Vejatz lo contengut

Erwin Schrödinger

Modificar los ligams
Tièra de 1000 articles que totas las Wikipèdias deurián aver.
Aqueste article es redigit en lengadocian.
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.

Erwin Schrödinger
Biografia
Naissença12 d'agost de 1887
Viena, Àustria-Ongria
Mòrt4 de genièr de 1961
Viena, Àustria
Activitat
DistincionsPrèmi Nobel de Fisica en 1933
Signatura

Erwin Schrödinger (12 d'agost de 1887, Viena - 4 de genièr de 1961, Viena) es un fisician teoric austrian e una figura màger de la mecanica quantica de la primièra mitat del sègle XX[1]. Es mai que mai conegut per la descobèrta, partejada amb Paul Dirac en 1933, de l'eqüacion que descriu l'evolucion dins lo temps d'un sistèma quantic. Es tanben l'autor de la celèbra experiéncia de pensada del « gat de Schrödinger » que met en evidéncia las dificultats d'interpretacion de la teoria quantica.

Al delà de sa contribucion centrala a la fisica modèrna, Schrödinger foguèt egalament un scientific als interèsses variats. Publiquèt d'articles o de libres sus la biologia, la filosofia, l'istòria de las sciéncias e las tradicions de pensada indianas. Son libre Qu'es la vida ? (What is Life?), paregut en 1944, aguèt una influéncia importanta sul desvolopament de la biologia moleculara e inspirèt los descobreires de l'estructura de l'ADN. Schrödinger es atal una figura màger de la sciéncia del sègle XX.

Biografia

[modificar | modificar lo còdi]

Jovença e formacion

[modificar | modificar lo còdi]

Erwin Schrödinger nasquèt a Viena, capitala de l'Empèri Austroongrés, lo 12 d'agost de 1887. Son paire, Rudolf Schrödinger (1857-1919), èra botanista e proprietari d'una pichona fabrica de susaris e sa maire, Georgine Emilia Brenda, èra la filha d'un professor de quimia[2][3]. Erwin Schrödinger foguèt l'unic enfant del parelh. Sa familha èra cultivada e aisada. Dintrèt a l'Akademisches Gymnasium en 1898 ont se distinguiguèt en fisica e en matematicas, mas tanben dins las lengas ancianas e en poesia.

En 1906, Schrödinger dintrèt a l'universitat de Viena, onte foguèt fòrtament influenciat pel fisician Fritz Hasenöhrl (1874-1915) que li transmetèt los ensenhaments de Ludwig Boltzmann (1844-1906). I obtenguèt son doctorat en 1910 amb una tèsi sus la conduccion de l'electricitat a la superficia dels materials isolants. Puèi, aprèp sos estudis, trabalhèt coma assistent al Segond Institut de Fisica de l'universitat, jos la direccion de Franz Exner (1849-1926)[4].

Primièra Guèrra Mondiala e dificultats

[modificar | modificar lo còdi]
Schrödinger en 1914.

Pendent la Primièra Guèrra Mondiala (1914-1918), Schrödinger participèt als combats, mai que mai sul frònt italian, coma oficièr dins una unitat artilhariá de las fòrças austroongresas. Aquela experiéncia interrompèt sa carrièra scientifica sensa l'arrestar completament que contunhèt de s'interessar a de problèmas de fisica pendent aquel periòde.

Aprèp la guèrra, coneguèt d'ans d'errància e de dificultats professionalas. Passèt per mantuna universitat e foguèt assistent a Iena, professor associat a Stuttgart e professor a Breslau[5]. En 1920, se maridèt amb Annemarie Bertel (1896-1965) que demorèt sa companha fins a sa mòrt, malgrat una vida privada pauc convencionala[6]. En 1921, obtenguèt enfin un pòste estable coma professor a l'universitat de Zuric, ont demorèt sièis ans.

