Lista dels emperaires romans

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar

Aquelarticle presenta la liste des emperaires romans dempuèi August fins a la deposicion de Romul August.

Lo títol d'Emperaire roman, resultant d'un concèpte pro modèrne, resumís la posicion tenguda pels individús tenent lo poder dans l'Empèri roman. L'Empièri, desvolopat dempuèi la Republica romana après aver fach de sa capitala Roma lo poder dominant en Euròpa al sègle I AbC, se caracteriza per la concentracion dels poders entre las mans d'un sol individú, puslèu qu'entre aqueles del "Senat e del pòble roman (Senatus populusque romanus, SPQR).

August (Augustus) es sovent reconegut coma essent lo primièr emperaire. Segon las fonts, Juli Cesar (Gaius Julius Caesar) fa o fa pas partit de la lista coma essent lo primièr. Oficialament e al moment de sa mòrt en 44 AbC, ten lo títol de dictator a vida, mas es August qu'acaba amb la Republica en 27 AbC. Aquel sap trapar un equilibri entre un poder pro fòrt per èsser durable e lo manten aparent de las institucions republicanas[1], e mèna, al contrari de Cesar, una vida privada simpla e sens luxe ostentatòri (volent paréisser coma un primus inter pares, « primièr entre los sieus parelhs »), tot acumulant una immensa concentracion de poders, de segur d'origina republicana, mas desligat de lor magistratura (imperium, tribun de la plèba, eca). S'assegura d'utilizar pas de títol especific per qualificar sos poders, que pas jamai pren  d'esperel, mas se los fas conferirr pel Senat. Son regne comença en 27 AbC, es el que realiza las refòrmas que Cesar sonque aviá promulgadas, donant atal a l'Empèri de trachs economics e socials fòrça diferents d'aqueles de la Republica.

Lo mot latin imperator, que nos ven « emperaire », designava a l'origina pas qu'una qualitat militara (aquela de general en cap) d'entre totes los títols e poders acumulats per August. Per designar l'emperaire, los Romans utilizavan puslèu los tèrmes de « Cesar », d’« August (títol) », car consideravan totes los emperaires coma ligatss senon per la sang, al mens per una mena de ligam d'adopcion, a la familha de Cesar (los primièrs emperaires èran de vertat de sa familha). Lo prenom de l'emperaire après son aveniment es Imperator per la majoritat dels sobeirans romans, los nomen e cognomen variant seguent los titularis. Lo tèrme modèrne d'emperaire es donc utilizat per descriure los dirigents de l'empèri roman, essent donat los ligams estrechs qu'entretengavan amb l'armada (que dependava lo sosten armat de lor poder) e discriminava pas los estils diferents de govèrn pendent las diferentas fasas de l'Empèri.

Fin finala, se cal destriar lo periòde del Principat ont los emperaires se comportan mai o mens al biais d'August, es a dire coma de magistrats (levat unas excepcions) e lo periòde del Dominat ont las institucions de Dioclecian e de Constantin transforman prifongondament lo ròtle d'emperaire, lo fasent passar de primus inter pares a dominus et deus, « senhor e dieu », revelant atal l'evolucion de fach ligada a la Crisi del tresen sègle.

Lo Principat (-27 a 285)[modificar | modificar la font]

Dinastia dels Julioclaudians[modificar | modificar la font]

La dinastia dels Juliclaudians règna dempuèi lo començament de l'Empèri en -27  fins al suicidi de Neron en 68. Donant las relacions incestuosas frequentas, unes emperaires son a vegada considerats coma de "fòls", coma Caligula[2]. Juli Cesar es a vegada a tòrt considerat coma lo primièr empereraire de la dinastia, qu'èra de las gens dels Iulii, alara qu'èra nomenat dictator a vida de la Republica romana e imperator a títol militar. Après sa mòrt lo 15 de març de -44, es son nebòt e filh adoptiu Octavi (futur August) que fonda lo Principat e l'Empèri roman en -27 e regna mai de quarante ans, son règne essent un dels mai long de l'istòria de l'Empèri.

Lo poder passa de biais dinastic, coma dins una monarquia, unes emperaires nomenon lor successor a lor preferéncia. Sus cinc emperaires, sonque dos morisson de causa naturala. Mai, alara que Tibèri ven de mostrar sul tròn, un primièr usurpator de l'Empèri ensag de prene lo poder sens capitar.


