Dante Alighieri
| Dante Alighieri | |
|---|---|
 Sandro Botticelli, Retratat de Dante, tempera sus tela, 1495, Genèva, colleccion privada. | |
| Nom de naissença | (it) Dante da Alaghiero degli Alaghieri  |
| Pseudonim | Dante |
| Naissença | 1265, Florença |
| Decès | 14 setembre 1321, Ravena |
| Ocupacion | poèta, escrivan |
| Genre | poesia |
| Òbras | |
| |
Dante Alighieri o simplament Dante, tanben conegut coma lo grand Dante[1] (mai/junh de 1265 - 14 de setembre de 1321), foguèt un poèta italian de Florença. La seuna òbra màger, la Divina Comèdia (sonada a l'origina Commedia puèi pus tard Divina per Giovanni Boccaccio per venir Divina Commedia), es considerada coma la mai granda òbra literària compausada en italian e demòra un trabalh màger de la literatura mondiala.
En italian es conegut coma lo Poèta Suprèm (il Sommo Poeta). Dante, Petrarca e Boccaccio son tanben apelats Las Tres Fonts o Las Tres Coronas. Li dison Dante lo Paire de la lenga italiana. La primièra biografia escrita d'el o foguèt per Boccaccio (1313-1375), qu'escriguèt Trattatello in laude di Dante.
Biografia
[modificar | modificar lo còdi]
Nascut a Florença al sen d'una familha de la pichona noblesa guelfa, Dante Alighieri recebèt probablament una educacion religiosa e literària a domicili. Aquò permetriá d'explicar son mestritge dels tèxtes antics e de la poësia dels trobadors. Pasmens, lo contengut precís d'aquela educacion es pas conegut[2]. En 1277, esposèt Gemma Donati, la filha d'un nòble de la principala faccion guelfa de Florença[3]. Lo coble aguèt divèrses enfants, al mens tres d'eles atenguèron l'edat adulta. Dante poiriá aver agut d'enfants illegitims. Coneguèt Beatritz Portinari (1266-1289) en 1274. La jove femna foguèt probablament l'amor de sa vida e apareisserà dins divèrsas òbras del poèta.
En mai de seis activitats literàrias, Dante s'implicava dins la vida politica e militara florentina. Lo periòde èra marcat pels conflictes entre las diferentas faccions de la vila. Membre del partit dels Guelfs Blancs, s'opausèt a l'influéncia de la papautat dins los afars de la vila. Pasmens, los conflictes entre Guelfs e Gibelins florentins pòdon pas se resumir a una oposicion entre partisans e adversaris de l'emperaire o del papa. Aital, en 1302, aprèp la presa del poder pels Guelfs Negres, Dante foguèt condemnat al lenhièr[4]. Absent de la vila, preferiguèt s'exiliar e tornèt pas jamai a Florença.
Pendent son exili, Dante dins divèrsas vilas del nòrd e del centre d'Itàlia[5][6]. Pasmens, aquel periòde, dolorós al nivèl personal, foguèt marcat per una granda productivitat intellectuala. La màger part de sas òbras mai conegudas, comprés la Divina Comèdia, foguèron compausadas pendent son exili. Moriguèt a Ravena en 1321 ont foguèt enterrat[7].
Òbra
[modificar | modificar lo còdi]La Divina Comèdia
[modificar | modificar lo còdi]
Òbra mai coneguda de Dante Alighieri, la Divina Comèrdia foguèt compausada entre 1307 e 1321 pendent son exili al defòra de Florença. Aquela situacion particulara influencièt prigondament l'òbra que mescla de reflexions moralas, politicas e espiritualas. Dante causiguèt d'escriure en lenga vernaculara toscana puslèu qu'en latin per rendre son poèma accessible a un public mai larg. La Divina Comèdia s'inscriu dins la tradicion medievala plan establida de la vision de l'en delà. Pasmens, la despassa per son amplor, sa coeréncia teologica e sa riquesa filosofica. Intègra aital d'elements importants del crestianisme medieval, de la cultura antica e de la filosofia de Tomàs d'Aquin. Lo poèma es estructurat d'un biais rigorós segon una simbolica numerica dominada per la chifra tres, en referéncia a la Trinitat. Es tanben compausat en terza rima e devesit en tres partidas principalas.
