Galèc

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Infotaula de lengaGalèc
galego
Parlat enEspanha
RegionEuròpa
Locutorsaperaquí 3 milions
Classament pel nombre de locutors?ena
TipologiaSVO
Sillabica
Classificacion lingüisticaLengas indoeuropèas
Estatut oficial
Oficial de Galícia (cooficial amb lo castelhan) Vegadeo (Astúrias)
AcadèmiaReal Academia Galega
Còdis lingüistics
ISO 639-1gl Modifica el valor a Wikidata
ISO 639-2glg Modifica el valor a Wikidata
ISO 639-3glg Modifica el valor a Wikidata
Ethnologueglg Modifica el valor a Wikidata
Glottologgali1258 Modifica el valor a Wikidata
Linguasphere51-AAA-ab Modifica el valor a Wikidata
IETFgl Modifica el valor a Wikidata
Mòstra
Article primièr de la Declaracion dels Dreches Umans

Artigo 1ª.

Todos os seres humanos nacen libres e iguais en dignidade e dereitos e, dotados como están de razón e conciencia, débense comportar fraternalmente uns cos outros.
Mapa
Difusion del galician.

Lo galèc (autonim: galego [ɡaˈleɣo̝][1]) es la lenga de Galícia, al nòrd-oèst d'Espanha, e fa partida de l'ensemble galègoportugués.

Es una varietat fòrça vesina del portugués, e se parla d'una sola lenga dins certans sectors de la societat galèga e de la lingüistica romanica. Tant lo galèc coma lo portugués sòrton de la meteissa evolucion del latin, lo galègoportugués, que son nuclèu d'origina èra la Galícia actuala e lo nòrd de Portugal. Cèrtas parts de la societat galèga (los reïntegracionistas) defendon la reïntegracion del galèc dins lo sistèma galègoportugués, en adoptar la nòrma ja en vigor en portugués (al nivèl gramatical e grafic). Afirman l'unitat de la lenga galègoportuguesa. S'opausan a la nòrma oficiala de la region de Galícia, que li repròchan de se calcar tròp subre l'espanhòl.

Mas la nòrma portuguesa fa pas l'unanimitat per representar foneticament llo galèc pr'amor que lo sistema fonetic del galèc modèrne es diferent del portugués, aital las grafias S e SS, Z e Ç, J e X, GE e XE, GI e XI, e qualques autras, que representan de sons diferents en portugués, an pas cap de diferéncia en galèc.

Lo galègoportugués foguèt del sègle XII al sègle XIII la lenga poetica de la part occidentala de la peninsula Iberica, dins un movement literari ligat als trobadors de lenga occitana (Las cantigas de santa Maria, del rei de Castelha, Anfós lo Savi).

La veïculacion d'ora de Galícia dins la corona de Castelha castelhanizèt las classas nautas de la societat e menèt a una castelhanizacion relativa de la lenga. Ça que la, lo galèc a pas daissat d'èsser parlat pels galècs. A l'ora d'ara tres milions de personas parlan galèc dins l'estat espanhòl (Galícia, la Franja occidentala d'Astúrias, la comarca de Bierso dins la comunautat autonòma de Castelha e Leon) e demièg los immigrants dins d'autras parts de l'Estat espanhòl, d'Euròpa e d' America.

Lo galèc ten un estatut de lenga cooficiala amb lo castelhan en Galícia.

Denominacions en occitan[modificar | Modificar lo còdi]

  • Galèc (f. galèga) es la forma classica de l'occitan, es atestada en occitan medieval gràcias al trabalh scientific de Wilhelmina Wiacek.[2] Es tanben la forma normativa e recomandada per lo Conselh de la Lenga Occitana. Correspond exactament a la forma autoctòna en galèc qu'es galego, galega. Una autra forma atestada en occitan medieval es galic.
  • Galician (f. galiciana) es una denominacion adoptada per de publicacions del CPLO e incorporada dins lo diccionari referencial basic del Congrès. Aquela forma es pròcha del francés galicien.
Lo gentilici classic de Galicia es galèc -èga (Wiacek 1968) mai regu-larament, se legís lo catalanisme galhèc -èga* (cf. catalan gallec -ega). L’ipercatalanisme sembla una reaccion exagerada còntra lo francisme galician -a* (cf. francés galicien).
sumien, Domergue.
 L’occitan, lenga fantasmada : l’exemple de la toponimia (en occitan).
  • Galhego (f. galhega) es un ispanisme atestat en occitan, al sègle XIX, dins lo diccionari de Mistral (en grafia mistralenca: «galiègo» o «gaiègo»), e ven de l'espanhòl gallego.
  • Galhèc (f. galhèga) es un catalanisme utilizat recentament dins certanas publicacions en occitan, e ven del catalan gallec.

Nòtas e referéncias[modificar | Modificar lo còdi]

  1. Instituto da Lingua Galega. . Dicionario de pronuncia da lingua galega. [Consulta: 10 de febrièr de 2024]
  2. Wiacek, Wilhelmina. Lexique des noms géographiques et ethniques dans les poésies des troubadours des XIIe et XIIIe siècles. Nizet, 1968, p. 117.