iniciau, davant una vocala tonica, castell : [caʃtɛɖ:], lenga : [ɖ:ʏŋgə]

sh : [ʃ] coma en gascon


  • los pluraus

Lo s ne marca pas los pluriaus (ni la conjugason).

Plurau masculin : non escrit : 'o jíec (lo juòc), lhi jíec

Plurau fiminin en e : la montanha, le montanhe


  • Conjugason

Verbo chantar (verbe cantar) al present

Me chanto

Tu tu chanta

Èll al chanta / Ilh ilh chanta

Nos chantèm

Vos chantètz

Lor ilh chantan

Réferenças[modificar | modificar la font]

  1. Fiorenzo Toso, Le Minoranze Linguistiche in Italia, ed. Il Mulino, 2008 paja 141

Ligam externe[modificar | modificar la font]

A auvir : http://www.youtube.com/watch?v=QSRY9GIMTzI