Retrach Nom Naissença Magistraturas e títol Regne Succession Mòrt Notas
Augustus Bevilacqua Glyptothek Munich 317.jpg August
GAIVS IVLIVS CAESAR AVGVSTVS
23 de setembre de 63 AbC
Roma (Itàlia)
August (a p. de 27 AbC.)
Tribun (a p. de 23 AbC.)
Pontifex maximus (12 AbC.)
Cònsol (a p. de 2 AbC.)
Pater patriae (2 AbC.)
16 de genièr de 27 AbC. – 19 d'agost de 14
(41 ans)
Ven de facto emperaire a la seguida d'un acòrdi entre el lo Senat roman. 19 d'agost de 14 (a 76 ans)
Causa naturala
[A 1]
Tiberius NyCarlsberg01.jpg Tibèri
TIBERIVS IVLIVS CAESAR AVGVSTVS
16 novembre 42 av. J.-C.
Rome
Cònsol (a p. de 13 AbC.)
imperator (9 AbC-16)
Tribun (a p. de 6 AbC.)
Pontifex maximus (15)
18 de setembre de 14 – 16 de març de 37
(22 ans)
Filh d'un primièr maridatge de Livia, la femna d'August.
Adoptat per August.
16 de març de 37 (e 78 ans)
Benlèu de vielhum, benlèu assassinat
[A 2]
Usurpator Clemens en 16 : Esclau d'Agrippa Postumus. Pren l'identitat de son mèstre après son execucion. Arrestat e executat sus òrdre de Tibèri. [A 3]
Gaius Caesar Caligula.jpg Caligula
GAIVS IVLIVS CAESAR AVGVSTVS GERMANICVS
31 d'agost de 12
Antium (Itàlia)
Pater patriae (34)
Pontifex maximus (34)
Cònsol (a p. de 35)
imperator (a p. de 35)
Tribun (a p. de 40)
18 de març de 37 – 24 de genièr de 41
(3 ans)
Pichon nebòt de Tibèri e son fellen adoptiu.
Reire fellen d'August e de Marc Antòni.
24 de genièr de 41 (à 28 ans)
Assassinat pendent una conspiracion implicant de senators e la garda pretoriana
Damnatio memoriae
[A 4]
Claudius Pio-Clementino Inv243.jpg Claudi
TIBERIVS CLAVDIVS CAESAR AVGVSTVS GERMANICVS
1èr d'agost de 10 AbC.
Lugdunum (Gàllia)
Cònsol (37-51)
Tribun (a partir de 41)
Pontifex maximus (41)
Pater patriae (42)
25/26 de genièr de 41 – 13 d'octobre de 54
(13 ans)
Nebòt de Tibèri, fraire de Germanic e oncle de Caligula. Fellen de Marc Antòni.
Proclamat emperaire per la garda pretoriana.
13 d'octobre de 54 (à 64 ans)
Benlèu empoisonat per sa femna Agripina la Jova, en favor de son filh Neron
[A 5]
Usurpator Scribonian en 42: Legat de Dalmacia. Considerat coma lo successor possible de Caligula. Se suicida sus l'illa de Lissa après aver èsser abandonat per las tropas. [A 6]
Nero 1.JPG Neron
NERO CLAVDIVS CAESAR AVGVSTVS GERMANICVS
15 de decembre de 37
Antium (Itàlia)
Tribun (a p. de 54)
Cònsol (a p. de 55)
Pater patriae (55)
Pontifex maximus (55)
imperator (a p. de 56)
13 d'octobre de 54 – 8 de junh de 68
(13 ans)
Fellen de Germanic, nebòt, bèl filh e filh adoptiu de Claudi.
Reire reire fellen d'August.
9 de junh de 68 (a 30 ans)
Se suicida après aver èsser declarat enemic public du Senat
Damnatio memoriae
[A 7]
Usurpators Gai Juli Vindex en 68: Legat en Gàllia lugdunenca que comença una revòlta menant amb el los autres governaires; son initiativa provòca la rebellion menant Galba a prene lo poder. Se suicida après la desfacha de son armada per Luci Vergini Ruf. [A 8]
Luci Clodi Macer en 68: Legat de la Legio III Augusta en Africa; se revòlta contra Neron e arrèsta l'exportacion de cerealas cap a Roma dempuèi Cartage. Assassinat per Treboni Garutian pendent que Galba es emperaire. [A 9]
Notas

An dels quatre emperaires[modificar | modificar la font]

Los quatre emperaires sont Galba, Oton, Vitelli e Vespasian, los tres primièrs essent nomenats e capvirats (assassinats o suicidits) pendnet l'an 69. En decembre, Vespasian fonda la dinastia dels Flavians, e règna encara gaireben detz ans. Los ans 68 e 69 correspondon a una novèla guèrra civila romana, oposant entre eles dels ciutadans romans. A la mòrt de Neron en 68, Nimfidi Sabin ensag d'usurpar lo tròn a Galba, fasent valer sa pretenduda descendéncia de Caligula.

