Pès negres

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
(Redirigit dempuèi Pè-negre)
Salta a la navegació Salta a la cerca
Emblèma pè negre.

Los Pès negres (en francés Pieds-noirs) foguèron los colons franceses que visquèron en Argeria pendent lo periòde colonial entre 1830 e 1962. Per extension, lo tèrme pòt far referéncia a totas las personas, crestianas o jusievas originària de tota la Mediteranèa, que la familha migrèt al sègle XIX o XX en Argeria francesa o dins lo Protectorat francés de Tunisa, o lo del Marròc. Apuèi l'independéncia d'Argeria, la majoritat d'entre eles quitèron Argeria e s'installèron en Occitània.

Origina del tèrme[modificar | modificar la font]

Lo nom veniá del fach que los caufaires dels batèls, que foguèron sovent argerians indigèns, caminèron pès nus dins la sota de carbon. Lo tèrme foguèt utilizat pejorativament per los Argerians fins a 1955 per se referir als «Franceses nascuts en Argeria».[1]

Una autra teoria populara afirma que lo nom veniá de las bòtas negras dels soldats e colons franceses, mas aquò es pas verificat.

Origina de la comunautat[modificar | modificar la font]

La colonizacion francesa d'Argeria se faguèt per l'assimilacion de pòbles venent de mantuns païs d’Euròpa. De França la màger part veniá d'Occitània, de Catalonha Nòrd e d'Alsàcia. A Oran la màger part veniá d'Espanha, particularament d'Alacant e de las Illas Balearas. En Argeria orientala fòrça venián d'Itàlia e de Malta.

Sovent considerat coma pès negres, los sefarditas d'Argeria foguèron naturalizats par lo decret de Crémieux en 1871.

En Argeria coloniala[modificar | modificar la font]

La communautat pè negre compreniá los grands colons e proprietaris terrenals pus poderoses, mas tanben los pichons agricultors e obrièrs. Çaquelà, totes beneficièron de privilègis e dreches refusat als argerians musulmans, qu'èran pas considerats coma franceses, e qu'an pas partejat los meteisses beneficis politics e economics.

En 1959, los pès negres èran 1 025 000 siá 10,4 % de la populacion d'Argeria. Çaquelà, d'unas region d'Argeria avián una concentracion enauçada de pès negres, coma la region de Bône (uèi Annaba), Argièr, e tota la zona compresa entre Oran e Sidi-Bel-Abbès. La populacion d'Oran aviá 49,3 % pès- negres en 1959.

Cultura[modificar | modificar la font]

La cosina pè negre es coma los autra cosinas magrebins (coscós mergeuz) tanben amb fòrça la influéncia espanhòla e provençala.

Lo dialècte francés pè negre dels quartièrs populars se disen «pataouete». Utilize fòrça mots espagnols, catalans, occitans e arabis amb un accent distint.

Pès negres celèbres[modificar | modificar la font]

Associacions pès negres[modificar | modificar la font]

Vejatz tanben[modificar | modificar la font]

Referéncias[modificar | modificar la font]

  1. http://www.cnrtl.fr/lexicographie/pied-noir/0