Asteroïde

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
exemple de tèxte
Asteroïde Ida e son satellit Dactyl

Un asteroïde es un objècte solid, compausat majoritàriament de ròca e de metals, de talha pus mendre qu'una planeta e qu'a la diferéncia d'una cometa, vira a l'entorn del Solelh sus una orbita feblament elliptica (cf. leis de Kepler). Los asteroïdes fan partida del nòstre Sistèma Solar e son pas de satellits d'una planeta.

Se supausa que los asteroïdes son de rèstas del disc protoplanetari que se son pas regropadas en planetas pendent lor formacion.

Orbitas e grops d'asteroïdes[modificar | modificar la font]

Divèrsei grops d'asteroïdes diferents son coneguts dins lo Sistèma Solar. Lo principau es la Centura principala que tèn la màger part deis asteroïdes. Dins aquò, aqueu grop es pas unic e d'autreis existisson, especialament leis asteroïdes troians de l'orbita de Jupitèr amb unei centenaus de còrs recensats, leis asteroïdes troians de Mart o encara leis asteroïdes crosant l'orbita terrèstra.

Centura principala[modificar | modificar la font]

La Centura principala tèn probablament de milions d'asteroïdes de qué environ 200 an un diamètre superior a 200 quilomètres e 1,1-1,9 milions un diamètre pus grand qu'un quilomètre[1] [2]. Representan la màger part deis asteroïdes coneguts. Aquelei còrs an una excentricitat inferiora a 0,4 amb una enclinasion mens auta que 30°. Lor maximum de distribucion se situa per una excentricitat de 0,07 e una enclinason egala a 4°[3]. Ansin, un asteroïde mejan de la Centura principala tèn una orbita quasi circulara.

La Centura principala tèn divèrsei zonas diferentas desseparadas per de lacunas. Ansin, lo tèrme de « Centura principala » es sovent utilizat per designar especialament la region centrala ont la concentracion d'asteroïde es pus importanta. Es situada entre lei lacunas de Kirkwood entre 2,06 e 3,27 UA a respèct dau Soleu. 93,4% deis asteroïdes recensats i orbitan. Lei lacunas principalas son situadas per lei resonàncias 3:1, 5:2, 7:3, e 2:1 ambé l'orbita de Jupitèr. Ansin, existís pas d'asteroïdes realizant dos torns dau Soleu durant una orbita de la planeta joviana.

La massa deis objèctes de la Centura principala es estimada entre 3,0 e 3,6.1021, siá 0,04% de la massa lunara. Cères representa 32% d'aquela massa, Vesta 9%, Pallas 7%, Hygiea 3%, Davida 1,2%, Interamnia 1,0% e Euròpa 0,9%[4] [5].

Asteroïdes troians de Jupitèr[modificar | modificar la font]

Leis asteroïdes trojans de Jupitèr son d'asteroïdes orbitant vèrs lei ponchs de Lagrange L4 e L5 de Jupitèr. Lor nom vèn dei dos camps de la guèrra de l'epopèia d'Omèr entre lei Troians (ponch L4) e lei Grècs (ponch L5). Lor orbita es situada entre 5,05 e 5,35 UA amb una enclinason importanta a respèct dau plan orbital de Jupitèr. Lo nombre d'asteroïdes d'aqueu tipe amb una talha superiora a un quilomètre es estimat entre 1 e 2 milions, siá un nombre similar a la Centura principala. Pasmens, coma leis asteroïdes troians de Jupitèr son fòrça sorns, lor deteccion es relativament dificila[6]. Ansin, solament 2 603 asteroïdes troians e 1 473 grècs èran coneguts en abriu de 2010.

Autreis asteroïdes[modificar | modificar la font]

D'autrei grops d'asteroïdes pus pichons existisson dins lo Sistèma Solar. Ansin, Mart e Neptun tènon egalament deis asteroïdes troians dichs respectivament, e per analogia ambé Jupitèr, troians de Mart e troians de Neptun. En revenge, Mercuri, Vènus e la Tèrra an pas d'asteroïdes troians, probablament en causa de la proximitat dau Soleu. Es tanben lo cas per Saturne e per Uranus que subisson l'influéncia de la gravitat de Jupitèr.

