Colombièr

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Salta a la navegació Salta a la cerca
Colombièr en Provença, masatges dels Grands Clemences, al Vilar

Un colombièr èra a l'epòca feudala un bastit destinar a lotjar e a abalir de colombs o torrièrs. Lo colombièr, es eretièr del colombarium roman. Las mutacions agricòlas dels Temps modèrnes condamnèron l'interés e la rentabilitat de l'abaliment en colombièr.

Una granda diversitat arquitecturala caracteriza los pichons derivats domestics o isolats del colombarium. Existís una geografia surprenenta dels colombièrs, amb de densitats fòrça variablas seguent las regions de l'Orient Mejan e mediterranèas, o en Euròpa occidentala. Los colombièrs marquèron los païsatges d'Occitània en Gasconha, Carcin, Tolosan, Provença, mas tanben dins d'autras regions de França coma en Torena, Anjau, Normandia, Picardia e l'Anglatèrra après la conquèsta normanda e mai tardièrament en Bassa Escòcia.

La huna o la fua (del latin popular fuga, refugi) en Gasconha designa un colombièr particular qu'es un bastit circular de maçonariá.

Colombièr de la contessa a Ramonvila

Istòria[modificar | modificar la font]

Colombarium roman del sègle III dins lo mausolèu de Mazor en Israèl
Colombièr trogloditic als Bauç, sègle XI, amb los nidaus

Los mai ancians serián los colombièrs fortalesa de Nauta Egipte, e los colombièrs persans susmontat d'un torillhon. Dins las regions aridas, lo fems es una femada cercada e es recaptat sus de palhets regularament curats. Dins l'anciana Pèrsia e Iraq, servissiá dins la cultura dels melons.

La preséncia dels colombièrs es atestada a cò nòstre sonque après la conquèsta romana per Cesar. L'abaliment des torrièrs èra alara una passion a Roma. Lo colombarium roman, mai sovent redond, aviá son interior cobèrt d’un rebatedís blanc de polvera de marbre. Varron, Columèla e Plini lo Vièlh escriguèron sus l’abaliment dels torrièrs e la construccion dels colombièrs.

L’interior del colombièr, espaci reservat als aucèls, es divisat en nisadors que cadun lòtja un parelh de torrièrs. Pòt èsser de pèira, brica o palhabart e installats a la construccion del colombièr o èsser de teralha (topins ajaçats, teules canal), de vim trenat en forma de banasta o de nis. Lo nombre de nisadors indica la capacitat del colombièr. Signa exterior de riquessa de proprietaris apondavan de nisadors fals per far creire qu'avián fòrça tèrra.

A l'Edat Mejana, la possession d’un colombièr bastit separat de l'ostal principal amb de nisadors èra un prilègi del senhor lo drech variant segon las regions.

A Mons, al castèl d'Esclapon Bas, malons envernissats aparant l'intrada del colombièr dels rosegaires

Pr'amor que produsián un excellent engrais, los colombs èran vists coma una catastròfa per les cultivators, subretot al moment de las semenalhas. Caliá donc fermar los torrièrs dins lo colombièr per aquels temps, ne tapant las oberturas.

Lo colombièr venguèt, après la Revolucion la partida emblematica de l'abitat païsan car sa construccion significava la fin dels drechs senhorials, fins ara reservat als ostals dels nòbles. Èra dirèctament acolat a l'ostal o independent d'aquel. Totjorn de dimension considerable, per qu'èra censat ennoblir l'abitat, s'auçava sus dos estatges, lo darnièr reservat als torrièrs pels aparar dels rosegaires e tanben per la mèsma rason sovent se plaçava de malons envernissats[1].

Ara, de colombièrs modèrnes sont installats dins las zonas verdas de las vilas per evitar las nidificacions sus las fenèstras e los bòrds d'immòbles. Provesits de casièrs supòrts dels nis que son numerotats per seguir las pondudas e de jocs independents, son tanben utils contra lo bruch, lo fems o lo damatge a las plantas ornamentalas. De « colombièrs contraceptius » foguèron creats en 1990 per la SPOV e la SREP[2].