La Divina Comèdia relata lo viatge imaginari de Dante a travèrs los tres reialmes de l'en delà. Comença per l'Infèrn ont es guidat pel poèta latin Virgili, simbòl de la rason umana. L'Infèrn i es concebut coma un avenc de nòu cercles ont son punits los pecadors segon la lei del contrepasso. Associa aital cada castig a la natura del pecat comés dins un luòc de damnacion etèrna, sens possibilitat de redempcion. Puèi, ven lo Purgatòri que se presenta coma una montanha. Las armas dèvon l'escalar e passar per diferents cingles que correspondon als pecats capitals. L'ambient i es marcat per l'esperança e la solidaritat. A la fin d'aquela partida, Virgili laissa sa plaça a Beatritz, l'amor de jovença de Dante, qu'es representada coma l'incarnacion de l'amor divin e de la gràcia. Guidat per la joventa, Dante s'enauça dins las esfèras celèstas correspondent als diferents gras de beatitud. Lo poèma pren alòra una dimension teologica e mistica creissenta e los mots emplegats vènon mai e mai abstraits per rebatre la superioritat incommensurabla de Dieu sus la pensada umana. Lo viatge s'acaba amb una vision de Dieu, presentada coma una experiéncia despassant las capacitats del lengatge.
Tre lo sègle XIV, aquel poèma foguèt reconegut coma una òbra màger que suscitèt de comentaris nombroses[8][9]. Contribuïguèt de faiçon decisiva a la formacion de l'estandard de la lenga italiana e s'impausèt coma un tèxte fondator de la literatura de la peninsula. Inspirèt tanben fòrça autors en literatura (Petrarca, Goethe...) e, mai generalament, dins lo domeni de las arts visualas (Botticelli, Gustave Doré...). Influéncia totjorn la vision de l'Infèrn dins l'imaginari occidental.
Las autras òbras
[modificar | modificar lo còdi]En defòra de la Divina Comèdia, Dante produguèt una òbra variada. Sas òbras poeticas comprenon principalament La Vita Nuova e las Rime. La Vita Nuova, mesclant pròsa e poèsia, descriu l'experiéncia espirituala e literària de son amor per Beatritz. Las Rime, compausadas tot al long de sa vida[10], amassan de poèmas lirics de formas divèrsas abordant de tèmas amoroses, morals e politics. Mòstran l'evolucion de sa pensada e de son estil.
Las òbras en pròsa doctrina e filosofia, redigidas en italian e en latin, avián per tòca de transmetre lo saber e de defendre las posicions intellectualas de lor autor. El Convivio es un tractat filosofia inacabat que cercava de rendre accessiblas las coneissenças moralas e scientificas del periòde a un public non latinista. De Vulgari Eloquentia es un tèxte de reflexion lingüistica. Dante i defend la valor literària de las lengas vernacularas e ensaja de definir una lenga italiana ideala[11].
Enfin, sos escrichs politics, epistolars e scientifics, mai que mai escriuts en latin, mòstran l'engatjament intellectual e civic de Dante. De Monarchia expausa la teoria d'una monarquia universala fondada sus un poder imperial independent de la Glèisa[12][13]. Un tal tèxte s'intègra dins lo conflicte politic entre los gibelins, partisans de l'emperaire del Sant Empèri Roman Germanic, e los guelfs, partisans de la papautat. Las Epistolae esclairan son accion politica e las circonstàncias de son exili. Enfin, Dante foguèt benlèu l'autor de la Quaestio d'Aqua e Terra, un tèxte consacrat als debats scientifics del començament del sègle XIV. Pasmens, aquel tèxte es de còps atribuït a d'autres autors.