Certanei planetas tènon d'asteroïdes dins lor sistèma de satellits. Per exemple, Mart tèn doas lunas fòrça pichonas irregularas e craterizadas que son probablament d'asteroïdes capturats per gravitat. Jupitèr a egalament un nombre important d'asteroïdes satellits. Enfin, Saturne, Uranus e Neptun an tanben de còrs pichons e irregulars dins sei sistèmas mai l'origina d'aquelei còrs (asteroïdes, cometas...) es desconeguda.

Enfin, un autre grop relativament important per leis astronòms es l'ensems deis asteroïdes crosant l'orbita terrèstra. Aqueu grop es particularament susvelhat dau fach dau risque d'impacte ambé la Tèrra. Tendriá entre 500 e 1 000 còrs d'un diamètre superior a un quilomètre.

Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]

Talha[modificar | modificar la font]

La talha deis objèctes de la Centura principala varia fòrtament de quasi 1 000 quilomètres per lo pus grand a quauquei mètres. Lo pus grand, Cères a una forma esferica amb un diamètre d'environ 975 km. Representa un tèrç de la massa de la Centura principala e es classat dins la categoria dei planetas nanas. Dos autreis asteroïdes an tanben una forma esferica amb una estructura intèrna au mens parcialament diferenciada[7]. Dins aquò, sei formas son generalament pus pichonas e fòrça irregularas :

Nombre aproximatiu N d'asteroïdes amb un diamètre superior a D
D 100 m 300 m 500 m 1 km 3 km 5 km 10 km 30 km 50 km 100 km 200 km 300 km 500 km 900 km
N ~25 000 000 4 000 000 2 000 000 750 000 200 000 90 000 10 000 1100 600 200 30 5 3 1

Composicion[modificar | modificar la font]

La composicion e l'estructura intèrna deis asteroïdes son probablament fòrça variadas e mau conegudas. Cères tendriá un nuclèu rocassós cubèrt per una crosta de glaç e Pallas un nuclèu metallic, un mantèu d'olivina e una crosta basaltica[8]. Dins aquò, la màger part deis asteroïdes seriá facha de còrs non diferenciats. Hygiea seriá lo pus grand d'aquela categoria. Enfin, un nombre important serián compausats d'un assemblatge de brigas feblament liats per gravitat. Certaneis asteroïdes presentan de traças de moleculas organicas o d'aminoacids.

Classificacion[modificar | modificar la font]

Leis asteroïdes son generalament classats en foncion de dos paramètres principaus que son sei caracteristicas orbitalas e son espèctre.

Classificacion orbitala[modificar | modificar la font]

La màger part deis asteroïdes son devesidas en grops e familhas en foncion de sei caracteristicas orbitalas que son fòrtament influenciadas per Jupitèr. Lei noms d'aqueleis ensems provènon generalament dau premier asteroïde de la categoria descubèrt. Lei grops son d'associacions relativament lascas mai lei familhas indican una origina comuna a partir d'un asteroïde pus ancian e desenant au mens parcialament destruch[9]. De mai, a l'ora d'ara, lei familhas conegudas son unicament situadas dins la Centura principala e aperaquí 30 a 35% deis asteroïdes son membres d'una familha.

Lei grops principaus son :

Grop Semiaxe major
(ua)
Excentricitat Enclinason
(°)
Resonància Remarcas
Hungaria 1,78 - 2 < 0,18 16 - 34 2:9 Dich segon (434) Hungaria, situé juste à l'extérieur de l'orbite de Mars
Phocea 2,25 - 2,5 > 0,1 18 - 32 1:4 Dich segon (25) Phocea
Centura principala I 2,3 - 2,5 < 18
Alinda 2,5 0,4 - 0,65 1:3 Dich segon (887) Alinda
Pallas 2,5 - 2,82 33 - 38 Dich segon (2) Pallas
Centura principala II 2,5 - 2,706 < 33
Centura principala IIb 2,706 - 2,82 < 33
Centura principala IIIa 2,82 - 3,03 < 0,35 < 30
Griqua 3,1 - 3,27 > 0,35 Orbitas fòrtament enclinadas. Un desenau d'objèctes solament son coneguts, (1362) Griqua e (8373) Stephengould essent lei pus grands
Centura principala IIIb 3,03 - 3,27 < 0,35 < 30
Cybele 3,27 - 3,7 < 0,3 < 25 4:7 Dich segon (65) Cybele
Hilda 3,7 - 4,2 > 0.07 < 20 2:3 Dich segon (153) Hilda
Thulé 3:4 Aqueu grop podriá tenir solament (279) Thulé. D'efèct, la zona entre 4,05 e 5,0 UA sembla vueja levat de (279) Thulé e de cinc còrs ambé d'orbitas inestablas.