Arquitectura[modificar | modificar la font]

Lor localizacion èra causida luènh dels grands arbres que podavan abrigar de rapaces e a l’abrig dels vents dominants e lor construccion seguís unas règlas de securitat: pòrtas d’accès ermeticas e parets lis amb un bendèl en salhent (lagremièr o benda de malons enviernissats o de zinc) per enebir la pujada dels predators (rat, faïna, mostèla). La faciada èra, se cal, rebatida tota o solament sus una benda orizontala, per apara de la pujada.

En Provença, lo rebatedís dels colombièrs èra pigalhat de troces de veire que, dins lo meralhajadís del solelh, atiravan de mai luènh dels bosques los colombs salvatges[3].

Los colombièrs podon èsser de materials plan variats e de forma e dimension fòrça diferents:

  • lo colombièr carrat de quadruple vòlta serián d’abans lo sègle XV (Castèth de Ròca Talhada, Masèras)
  • la torre cilindrica: del sègle XIV a XVI, es cobèrta de teules canal, de teules planas, de lausas o d’una coplòla de bricas. Un fenestron n'èra la sola obertura. De balconnets formavan plaja d’envol en salhent;
  • lo colombièr sus pilars o arcadas, cilindric, exagonal o carrat;
  • lo colombièr carrat amb teulat de teules planas al sègle XVII puèi de teule blava sègle XVIII;
  • lo colombièr apiejat als bastits, o isolats de plan carrat. Consistís en un teulat d'un penjal orientat a l’opausat dels vents dominants, copat per un relaisset vertical ont i a los traucs d’envol, tipic en Tolosan;
  • lo colombièr montat sus escalièrs en colimaçon.

Galariá de fotografias[modificar | modificar la font]

En Occitània[modificar | modificar la font]

Clicatz sus una vinheta per l’agrandir.

Endacòm mai[modificar | modificar la font]

Clicatz sus una vinheta per l’agrandir.

Vists d'interior[modificar | modificar la font]

Clicatz sus una vinheta per l’agrandir.

Notas e referéncias[modificar | modificar la font]

  1. Fernand Benoit, op. cit., p. 55.
  2. (fr)Isabelle Brisson, « Des pigeonniers contraceptifs contre la saleté des villes »,‎ 21 de genièr de janvier 2008
  3. (fr)Jean Giono, Que ma joie demeure, Livre de poche n°493, p164
  4. l'Association Historique de Frangy pour la Sauvegarde de Bel-Air (fr) fermedebelairfrangy.blogspot.com

Vejatz tanben[modificar | modificar la font]

Commons-logo.svg

Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus colombièrs.

Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]

  • Kathleen Watts, Colombiers & pigeonniers, édition C.L.D. France, 1980, 222 p., avec glossaire. Ouvrage traduit de l'anglais par Elisabeth Cuenod.
  • Pierre Leron-Lesur, Colombiers, pigeonniers en France, éd. Massin, 1987 (ISBN 2707201146)
  • Fernand Benoit, La Provence et le Comtat Venaissin. Arts et traditions populaires, éd. Aubanel, 1992 (ISBN 2700600614)
  • Dominique Letellier, Pigeonniers de France, éd. Privat, 1998
  • Sabine Derouard, Les Colombiers du pays de Caux, éd. Charles Corlet, 1998 (ISBN 2-85480-811-8)
  • Christian Genet, Jacques Rollet, Jacqueline Fortin, Vieux Pigeonniers des Charentes, éd. Aubin, 1990
  • Michel Lucien, Pigeonniers en Midi Pyrénées, éditions Massin, Paris, 2008
  • Colombiers et pigeonniers. Région dieppoise, Connaissance du Patrimoine, 2009, 48 p. (ISBN 9782910316365)
  • Paul et Marie-France Barabé, Les colombiers du Pays d'Auge, ed.de la Gendrerie, 2011
  • Paul et Marie-France Barabé, Les poternes et autres colombiers du Pays d'Auge, ed.de la Gendrerie, 2013

Articles connèxes[modificar | modificar la font]