Lo periòde de Zuric e de las descobèrtas màger

[modificar | modificar lo còdi]

Lo periòde de Zuric durèt de 1921 a 1927 e foguèt lo mai fecond de la carrièra de Schrödinger. En efièch, foguèt dins aquela universitat que realizèt, a la fin de 1925 e al començament de 1926, la descobèrta de l'eqüacion d'ondas que permetèt d'establir las basas de la mecanica ondulatòria[7][8]. Segon la tradicion, concebèt las idèas essencialas d'aquela teoria pendent de vacanças de Nadal passadas a Arosa, dins los Aups soïsses, ont anava sovent per de rasons de santat[9]. Aquela descobèrta li permetèt d'obtenir una reconoissença internacionala rapida. En 1927, foguèt convidat a ensenhar a l'universitat de Berlin per succedir a Max Planck (1858-1947) a la prestigiosa cadièra de fisica teorica.

Berlin e l'exili

[modificar | modificar lo còdi]

Schrödinger demorèt a Berlin de 1927 a 1933 ont poguèt trabalhar dins un environament scientific excepcional. Pasmens, l'arribada al poder d'Adolf Hitler (1889-1945) e del nazisme en 1933 cambièt sa situacion. E mai se foguèsse pas josieu, Schrödinger refusèt de demorar dins lo IIIen Reich a causa de son oposicion a la politica antisemita de las autoritats alemandas. Atal, quitèt lo país durant l'annada.

Aquò marquèt lo començament d'un periòde d'instabilitat e d'exili dins lo mond. En efièch, de 1933 a 1940, trabalhèt al sen del Magdalen College e de las universitats de Princeton e de Graz. Visitèt tanben las universitats d'Oxford e de Gant e acceptèt brèvament un pòste a l'universitat indiana d'Allahabad[10][11]. Sas mors poligamas explican sas dificultats d'adaptacion als païses anglosaxons e son oposicion al nazisme aprèp sa fugida en Itàlia consecutiva a l'annexion d'Àustria pels Alemands.

Pasmens, malgrat aquelas dificultats, es pendent aquel periòde que Schrödinger recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1933. O partejèt amb Paul Dirac, egalament autor de descobèrtas importantas sus l'estructura dels atòms.

Los ans de Dublin

[modificar | modificar lo còdi]

En 1940, la solucion a l'errància de Schrödinger venguèt d'Irlanda. En efièch, lo Primièr Ministre de l'illa, Éamon de Valera (1882-1975), professor de matematicas abans de venir un dels caps dels independentistas irlandés, èra a crear un Institut d'Estudis Avançats a Dublin. Prepausèt a Schrödinger un pòste dins aquela institucion novèla. Aprèp son brèu passatge per l'universitat de Gant en Belgica, lo fisician austrian arribèt en Irlanda en 1939 e venguèt director de l'Escòla de Fisica Teorica de l'Institut[12].

Schrödinger demorèt en Irlanda pendent environ 17 ans, un periòde que veguèt un trabalh scientific e intellectual intens. Trabalhèt sus l'electromagnetisme, la relativitat generala e las teorias d'unificacion de la fisica. I escriguèt tanben mantun libre de vulgarizacion destinat a un public larg. Los mai coneguts foguèron Qu'es la vida ? e La natura e los Grècs. Obtenguèt la nacionalitat irlandesa en 1948, tot en gardant sa nacionalitat austriana[13].

Retorn a Viena e darrièras annadas

[modificar | modificar lo còdi]

En 1956, Schrödinger prenguèt sa retirada e s'entornèt dins sa vila natala de Viena. I foguèt nomenat professor emerit a l'universitat locala, ont passèt sas darrièras annadas en contunhant de s'interessar a la fisica e en escrivent son darrièr libre, Ma vision del mond (Meine Weltansicht, 1961), ont exprimís sas concepcions filosoficas e metafisicas. Moriguèt a Viena lo 4 de genièr de 1961, a 73 ans, a causa de las consequéncias d'una anciana tuberculòsi. Foguèt enterrat a Alpbach, en Tiròl.

Òbra scientifica

[modificar | modificar lo còdi]

La mecanica ondulatòria e l'eqüacion de Schrödinger

[modificar | modificar lo còdi]
Article detalhat: Eqüacion de Schrödinger.

Al començament del sègle XX, la fisica èra a traversar una crisi prigonda. Los fenomèns observats a l'escala dels atòms e de las particulas (emission de lutz per d'atòms, problèmas d'estabilitat de la matèria...) podián pas èsser explicats amb la fisica classica de d'Isaac Newton (1642-1727) e de James Clerk Maxwell (1831-1879). De fisicians coma Max Planck (1858-1947), Albert Einstein (1879-1955) e Niels Bohr (1885-1962) avián introdusit la nocion de « quantum » d'energia, fòrça importanta per explicar de fenomèns coma lo raionament del còrs negre, mas mancava encara una teoria coërenta e completa del mond atomic.