D'autra part, lei familhas principalas que se destria a l'interior dei grops son :

Familha Semiaxe major
(ua)
Excentricitat Enclinason
(°)
Nombre de
membres coneguts
Asteroïde d'origina
Adeona 65 (145) Adeona
Astrid 10 (1128) Astrid
Bower
Endimion
10 - 15 (1639) Bower
Brasilia 14 (293) Brasilia
Cères
Minerve
88 (1) Cères
(93) Minerve
Clòris 24 (410) Clòris
Dora 78 (668) Dora
Erigone 45 (163) Erigone
Eos 2,99 - 3.03 0,01 - 0,13 8 - 12 480 (221) Eos
Eunomie 2,5 - 2,75 0,1 - 0,2 13 - 20 370 (15) Eunomie
Flore
Ariadne
2,1 - 2,3 < 11 590 (8) Flore
(43) Ariane
Hygiea 150 (10) Hygiea
Karin 39 (832) Karin
Coronis 2,83 - 2,91 < 0,11 < 3,5 310 (158) Coronis
Lydia 38 (110) Lydia
Maria 2,5 - 2,706 12 - 17 80 (170) Maria
Massalia 47 (20) Massalia
Meliboea 15 (137) Meliboea
Merxia 25 - 30 (808) Merxia
Misa 26 (569) Misa
Näema 6 o 7 (845) Näema
Némésis
Concordia
29 (128) Némésis
(58) Concordia
Nysa
Hertha
2,41 - 2,5 0,12 - 0.21 1,5 - 4,3 375 (44) Nysa
(135) Hertha
Rafita 22 (1644) Rafita
Thémis 3,08 - 3,24 0,09 - 0,22 < 3 535 (24) Thémis
Veritas
Ondine
29 (490) Veritas
(92) Ondine
Vesta 235 (4) Vesta

Classificacion espectrala[modificar | modificar la font]

En 1975, leis astronòms Clark R. Chapman, David Morrison e Ben Zellner desvolopèron la premiera classificacion deis asteroïdes en foncion de la composicion supausada de la superficia[10]. Aqueu sistèma tèn tres categorias :

  • la classa C per leis asteroïdes sorns e fachs de compausats carbonats. Representa 75% deis asteroïdes coneguts.
  • la classa S per leis objèctes fachs de silicats que son environ 17% dau totau.
  • la classa U per leis asteroïdes que fan pas partida dei categorias C o S.

D'autrei classas existisson; foguèron creadas a mesura dei descubèrtas successivas mai, uei, s'utiliza doas classificacions principalas. La premiera es la classificacion Tholen basada sus l'estudi dei colors deis asteroïdes durant leis annadas 1980[11]. La segonda es lo sistèma SMASS (per l'anglés « Small Main-Belt Asteroid Spectroscopic Survey ») qu'es una modificacion de la classificacion Tholen. Lei dos sistèmas tènon tres classas principalas que son lei classas C, S e X, ambé lo tipe X que regropa leis asteroïdes metallics, e divèrsei classas menoras[12].

Classificacion de Tholen[modificar | modificar la font]

La classificacion de Tholen tèn 14 classas d'asteroïdes :