Dante e l'occitan
[modificar | modificar lo còdi]Es Dante dins lo De vulgari eloquentia (ont pren en consideracion las tres fondamentalas literaturas romanas) qu'es pel primièr còp l'autor de l'expression de « lenga d'òc » per designar l'occitan (aquò a partir de l'italian « lingua d'oc », un nom donat segon lo biais de dire de òc, per oposicion a la «lenga de si» qu'es l'italian e a la « lenga d'oïl » qu'es lo francés[14]).
Teniá talament l'occitan en consideracion, coma autre còp totes los poètas d'Euròpa, que l'empleguèt dins la Divina Comèdia. Dins lo poèma, destinat a devenir un modèl jamai sobrat per la literatura en lenga vulgara, Dante emplega sonque tres idiòmas: l'italian, favella nova, es a dire «lenga nòva», lo latin, lenga de la poesia classica, e l'occitan, en onor dels trobadors.
De fach, dins lo cant XXVI del Purgatòri, lo trobador Arnaut Danièl ditz:
| « | Tan m'abellis vostre cortes deman,
qu'ieu no me puesc ni voill a vos cobrire. Ieu sui Arnaut, que plor e vau cantan; consiros vei la passada folor, e vei jausen lo joi qu'esper, denan. Ara vos prec, per aquella valor que vos guida al som de l'escalina, sovenha vos a temps de ma dolor! |
» |
| — Purg., cant xxvi, la fin. | ||
Annèxas
[modificar | modificar lo còdi]Ligams intèrnes
[modificar | modificar lo còdi]Bibliografia
[modificar | modificar lo còdi]Nòtas e referéncias
[modificar | modificar lo còdi]- ↑ Frederic Mistral, Lo Tresaur dau Felibritge, sègle XIX: «Lou grand Dante» (nòrma mistralenca) correspond a «Lo grand Dante» en nòrma classica de l'occitan.
- ↑ (it) Alessandro Barbero, Dante, Bari-Roma, Editori Laterza, 2020, p. 84.
- ↑ (it) Renato Piattoli, « Donati, Gemma », dins Umberto Bosco (dir.), Enciclopedia dantesca, Roma, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 1970.
- ↑ (it) Alessandro Barbero, Dante, Bari-Roma, Editori Laterza, 2020, pp. 155-157.
- ↑ (it) Salvatore Guglielmino e Hermann Grosser, « Storia letteraria dal Duecento al Cinquecento », dins Il sistema letterario, vol. 1, 1ª ed., Milan, G. Principato, 2000, p. 145.
- ↑ (it) Giulio Ferroni, « Dante e il nuovo mondo letterario: la crisi del mondo comunale (1300-1380) », dins Giulio Ferroni (dir.), Storia della letteratura italiana, vol. 2, Milan, Mondadori, 2006, p. 6
- ↑ [[italian|(it) Giorgio Petrocchi, Vita di Dante, 5ª ed., Roma-Bari, Editori Laterza, 2008, p. 222.
- ↑ (it) Harold Bloom, Il canone occidentale, Milan, Bompiani, 1996
- ↑ (it) Erich Auerbach, Studi su Dante, Milan, Feltrinelli, 1964.
- ↑ Los poèmas d'aquel obratge son generalament datats de 1295 a 1325 pels critics.
- ↑ (it) Saverio Bellomo, Filologia e critica dantesca, Brescia, La scuola, 2008, pp. 91-101.
- ↑ (fr) Thierry Ménissier, « Monarchia de Dante : de l'idée médiévale d'empire à la citoyenneté universelle », dins L'Idée d'empire dans la pensée politique, historique, juridique et philosophique, L'Harmattan, 2006, pp. 81-96.
- ↑ (it) Marco Gallarino, « Riflessioni sulla filosofia politica dantesca alla luce delle critiche di Guido Vernani da Rimini», dins Annali dell’Istituto Italiano per gli Studi Storici, XXII, 2008, pp. 87-112.
- ↑ (fr) Henriette Walter, L'aventure des langues en Occident : leur origine, leur histoire, leur géographie, París, Robert Laffont, 1994, p. 139.