La contribucion scientifica màger de Schrödinger foguèt l'invencion de la mecanica ondulatòria, una de las doas formulacions originalas de la mecanica quantica. En efièch, en 1924, lo fisician francés Louis de Broglie (1892-1987) aviá avançat l'idèa novairitz que la matèria, coma la lutz, poiriá aver una natura a l'encòp corpusculara e ondulatòria. Atal, a tota particula seriá associada una onda. A partir d'aquela ipotèsi, e inspirat tanben pels trabalhs d'Einstein, Schrödinger cerquèt a establir l'eqüacion que descriuriá aquela onda associada a la matèria. A la fin de 1925 e al començament de 1926, obtenguèt los resultats que li permetèron de formular l'eqüacion que pòrta uèi son nom. Publiquèt sos resultats dins una tièra de sièis articles intitulats « La quantificacion coma problèma de valors pròprias »[14][15]

L'eqüacion de Schrödinger descriu cossí l'estat d'un sistèma quantic, representat per una foncion apelada « foncion d'onda » (notada ψ), evoluís dins lo temps. Per exemple, aquela eqüacion permet de calcular los nivèls d'energia possibles de l'electron d'un atòm e retrobava egalament amb precision los resultats experimentals ja coneguts, coma los de l'atòm d'idrogèn. La mecanica ondulatòria aportèt atal un espleit matematic poderós per comprene lo mon atomic. De fach, l'importància de l'eqüacion de Schrödinger es dificila a subrestimar dins la fisica modèrna. En efièch, jòga dins la mecanica quantica un ròtle comparable a aquel de las leis del movement de Newton dins la mecanica classica. Permet de prevéser lo comportament de las particulas, dels atòms e de las moleculas. Es tanben a la basa de fòrça aplicacions en quimia, en electronica e en sciéncia dels materials

Pauc de temps aprèp sas publicacions de 1926, Schrödinger demostrèt que sa mecanica ondulatòria èra matematicament equivalenta a la « mecanica de las matrises », una autra formulacion de la mecanica quantica desvolopada independentament per Werner Heisenberg (1901-1976), Max Born (1882-1970) e Pascual Jordan (1902-1980). Aquelas doas teorias, que semblavan d'en primièr fòrça diferentas, se revelèron èsser doas expressions d'una meteissa realitat. Aquela demostracion d'equivaléncia foguèt una etapa importanta dins l'unificacion de la teoria quantica, e mostrèt que la novèla mecanica quantica formava un ensemble coërent[16].

L'interpretacion de la foncion d'onda

[modificar | modificar lo còdi]
Article detalhat: Foncion d'onda.

Se l'eqüacion de Schrödinger foguèt rapidament acceptada coma un espleit d'un poder extraordinari, son interpretacion suscitèt de debats prigonds. Schrödinger el meteis pensava inicialament que la foncion d'onda representava quicòm de real e de fisic. Pasmens, es la version probabilista de Max Born e de l'« escòla de Copenaga » que s'impausèt. Segon aquela teoria, lo carrat de la foncion d'onda dona la probabilitat de trobar la particula dins una zòna donada.

Aquela interpretacion, al centre de la mecanica quantica modèrna, foguèt totjorn refusada per Schrödinger. Lo fisician foguèt pas solet dins aquela oposicion. Einstein foguèt tanben un adversari de la concepcion probabilista de la mecanica quantica. Los dos òmes pensavan que la version probabilista de la teoria quantica èra incomplèta e que balhava pas una descripcion satisfasenta de la realitat. Aquela oposicion es a l'origina de las reflexions criticas de Schrödinger sus la mecanica quantica, e mai que mai de sa celèbra experiéncia del gat.

