Palèrme

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar


Còde QRpedia d'estampar per un accès dirècte a aquèth article
Donadas
d · m
Palermo
comuna d'Itàlia
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Localizacion
Comuna
SIC-Mappa.png 
Nom sicilian Palermu
Direccion relativa a la posicion
Continent
Situacion
Designacion provisòria
Constellacion
Tipe d'objècte
Còs astronomic parent
Còs astronomic filh
Luòc de descobèrta
Grop d'objèctes menors
Sequéncia de Hubble
Sul còrs astronomic
Companhon de
Tipe espectral
Tipe espectral
Fus orari UTC+01:00
Situat sus una isla
Embocadura
Tipe de lac
Lacs sus lo riu
Grop de lacs
Situat sul lac
Afluents del lac
Emissari del lac
Bacin idrografic
Massís de montanhas
Tipe de montanha
Arquitècte
Remplaçat per
Tipe de bastiment
Material
Mèstre d'òbra
Sistèma d'autorotas
Societat de mantenança
Pòl d'escambis
Linha ferroviària
Operator
Aligança ferroviària
Gara
Pista
Travèrsa
País Itàlia
Compausanta de Província de Palèrme
Tipe de division administrativa comuna d'Itàlia
Exclava de
Enclava
Capitala
Cap d'estat
Regim politic
Cap de l'executiu
Representant del partit
Cap del govèrn
Assemblada
Moneda
Lenga oficiala
Imne
Frontalièr de Bagheria (WikiData)Q490936Q497078Q489865Q207448Q496816VillabateQ443740 e  Misilmeri (WikiData)
Embessonatge VílniusQ189546Q222279Chengdu (WikiData)GdańskHanòiQ309348MiamiQ487315OttawaQ1442359TimișoaraPistòiaRijekaSamaraSantiago de CubaQ285089TbilissiIaroslavl e  Zagrèb
Subdivisions
Membre de
Sant patron
Domeni internet
Còde ISO 3166-1 alfa-2
Còde ISO 3166-1 alfa-3
Còde ISO 3166-1
Còde ISO 3166-2
Còde AITA
Còde OACI
Còde FAA
Còde INSEE
Còde de comuna
Còde del catalòg
Còde CBS
Còde GNIS
Còde GNIS Antarctica
Còde NUTS
Còde dantai
Còde de comuna alemanda
Còde de districte alemand
Còde administratiu
Còde administratiu
Còde ISTAT 082053
Còde de gara
Còde OKATO
Còde cadastral G273
Còde postal 90100, 90121-90151
Còde telefonic internacional 091
Prefix telefonic nacional
Còde d'imatriculacion
Region Flag of Sicily (revised).svg Sicília 
Província Palèrme 
Còde ISTAT 082053
Còde postal 90100
Prefixe tel 091
Coordenadas Latitud: 38° 6′ 56′′ Nòrd
Longitud: 13° 21′ 43′′ Èst
Altitud 1 m
Superfícia 158 km²
Populacion 675 501 - (30 de genièr de 2006)
Densitat 4275 ab./km²
Còde cadastral G273
Sant patron Santa Rosalia
Fèsta patronala 15 de julhet
Sit oficial 


Identificants
GND 4044402-8
ULAN


DOI
RKDimages
Rijksmonument
KGS
Historic Places identifier
ID d'artista de MusicBrainz
ID album de MusicBrainz
ID d'òbra de MusicBrainz


Legislator
Identificant BHL
Identificant ITIS
Identificant IUCN
Identificant NCBI
Identificant TPDB
Identificant GBIF
Identificant WoRMS
Numèro EE
Indicatiu
Còde AITA
Còde OACI
Còde mnemonic
Identificant JPL Small-Body Database
Còde de l'observatòri Minor Planet Center
Identificant Structurae
Identificant Emporis
Numèro CAS










Commons-logo.svg Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Palèrme.


Palèrme (Palermo en italian, Palermu en sicilian) es la principala ciutat e lo sèti administratiu de la region autonòma de Sicília, Itàlia e tanben la capitala de la Província de Palèrme.

Pels estatjants de Palèrme se ditz en occitan palermitan -a (en italian: palermitani o panormiti).

Istòria[modificar | modificar la font]

Palèrme foguèt fondat al sègle VIII abans lo Crist per de mercants fenicians a l'entorn d'un golf natural sus la còsta nòrd-oèst de Sicília. Lo nom fenician per la vila foguèt benlèu Zîz, mas los grècs la nomenèron Πάνορμος = Panormos (nom latinizat puèi en Panormus). Palèrme demorèt una vila feniciana fins a la Primièra Guèrra Punica (264-241 BC), quand Sicília tombèt jos dominacion romana. Lo periòde roman foguèt un dels pus suaus, que Palèrme foguèt jos l'administracion provinciala de Siracusa. Après la fin de l'Empèri Roman, Sicília e Palèrme se trobèron jol poder de l'Empèri Bizantin.