  • Lo grop C que regropa leis asteroïdes amb una superficia facha de compausats carbonats :
    • Lo tipe B es una forma rara d'asteroïde principalament situada dins lei zonas exterioras de la Centura principala. Es dominat per la familha de Vesta. Lor albedo es generalament pus aut que lo rèsta deis asteroïdes de la classa C. De donadas espectroscopicas mòstran la preséncia de silicats, de minerals idratats similars ais argielas, de sulfids, de polimèrs organics e de magnetit.
    • Lo tipe F es egalament fòrça rar. Dins aquò, aqueu tipe presenta pas de traças de minerals idratats.
    • Lo tipe G es gaire frequent mai es lo tipe de Cères. Lor espèctre mòstra la preséncia de minerals similars au mica.
    • Lo tipe C es fòrça present puei que representa 75% deis asteroïdes coneguts. Lor composicion es pròcha dei meteorits dau tipe condrita e tèn de minerals idratats. L'albedo deis asteroïdes d'aqueu tipe es fòrça sorn e situat entre 0,03 e 0,1.
  • Lo tipe S domina lei regions interioras de la Centura principala vèrs 2,2 UA e son relativament frequent dins lei zonas centralas a l'entorn de 3 UA. Representa 17% deis asteroïdes coneguts. An un albedo mejan entre 0,10 e 0,22 e certanei son donc de còps visibles dempuei la Tèrra amb un pòrtavista. Seis espèctres mòstran la preséncia de minerals silicats. D'exemples son Juno o (15) Eunomia.
  • Lo grop X :
    • Lo tipe M an un albedo mejan entre 0,1 e 0,2. Lor composicion seriá parcialament metallica mai la preséncia de silicats o de minerals idratats es tanben senhalada[13] [14]. Ansin, l'asteroïde (16) Psyche es dau tipe M e probablament metallic. En revenge, (21) Lutetia, egalament dau tipe M es pas o gaire metallic segon lei mesuras de la sonda Rosetta.
    • Lo tipe E sembla lo tipe M mai sei membres an un albedo pus important ambé de valors superioras a 0,3. Aqueleis asteroïdes forman un grop important de la Centura principala dich grop d'Hungaria[15]. Autrament, lor nombre es puslèu feble.
    • lo tipe F an un albedo fòrça sorn, totjorn inferior a 0,1. Lor superficia seriá roja e facha de moleculas organicas dau tipe dau kerogèn[16] [17]. Aquelei son situats dins lei regions exterioras de la Centura principala.
  • lo tipe A es un tipe menor. Solament 17 son coneguts. Seis espèctres mòstran una preséncia importanta d'olivina e aqueleis asteroïdes serián de fragments dau mantèu d'un asteroïde diferenciat. Lo principau asteroïde d'aquela classa es (446) Aeternitas descubèrt en 1899.
  • Lo tipe D es un tipe menor amb un albedo fòrça bas e la preséncia probabla de moleculas organicas e d'aiga dins sei jaç interiors. Podrián èsser d'objèctes capturats de la Centura de Kuiper[18]. Son situats dins lei partidas exterioras de la Centura principala.
  • Lo tipe T es un tipe menor e fòrça rar present dins lei zonas interioras de la Centura principala. Sa natura es desconeguda.
  • Lo tipe Q es un tipe menor caracterizat per la preséncia d'olivina e de piroxèn.
  • Lo tipe R es un tipe menor amb un albedo moderadament lusent. Son espèctre mòstra la preséncia d'olivina, de piroxèn e de plagiòclasi.
  • Lo tipe V es un tipe menor. Es dominat per lei còrs de la familha de Vesta, l'asteroïde pus brilhant de la Centura principala. Son situats entre 2,18 UA e la lacuna de Kirkwood per la resonància 3:1 ambé Jupitèr vèrs 2,50 UA. La màger part d'aquelei còrs serián de fragments de Vesta. D'efèct, Vesta tèn un cratèr d'impacte fòrça important a la superficia de son emisfèri sud[19]. De mai, levat de Vesta, lei membres d'aqueu grop an de talhas pichonas, rarament superioras a 10 km.
Classificacion SMASS[modificar | modificar la font]

Aquela classificacion tèn 24 tipes, relativament similars au sistèma Tholen :