Aquel desacòrdi sus l'interpretacion de la mecanica quantica foguèt un dels grands debats de la fisica del sègle XX. D'un costat, Niels Bohr e Heisenberg defendián l'idèa que la teoria probabilista descriu totalament la realitat. Segon eles, l'indeterminisme n'es un trach fondamental. De l'autre costat, Einstein, Schrödinger e d'autres pensavan que devián existir de variablas o de descripcions mai prigondas, encara desconegudas, que restituirián un determinisme e una realitat objectiva. Aquelas discussions, longtemps consideradas coma purament filosoficas, foguèron a l'origina de desvolopaments experimentals importants pendent la segonda mitat del sègle XX. Pasmens, las posicions de Schrödinger e d'Einstein son generalament consideradas coma refutadas per las mesuras experimentalas realizadas sus aqueles punts.

Lo gat de Schrödinger

[modificar | modificar lo còdi]
Descripcion de l'experiéncia del gat de Schrödinger.
Article detalhat: Gat de Schrödinger.

En 1935, Schrödinger publiquèt un article en tres partidas titolat « La situacion actuala dins la mecanica quantica »[17], en responsa a un article celèbre d'Einstein e de sos collègas (l'article dich « EPR »[18]). Dins aquel article, prepausèt l'experiéncia de pensada que venguèt la mai celèbra de tota la fisica : lo « gat de Schrödinger »[19][20].

L'experiéncia se pòt resumir atal : un gat es embarrat dins una bóstia tampada, amb un dispositiu que conten un atòm radioactiu, un comptador e un flascon de poison. Se l'atòm se desintègra, lo dispositiu se desenclava e tua lo gat ; se se desintègra pas, lo gat demòra viu. Segon las règlas de la mecanica quantica, tant que se fa pas d'observacion de l'interior de la bòstia, l'atòm es dins una « superposicion » dels dos estats — desintegrat e non desintegrat a l'encòp. Mas alara, seguent la meteissa logica, lo gat el meteis deuriá èsser a l'encòp mòrt e viu, çò qu'es absurd.

Per Schrödinger, aquela experiéncia èra una critica. Voliá mostrar qu'aplicar las règlas quanticas a un objècte de la vida correnta (coma un gat) mena a una conclusion ridicula, e doncas que quicòm mancava dins l'interpretacion de la teoria. L'experiéncia illustra lo « problèma de la mesura » : cossí e a quin moment lo mond quantic de las possibilitats se transfòrma en una realitat unica e determinada ? Pasmens, la critica foguèt acceptada pels partisans de l'escòla de Copenaga e lo gat de Schrödinger, concebut coma una objeccion, venguèt un dels imatges las mai popularas de la fisica quantica.

Uèi encara, lo problèma pausat per lo gat de Schrödinger es al centre de las discussions sus l'interpretacion de la mecanica quantica. Cada corrent d'interpretacion de la teoria (interpretacion de Copenaga, teoria de la decoëréncia, interpretacion dels mondes multiples, etc.) prepausa una manièra de resòlver o de dissòlver la paradòxa. Lo fach qu'aquela experiéncia siá totjorn discutida, quasi un sègle après sa primièra formulacion, mòstra que tòca a de questions fondamentalas que son pas encara completament regladas.

L'intricacion quantica

[modificar | modificar lo còdi]
Article detalhat: Intricacion quantica.

Es dins aquel meteis article de 1935 que Schrödinger introdusiguèt un autre concèpte fondamental, lo d'« intricacion quantica » (en alemand Verschränkung)[21][22]. L'intricacion designa lo ligam estranh que pòt existir entre doas particulas quanticas qu'an interagit. Quitament separadas per una granda distància, forman un tot ont l'estat de l'una es ligat a l'estat de l'autra, de sòrta que se pòdon pas descriure independentament.

Schrödinger considerava l'intricacion non pas coma un trach segondari, mas coma « lo trach caracteristic de la mecanica quantica ». En efièch, aquel concèpte, longtemps negligit, es vengut central dins la fisica del sègle XXI : es a la basa de tecnologias novèlas coma l'informatica quantica e la criptografia quantica.

« Qu'es la vida ? » e l'influéncia sus la biologia

[modificar | modificar lo còdi]
Letra de Francis Crick a Erwin Schrödinger per lo mercejar de son ròtle dins la descobèrta de l'estructura de l'ADN.