Pargue de la bastida Bonanno.

Al sègle IX, Sicília èra devesida en doas prefecturas pels Bizantins. Los dos prefèctes se faguèron la guèrra e lo ganhant, Euphimius, somiava de se tornar unificar a l'Empèri Roman. Ça que là, coma el aviá pas d'armada, demandèt l'ajuda dels arabis d'Africa del nòrd: los Aghlabidas. Una setmana après l'arribada dels arabis a Palèrme en 827, Euphimius moriguèt misteriosament. Cap a 878, Sicília tota, levat qualques enclavas bizantinas pròchas coma Taormina, èra contrarotlada pels sarrasins. En 905 foguèron tanben presas. Los Arabis botèron la capitala de Sicília a Palèrme.

En 1060 los Normands faguèron una crosada contra los Musulmans de l'emirat de Sicília, prenguèron Palèrme en genièr de 1072 e l'illa tota en 1091. La mescla de las culturas normanda e aràbia farguèt un estil ibrid e unic d'arquitectura que se pòt veire a la capèla Palatina, la glèisa de San Giovanni degli Eremiti e la Zisa. Sicília en 1194 tombèt jol contraròtle del Sant Empèri Roman Germanic. Palèrme èra la ciutat preferida de l'emperaire Frederic II. Après un interval jol poder Angevin (1266-1282), Sicília foguèt dirigida per la corona d'Aragon, e pus tard, en (1479), pel reialme d'Espanha.

L'unificacion de Sicília amb lo reialme de Nàpols dirigit pels Borbons en (1734), coma reialme de las Doas Sicílias, foguèt destrúcia per l'elèit de Palèrme, la ciutat foguèt redusida a una simpla vila de província, e la cort reiala demorèt a Nàpols. Palèrme se revoltèt en 1848 e resistiguèt contra la corona de Nàpols fins a 1849 e mai.

Lo Risorgimento italian e l'annexion de Sicília en (1860) al reialme d'Itàlia balhèt a Palèrme una segonda escasença. Èra venguda tornarmai lo centre administratiu de Sicília, amb un desvolopament economic e industrial segur. Dins la segonda partida del sègle XIX, Palèrme s'espandiguèt al delà del centre istoric, especialament cap a la Via della Libertà. De construccions publicas monumentalas se quilhèron e una carrièra novèla se talhèt dins lo centre de la vila vièlha, dita Via Roma. La vila èra un dels centres principals de l'estil art novèl en Itàlia.

Panorama de Palèrme.

Palèrme subrevisquèt gaireben completament indemne del periòde faissista, mas pendent l'invasion dels aligats en Sicília en julhet de 1943 patiguèt de degalhs importants.

L'importància de Palèrme aumentèt tornarmai quand Sicília venguèt en (1947) una region autonòma amb de poders espandits. Mas tot melhorament es compromés pel poder creissent de la Màfia, que sempre uèi es una particularitat dramatica de la ciutat, coma dins lo sud d'Itàlia tota.

Palèrme es una vila amb de problèmas importants, mas es tanben una ciutat de gaireben tres millennis d'istòria, amb palais e glèisas bèlas, mercats colorats, un manjar meravilhós e una identitat culturala fòrta.


L'interior barròc de la glèisa de Jèsus.
Palazzo dei Normanni.
La Capèla Palatina combina d'influéncias normandas, bizantinas, e aràbias.

Monuments e luòcs d'interès[modificar | modificar la font]

Es de notar l'eiretatge arquitectural de Palèrme, en particular per sas construccions normandas.

Glèisas[modificar | modificar la font]

Palais e musèus[modificar | modificar la font]

Teatres[modificar | modificar la font]

  • Lo Teatre Massimo ("Teatre pus grand") foguèt dubèrt en 1897. Tancat per renovacion de 1974 a 1997, es uèi tornarmai dubèrt. Enrico Caruso i cantèt La Gioconda e Rigoletto.
  • Lo Teatre Politeama foguèt bastit entre 1867 e 1874. A l'ora d'ara, albèrga la Galariá de las Arts Modèrnas de la vila.

Plaças[modificar | modificar la font]

  • Los Quattro Canti son una plaça pichona a la crosada de las ancianas rotas principalas (uèi: Corso Vittorio Emanuele e Via Maqueda) e dessepara la vila en quartièrs. Los palais al caire an de façadas barròcas diagonalas, çò que dona a la plaça una forma octogonala.
  • La Piazza Pretoria èra planificada al sègle XVI pròcha dels Quattro Canti per albergar una font de Francesco Camilliani, la Fontana Pretoria.

Galariá[modificar | modificar la font]