  • Lo grop C regropa totjorn leis asteroïdes mostrant de compausats carbonats :
    • Lo tipe B inclutz lei tipes B e F de la classificacion de Tholen.
    • Lo tipe C es identic au sistèma de Tholen.
    • Lei tipes Cg, Ch e Cgh semblan au tipe G de Tholen.
    • Lo tipe Cb es una transicion entre lei tipes C e B.
  • Lo grop S regropa totjorn leis asteroïdes ambé de silicats :
    • Lo tipe A.
    • Lo tipe Q.
    • Lo tipe R.
    • Lo tipe K es un tipe novèu amb un albedo fòrça feble. D'exemples son leis asteroïdes (181) Eucharis e (221) Eos.
    • Lo tipe L es un tipe novèu. Un exemple es (83) Beatrix.
    • Lo tipe S es similar au tipe S de Tholen.
    • Lei tipes Sa, Sq, Sr, S e Sl son de tipes de transicion entre lo tipe S e lei tipes dau grop.
  • Lo grop X regropa leis asteroïdes metallics :
    • Lo tipe X regropa lei tipes M, E e P de Tholen.
    • Lei tipes Xe, Xc e Xk son de tipes de transicions.
  • Lei tipes T, D e V son identics a aquelei de la classificacion de Tholen.
  • Lo tipe Ld es un tipe novèu e pròche dau tipe L. D'exemples son (387) Aquitania e (980) Anacostia.
  • Lo tipe O es tanben un tipe novèu e menor. Un exemple es (3628) Boznemcová.

Formacion[modificar | modificar la font]

Se supausa que la formacion de la Centura principala e deis asteroïdes es similara a l'ensems dau Sistèma Solar fins a la formacion de Jupitèr. D'efèct, la massa de la planeta giganta e sei resonàncias aurián causat l'eliminacion de 99% dei còrs de la Centura. De simulacions informaticas mòstran que la formacion deis asteroïdes pus grands que 120 km se formèron durant aqueu periòde. Dos asteroïdes, Cères e Pallas agantèron una talha sufisenta per aver una estructura intèrna diferenciada amb un nuclèu au mens parcialament metallic, un mantèu e una crosta[20].

Descubèrta, apelacions e exploracion[modificar | modificar la font]

Descubèrta[modificar | modificar la font]

Lo premier asteroïde conegut foguèt descubèrt en 1801 per Giuseppe Piazzi, director de l'observatòri de Palèrme, durant una observacion dins la constellacion dau Taure. L'orbita foguèt calculada per Carl Friedrich Gauss e lei calculs placèron l'objècte novèu a una distància entre Mart e Jupitèr. Piazzi nomèt sa descubèrta Cères. Puei, entre 1802 e 1807, tres autrei còrs foguèron trobats e dichs Pallas, Juno e Vesta. Après, lei recèrcas foguèron abandonadas fins a la descubèrta de Astraea en 1845 per Karl Ludwig Hencke. En julhet de 1868, se conoissiá cent asteroïdes, mila en novembre de 1921 e 10 000 en octòbre de 1989.

Apelacions e estatuts[modificar | modificar la font]

Asteroïdes Simbòl
Cères Old planetary symbol of Ceres Variant symbol of Ceres Other sickle variant symbol of Ceres
(2) Pallas Old symbol of Pallas Variant symbol of Pallas
(3) Juno Old symbol of Juno Other symbol of Juno
(4) Vesta Old symbol of Vesta Old planetary symbol of Vesta Modern astrological symbol of Vesta
(5) Astraea 5 Astraea Symbol.svg
(6) Hebe 6 Hebe Astronomical Symbol.svg
(7) Iris 7 Iris Astronomical Symbol.svg
(8) Flora 8 Flora Astronomical Symbol.svg
(9) Metis 9 Metis symbol.svg
(10) Hygiea 10 Hygiea Astronomical Symbol.svg
(11) Parthenope 11 Parthenope symbol.svg
(12) Victoria 12 Victoria symbol.svg
(13) Egeria Jamai donat
(14) Irene Jamai dessenhat
(15) Eunomia 15 Eunomia symbol.svg
(28) Bellona 28 Bellona symbol.svg
(35) Leukothea 35 Leukothea symbol.png
(37) Fides 37 Fides symbol.svg
(2060) Quiron Chiron symbol.svg

Lei premiers asteroïdes foguèron considerats coma de planetas e recebèt lo nom d'una divinitat de la mitologia grèga e un simbòl. En 1851, 14 asteroïdes tenguèron un simbòl. La notacion modèrna deis asteroïdes amb un sistèma de nombre foguèt creada en 1854 per Johann Franz Encke. En 1867, aquela classificacion foguèt estenduda per Cères e leis autreis asteroïdes descubèrts entre 1802 e 1807. Puei, solament quauqueis asteroïdes obtenguèron un simbòl.