En 1943, Schrödinger donèt a Dublin una tièra de conferéncias que foguèron publicadas l'annada seguenta, en 1944, jos lo títol Qu'es la vida ? L'aspècte fisic de la cellula viva (What is Life? The Physical Aspect of the Living Cell)[23]. Dins aquel pichon libre, Schrödinger pausèt una question audaciosa : cossí las leis de la fisica e de la quimia pòdon explicar los fenomèns de la vida, e mai que mai l'estabilitat de l'ereditat ?

Schrödinger i avancèt l'idèa que l'informacion genetica deviá èsser estocada dins una molecula particulara, qu'apelèt un « cristal aperiodic » : una estructura regulara mas non repetitiva, capabla de portar un « còdi » de la vida. Aquela intuicion, formulada quasi dètz ans abans la descobèrta de l'estructura de l'ADN, se revelèt fòrça feconda. Dins aquel meteis libre, Schrödinger abordèt tanben la question de saber cossí los èssers vius mantenon lor organizacion e resistisson al desòrdre. Introdusiguèt l'idèa que la vida se noirís de çò qu'apelèt de l'« entropia negativa » (o negentropia) : mentre que tot sistèma fisic tend naturalament cap al desòrdre, l'èsser viu manten son òrdre en tirant de l'organizacion de son environament[24]. Aquela reflexion suls ligams entre la vida, l'òrdre e la termodinamica aguèt tanben una influéncia importanta.

Lo libre exercèt una influéncia considerabla sus tota una generacion de fisicians e de biologistas, e mai que mai James Watson (1928-2025) e Francis Crick (1916-2004), los futurs descobreires de la dobla eliça de l'ADN en 1953, que reconeguèron lo ròtle qu'aquel libre aviá jogat dins lor vocacion. Atal, Crick escriguèt personalament a Schrödinger per lo mercejar de son influéncia. Qu'es la vida ? es atal considerat coma un dels tèxtes fondadors de la biologia moleculara, quitament se d'unas de sas idèas foguèron dempuèi despassadas o corregidas per la sciéncia modèrna[25].

Autres trabalhs

[modificar | modificar lo còdi]

L'òbra de Schrödinger despassa largament lo quadre de la mecanica quantica. Al long de sa vida, e mai que mai pendent sos ans a Dublin, s'interessèt a de nombroses domenis de la fisica. Trabalhèt atal sus la termodinamica estatistica, sus la relativitat generala e sus las teorias d'unificacion, es a dire las temptativas d'unificar la gravitacion e l'electromagnetisme dins una sola teoria — un problèma qu'ocupèt tanben Einstein e que demòra pas resolgut[26][27].

Schrödinger foguèt tanben un òme de granda cultura, interessat per la filosofia, l'istòria de las sciéncias e las lengas ancianas. Escriguèt sus la pensada dels Grècs ancians (La natura e los Grècs, 1954) e s'interessèt prigondament a las filosofias d'Índia, mai que mai al Vedanta qu'influencièt sa vision del mond, marcada per l'idèa d'una consciéncia unica e universala[28].

Onor e eretatge

[modificar | modificar lo còdi]

Lo Prèmi Nobel e las distincions

[modificar | modificar lo còdi]

La consacracion màger de Schrödinger foguèt lo Prèmi Nobel de Fisica recebut en 1933, « per la descobèrta de formas novèlas e productivas de la teoria atomica »[29]. Aquela recompensa consacrèt l'importància de la mecanica ondulatòria dins la revolucion quantica. De mai, Schrödinger recebèt la novèla de son succès pauc après aver quitat l'l'Alemanha nazi al començament de son exili.

Al long de sa carrièra, Schrödinger recebèt fòrça autras distincions, coma la medalha Matteucci (1927) e la medalha Max Planck (1937), una de las mai nautas distincions de la fisica alemanda. Foguèt membre de nombrosas academias scientificas. En Àustria, foguèt creat un « Prèmi Erwin Schrödinger » en son onor per l'Acadèmia Austriana de las Sciéncias.

La posteritat de son nom

[modificar | modificar lo còdi]

Lo nom de Schrödinger es vengut un dels mai coneguts del mond scientific, non solament demest los fisicians mas tanben dins la cultura populara. L'eqüacion de Schrödinger es ensenhada a totes los estudiants de fisica del mond e demòra un dels pilars de la mecanica quantica. L'experiéncia del « gat de Schrödinger » es venguda un imatge celèbre, sovent evocada dins la literatura, lo cinèma e la cultura populara, fins a èsser coneguda de personas que sabon pas res de la fisica quantica.

