Galèc

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
Galego
Galèc
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
Parlat en Espanha (Galícia)
Regions Euròpa
Parlat per almens 3 milions de personas
Classament pel nombre de locutors  ??ena
Tipologia SVO
Sillabica
Familha lingüistica lengas indoeuropèas > lengas romanicas > iberoromanic > galègoportugués (galèc)
Grop Lengas romanicas
Estatut oficial
Lenga oficiala de Galícia (amb lo castelhan)
Acadèmia Real Academia Galega
ISO 639-1 gl (en)
ISO 639-2 glg (en)
ISO 639-3 glg (en)
ISO 639-6 glg (en)
Parent ircn (en)
Tipe L (lenga viva)
Mòstra
Article primièr de la Declaracion dels Dreches de l'Òme

Artigo 1ª.

Todos os seres humanos nacen libres e iguais en dignidade e dereitos e, dotados como están de razón e conciencia, débense comportar fraternalmente uns cos outros.

Mapa lingüistica del galèc

Lo galèc es una lenga originària de la region de Galícia (Espanha), dont pòrta lo nom.

Es una lenga romanica fòrça vesina del portugués, e mai se parla d'una sola lenga galègoportuguesa dins certans sectors de la societat galèga e de la lingüistica romanica. Tant lo galèc coma lo portugués sòrton de la meteissa evolucion del latin, lo galègoportugués, que son nuclèu d'origina èra la Galícia actuala e lo nòrd de Portugal. Cèrtas parts de la societat galèga (los reïntegracionistas) defendon la reïntegracion del galèc dins lo sistèma galègoportugués, en adoptar la nòrma ja en vigor en portugués (al nivèl gramatical e grafic). Afirman l'unitat de la lenga galègoportuguesa. S'opausan a la nòrma oficiala de la region de Galícia, que li repròchan de se calcar tròp subre l'espanhòl. Mas la nòrma portuguesa es pas fòrça logica per representar foneticament la lenga galèga, e es plan dificila pels galècs, pr'amor que lo sistema fonetic del galèc modern es plan diferent del portugués, aital las grafias S e SS, Z e Ç, J e X, GE e XE, GI e XI, e qualques autras, que representan de sons diferents en portugués an pas cap de diferéncia en galèc, alara se pòt dire que la nòrma portuguesa es pas fòrça logica per la lenga galèga, per tant la nòrma oficiala d'aquesta lenga es fòrça mai facila, e gaireben totes los galècs la preferisson.

Lo galègoportugués foguèt del sègle XII al sègle XIII la lenga poetica de la part occidentala de la Peninsula Iberica, dins un movement literari ligat al dels trobadors (Las cantigas de santa Maria, del rei de Castelha, Anfós lo Savi).

La veïculacion d'ora de Galícia dins la corona de Castelha castelhanizèt las classas nautas de la societat e menèt a una castelhanizacion relativa de la lenga. Ça que la, lo galèc a pas daissat d'èsser parlat pels galècs. A l'ora d'ara tres milions de personas parlan galèc dins l'estat espanhòl (Galícia, la Franja occidentala d'Astúrias, lo Bierso dins la comunitat autonòma de Castelha e Leon e los immigrants dins d'autras parts de l'estat espanhòl, en Euròpa e en America.

Lo galèc a un estatut de cooficialitat amb lo castelhan en Galícia.