Lei quatre premiers asteroïdes descubèrts foguèron considerats coma de planetas fins ais annadas 1850. Puei, lo nombre important d'asteroïdes novèus mostrèt qu'aquelei còrs èran solament lei premiers elements d'una classa novèla d'objèctes dau Sistèma Solar. Fins a 1977, totei leis asteroïdes coneguts èran situats entre Mart e Jupitèr. Dins aquò, la descubèrta de (2060) Quiron, entre Saturna e Uranus, un debat acomencèt a prepaus de la natura d'aquela classa d'objèctes. Foguèt egalament lo cas per leis objèctes situats après l'orbita de Neptun. Ansin, lo tèrme d'asteroïdes es de còps utilizat per designar aquelei còrs. Pasmens, lei còrs dau tipe de Quiron presentan divèrsei proprietats similaras ai cometas. Son donc pas normalament d'asteroïdes e aquela apelacion es restacada ais objèctes dau Sistèma Solar intèrne.

Enfin, en 2006, l'asteroïde Cères, pus grand objècte de la Centura principala, venguèt oficialament una planeta nana dau fach de sa talha e de sa forma esferica. D'autreis asteroïdes podrián tanben venir de planetas nanas quand lor forma serà precisada.

Exploracion[modificar | modificar la font]

L'observacion deis asteroïdes dempuei la Tèrra es relativament malaisada en causa de l'alunchament e de la talha pichona dei butas. Ansin, leis informacions e leis observacions pus detalhadas s'obtengudas ambé de sondas espacialas. La premiera fòto d'un asteroïde foguèt realizada per la sonda Mariner 9 en 1971. Observèt lei satellits de Mart, Fobos e Deimos, que son probablament d'asteroïdes capturats per la gravitat de la planeta. Lei sondas Voyager 1 e 2 capitèron de fòtos similaras ambé lei satellits dei planetas gigantas coma Jupitèr.

La mission Galileo, en transit per Jupitèr, foguèt la premiera sonda que veguèt d'asteroïdes de la Centura principala en 1991 e 1993 ambé lei susvoladas de (951) Gaspra e dau sistèma de (243) Ida e de son satellit Dactyl. Puei, en 1997 e 2001, una autra mission estatsunidenca, NEAR Shoemaker, orbitèt a l'entorn de (253) Mathilde puei capitèt lo premier aterratge sus un asteroïde a la superficia de (433) Eros. Un autre aterratge foguèt capitat per la sonda japonesa Hayabusa sus l'asteroïde (25143) Itokawa en setembre de 2005 e de mòstras foguèron mandadas vèrs la Tèrra. Enfin, d'autreis asteroïdes foguèron observats per de sondas en transit. Ansin, l'ensems dei missions espacialas qu'observèron d'asteroïdes de la Centura principala son :

Observacion[modificar | modificar la font]

L'observacion deis asteroïdes dempuei la Tèrra es fòrça malaisada e mai lei telescòpis pus grands, coma lo telescòpi espacial Hubble, veson un nombre feble de detalhs. Solament un asteroïde, Vesta, es visible a l'uelh nus se lei condicions d'observacions son bònas.

Ansin, la màger part deis esfòrç s'orientan vèrs la deteccion deis asteroïdes, especialament aquelei que son pròches de la Tèrra. Unei còla ambé d'aparelhs automatics trabalhan donc a lor recensament. Lei principalas son [21]:

  • la còla Lincoln Near-Earth Asteroid Research (LINEAR) qu'aviá descubèrt 118 685 asteroïdes en decembre de 2010.
  • la còla The Near-Earth Asteroid Tracking (NEAT).
  • la còla Spacewatch.
  • la còla Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS).
  • la còla Catalina Sky Survey (CSS).
  • la còla Campo Imperatore Near-Earth Objects Survey (CINEOS).
  • la còla Japanese Spaceguard Association.
  • la còla Asiago-DLR Asteroid Survey (ADAS).