En Àustria, l'importància de Schrödinger foguèt reconeguda de mantuna manièra. Son retrach figurèt sus un ancian bilhet de banca austrian. Un institut de fisica de Viena, l'Erwin Schrödinger International Institute for Mathematics and Physics, pòrta son nom. De nombroses luòcs, prèmis e distincions scientificas an tanben adoptat son nom en son onor.

Influéncia e importància

[modificar | modificar lo còdi]

Schrödinger demòra una de las figuras centralas de la fisica del sègle XX. Al costat de savis coma Einstein, Bohr, Heisenberg, Born e Dirac, contribuïguèt a la construccion de la mecanica quantica, una de las teorias mai revolucionàrias e mai reüssidas de las sciéncias modèrnas[30].

Pasmens, son influéncia se limitèt pas a la fisica. Amb son libre Qu'es la vida ?, joguèt un ròtle important dins la naissença de la biologia moleculara. Tanben, sas reflexions filosoficas participèron als debats sus la natura de la realitat e de la consciéncia. Atal, aquela dobla capacitat — d'èsser a l'encòp un fisician de premièr plan e un pensaire als interèsses universals — faguèt de Schrödinger una figura tipica del savi umanista, curiós de totes los domenis del saber.

Vejatz tanben

[modificar | modificar lo còdi]

Bibliografia

[modificar | modificar lo còdi]
  • (en) John Gribbin, Erwin Schrödinger and the Quantum Revolution, Random House, 2012.
  • (de) Magdalena Gronau e Martin Gronau, « Erwin Schrödinger und die Versuchungen der (Wissenschafts-)Biografik: Vorurteilsgefüge und Mechanismen der Skandalisierung », Berichte zur Wissenschaftsgeschichte, vol. 49, n° 2, junh de 2026.
  • (en) Jagdish Mehra e Helmut Rechenberg, The Historical Development of Quantum Theory, Vol. 5: Erwin Schrödinger and the Rise of Wave Mechanics, Springer, 1987.
  • (en) Walter J. Moore, A Life of Erwin Schrödinger, Cambridge University Press, 1994.
  • (en) Walter J. Moore, Schrödinger : Life and Thought, Cambridge, Cambridge University Press, 2015, 528 p.
  • (en) Norbert Straumann, Quantenmechanik. Ein Grundkurs über nichtrelativistische Quantentheorie, Berlin, Springer, 2002.

Nòtas e referéncias

[modificar | modificar lo còdi]
  1. ↑ Son nom complèt èra Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger.
  2. ↑ (de) F. Hillbrand-Grill, « Schrödinger Rudolf », dins Österreichisches Biographisches Lexikon 1815–1950 (ÖBL), vol. 11, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Viena, 1999, p. 235
  3. ↑ (en) Walter J. Moore, A Life of Erwin Schrödinger, Cambridge University Press, 1994, pp. 13-18.
  4. ↑ (en) Walter J. Moore e Walter John Moore, Schrödinger. Life and Thought, Cambridge University Press, 1989, p. 35.
  5. ↑ Sos títols exactes èran Ausserordentlicher Professor a Iena e Ordentlicher Professor a Breslau.
  6. ↑ Schrödinger èra pas fidèl e sa volontat de viure amb sa femna e sa mestressa dins un meteis ostal li pausèt sovent de problèmas pendent sa carrièra. Aguèt tanben de relacions sexualas amb un fum de femnas, e mai amb d'adolescentas (Julieanne Corr, « Trinity to drop Schrödinger lecture theatre name over sex abuse », The Times,‎ 26 de novembre de 2023).
  7. ↑ (en) C. W. Kilmister, Schrödinger. Centenary celebration of a polymath, Cambridge University Press, 1989, p. 55.
  8. ↑ (en) Erwin Schrödinger, « Quantisation as a Problem of Proper Values », Annalen der Physik, vol. 4, n° 79,‎ 1926, pp. 361–376.
  9. ↑ Cal nòtar que Schrödinger faguèt aquela descobèrta a 38 ans, çò qu'es relativament vièlh per un fisician teoric. En efièch, la màger part de las grandas descobèrtas d'aquela epòca foguèron l'òbra de scientifics mai joves, coma Werner Heisenberg qu'aviá 24 ans en 1925. Aquela particularitat es sovent senhalada coma una excepcion dins l'istòria de la fisica quantica.
  10. ↑ (en) « Bombay University Names Refugee Scientist to Faculty », Jewish Telegraphic Agency, 20 de mai 1940.
  11. ↑ (en) Akhlesh Lakhtakia, Models and Modelers of Hydrogen: Thales, Thomson, Rutherford, Bohr, Sommerfeld, Goudsmit, Heisenberg, Schrödinger, Dirac, Sallhofer, World Scientific, 1996, p. 147.
  12. ↑ (en) Ronan Fanning, Éamon de Valera. A Will to Power, Faber & Faber, 2015.
  13. ↑ (en) David C. Clary, « Foreign Membership of the Royal Society: Schrödinger and Heisenberg? », Notes and Records: The Royal Society Journal of the History of Science, vol. 77, n° 2, 2022, pp. 513-536.
  14. ↑ (en) C. W. Kilmister, Schrödinger. Centenary celebration of a polymath, Cambridge University Press, 1989, p. 55.
  15. ↑ (de) Erwin Schrödinger, « Quantisierung als Eigenwertproblem », Annalen der Physik, vol. 384, n° 4,‎ 1926, pp. 273–376.
  16. ↑ (fr) Michel Crozon e Maurice Mashaal, « La Physique », dins Philippe de la Cotardière (dir.), Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours, Tallandier, 2022, p. 222.
  17. ↑ (de) Erwin Schrödinger, « Die gegenwärtige Situation in der Quantenmechanik », Naturwissenschaften, vol. 23, n° 48, 1935, pp. 807–812.
  18. ↑ (en) Albert Einstein, Boris Podolsky e Nathan Rosen, « Can Quantum-Mechanical Description of Physical Reality Be Considered Complete? », Phys. Rev., vol. n° 47,‎ 1935, pp. 777-780.
  19. ↑ (en) Robert P. Crease, « The cat that never dies », Physics World, vol. 25, n° 4, 2012, pp. 18-19.
  20. ↑ (en) Marie-Laure Ryan, « Narrative/Science Entanglements: On the Thousand and One Literary Lives of Schrödinger's Cat », Narrative, vol. 19, n° 2, 2011, pp. 171-186.
  21. ↑ (en) Manjit Kumar, Quantum: Einstein, Bohr, and the Great Debate about the Nature of Reality, W. W. Norton & Company, 2010, p. 313.
  22. ↑ Daniel V. Schroeder, « Entanglement isn't just for spin », American Journal of Physics, vol. 85, n° 11, novembre de 2017, pp. 812-820.
  23. ↑ (en) Eric Finch, Three Centuries of Physics in Trinity College Dublin, Living Edition, 2016.
  24. ↑ (en) Eric D. Schneider e Dorion Sagan, Into the Cool: Energy Flow Thermodynamics and Life, Chicago, The University of Chicago Press, 2005, p. 15.
  25. ↑ (en) Sahotra Sarkar, « What Is Life? Revisited », BioScience, vol. 41, n° 9, 1991, pp. 631-634.
  26. ↑ (en) Paul Halpern, « Battle of the Nobel Laureates », Starts With A Bang!, 1èr d'abriu de 2015.
  27. ↑ (en) Erwin Schrödinger, Proceedings of the Royal Irish Academy, vol. 51A, 1947, pp. 163-171.
  28. ↑ (en) Michel Bitbol, « Schrödinger and Indian Philosophy », Cahiers du service culturel de l'ambassade de France en Inde, Allahabad, 1999, n° 20.
  29. ↑ O partejèt amb lo fisician anglés Paul Dirac.
  30. ↑ (fr) Michel Crozon e Maurice Mashaal, « La Physique », dins Philippe de la Cotardière (dir.), Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours, Tallandier, 2022, pp. 221 e seguentas

Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Erwin Schrödinger.

Recuperada de « https://oc.wikipedia.org/w/index.php?title=Erwin_Schrödinger&oldid=2507372 »