Referéncias[modificar | modificar la font]

  1. D. K. Yeomans, « JPL Small-Body Database Search Engine », NASA JPL, 26 d'abriu de 2007.
  2. European Space Agency (April 4, 2002). "New study reveals twice as many asteroids as previously believed". Press release. [1]
  3. G. Williams, « Distribution of the Minor Planets », Minor Planets Center, 3 d'abriu de 2007.
  4. Krasinsky, G. A. (July 2002). "Hidden Mass in the Asteroid Belt". Icarus 158 (1): 98–105. doi:10.1006/icar.2002.6837
  5. Pitjeva, E. V. (2004). "Estimations of masses of the largest asteroids and the main asteroid belt from ranging to planets, Mars orbiters and landers". 35en "COSPAR Scientific Assembly". Paris, França. pp. 2014. [2]
  6. ewitt, David C.; Trujillo, Chadwick A.; Luu, Jane X. (2000). "Population and size distribution of small Jovian Trojan asteroids". The Astronomical journal 120: 1140–7. doi:10.1086/301453
  7. Schmidt, B.; Russell, C. T.; Bauer, J. M.; Li, J.; McFadden, L. A.; Mutchler, M.; Parker, J. W.; Rivkin, A. S.; Stern, S. A.; Thomas, P. C. (2007). "Hubble Space Telescope Observations of 2 Pallas". American Astronomical Society, DPS meeting #39 39: 485. [3].
  8. steroid or Mini-Planet? Hubble Maps the Ancient Surface of Vesta, 19 d'abriu de 1995, [4]
  9. Zappalà, V. (1995). "Asteroid families: Search of a 12,487-asteroid sample using two different clustering techniques". Icarus 116: 291–314. doi:10.1006/icar.1995.1127
  10. Chapman, C. R. (1975). "Surface properties of asteroids: A synthesis of polarimetry, radiometry, and spectrophotometry". Icarus 25: 104–130. doi:10.1016/0019-1035(75)90191-8.
  11. Tholen, D. J. (March 8–11, 1988). "Asteroid taxonomic classifications". Asteroids II; Proceedings of the Conference. Tucson, AZ: University of Arizona Press. pp. 1139–1150. [5]
  12. Bus, S. J. (2002). "Phase II of the Small Main-belt Asteroid Spectroscopy Survey: A feature-based taxonomy". Icarus 158: 146. doi:10.1006/icar.2002.6856
  13. A.S. Rivkin et al. (2000). "The nature of M-class asteroids from 3-micron observations". Icarus 145: 351. doi:10.1006/icar.2000.6354
  14. D.F. Lupishko et al. (1982). "UBV photometry of the M-type asteroids 16 Psyche and 22 Kalliope". Solar System Research 16: 75. [6]
  15. McSween, Harry Y. (1999). Meteorites and their parent planets. Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 168. ISBN 0-521-58751-4. [7]
  16. De Pater, Imke; Lissauer, Jack Jonathan (2001). Planetary Sciences. Cambridge University Press. p. 353. ISBN 0-521-48219-4.
  17. hrenfreund, Pascale (2004). International Space Science Institute. ed. Astrobiology: Future Perspectives. Springer Science & Business. p. 159. ISBN 1-4020-2304-9.
  18. William B. McKinnon, 2008, "On The Possibility Of Large KBOs Being Injected Into The Outer Asteroid Belt". American Astronomical Society, DPS meeting #40, #38.03
  19. S. J. Bus and R. P. Binzel (2002). "Phase II of the Small Main-belt Asteroid Spectroscopy Survey: A feature-based taxonomy". Icarus 158: 146. doi:10.1006/icar.2002.6856
  20. Kerrod, Robin (2000). Asteroids, Comets, and Meteors. Lerner Publications Co.. ISBN 0-585-31763-1.
  21. Minor Planet Discovery Sites, 3 de decembre de 2010, [8]


Sistèma Solar (estela : lo Solelh)
Solar System XXVII.png
Planetas :  Mercuri · Vènus · Tèrra · Mart · Jupitèr · Saturne · Uranus · Neptun
Planetas nanas :  Cères · Pluton · Èris
Pichons còrses :  Asteroïdes · Cencha d'asteroïdes · Cometas · Cencha de Kuiper · Objèctes eparses · Nívol d'Oort
Satellits :  T (1) Luna · M  (2) Fòbos Deimos · J  (63) Io Euròpa Ganimèdes Callisto... ·
S   (62) Titan Rhea Mimas Enceladus Tethys Dione...  · U (27)  Miranda Ariel Umbriel Titània Oberó... · N (13) Triton...
Vejatz tanben la lista d'objèctes celèstes del Sistèma Solar · La galariá del Sistèma Solar