Retrach Nom Naissénça Magistraturas e títols Regne Succession Mòrt Notas
Stockholm - Antikengalerie 4 - Büste Kaiser Galba.jpg Galba
SERVIVS SVLPICIVS GALBA CAESAR AVGVSTVS
24 de decembre de 3 AbC.
près de Terracina (Itàlia)
Cònsol (33 e 69) 8 de junh de 68 – 15 de genièr de 69
(Modèl:Edat en mes mois)
Pren lo poder après lo suicidi de Neron, amb lo sosten de las legions ispanicas. 15 de genièr de 69 (à 71 ans)
Assassinat per la garda pretoriana dins un còp d’Estat menat per Oton
[B 1]
Usurpator Nimfidi Sabin en 68: Prefècte du pretòri de Neron, s'autoproclama emperaire après lo suicidi d'aquel, cridant qu'es lo filh illegitim de Caligula. Assassinat per la garda pretoriana alara que Galba torna a Roma. [B 2]
Oth001.jpg Oton
MARCVS SALVIVS OTHO CAESAR AVGVSTVS
25 d'abril de 32
Ferentinum (Etruria)
Cònsol (69) 15 de genièr de 69 – 16 d'abril de 69
(Modèl:Edat en mes mois)
Nomenat per la garda pretoriana. 16 d'abril de 69 (a 36 ans)
Se suicidi après la desfacha de la batalha de Bedriacum contra Vitelli
[B 3]
Pseudo-Vitellius Louvre MR684.jpg Vitellius
AVLVS VITELLIVS CAESAR AVGVSTVS GERMANICVS
24 septembre 15
Rome
Consul (48 et 69) 17 avril 69 – 20 décembre 69
(Modèl:Âge en mois mois)
Pren lo poder amb lo sosten de las legions germanas contra Oton. 20 de decembre de 69 (a 54 ans)
Assassinat per las tropas de Vespasian
[B 4]
Notas

Dinastia dels Flavians[modificar | modificar la font]

Vespasian es lo darrièr emperaire de l'an dels quatre emperaires (69) e lo fondator de la dinastia dels Flavians. Los sieus aliats se ligan un a una lo camp de Vespasian, Vitelli es fin finala batut pendent la segonda batalha de Bedriacum. Los tres emperaires flavians ensajan de far tornar l'equilibri economic e militar de l'Empèri, aflaquit pels darrièrs emperaires juliocladians e per la guèrra civila de 69.

Vespasian reglementa d'en primièr l'estatut de l'emperaire, que precisa sos poders segon la Lex de imperio Vespasiani, contribuissent a far del Prince pas mai un òme excepcionalament investit de mai d'un poders mas un magistrat del pòble roman, e legitima la designacion de l'emperaire per l'armada, de per abans investit pel Senat[3]. Tanben torna afar d'òrdre dins las finanças de l’Estat, mestreja doas revòltas e comença la construccion del Colisèu (70). Fin finala, nomena sos dos filhs, Tit e Domician, Cesars (ne fasent atal sos eritièrs), lo cort règne de Tit (2 ans) essent seguit per aquel de son fraire fins a son assassinat en 96 que marca la fin de la dinastia.


Retrach Nom Naissença Magistraturas e títols Regne Succession Mòrt Notas
Vespasianus01 pushkin edit.png Vespasian
TITVS FLAVIVS CAESAR VESPASIANVS AVGVSTVS
17 de novembre de 9
près de Reate (Itàlia)
Tribun (a p. de 69)
Pater patriae (70)
Pontifex maximus (70)
imperator (a p. de 70)
Censor (73-74)
1èr de julhet de 69 – 24 de junh de 79
(9 ans)
Pren lo poder amb lo sosten de las legions de l'Èst contra Vitelli. 24 de junh de 79 (à 69 ans)
Causa naturala
[C 1]
Usurpator Juli Sabin en 69-70: s'autoproclama emperaire après l'execucion de Vitelli e mena la revòlta de Gàllia. Desfach, viu en clandestinitat pendent d'annadas abans d'èsser traït e executat sus òrdre de Vespasian en 78.
Château de Versailles, galerie des glaces, buste d'empereur romain 03 (Titus).jpg Tit
TITVS FLAVIVS CAESAR VESPASIANVS AVGVSTVS
30 de decembre de 39
Rome
Cònsol (a p. de 70)
Tribun (a p. de 71)
Censor (73)
Pater patriae (79)
Pontifex maximus (79)
imperator (a p. de 70)
24 de junh de 79 – 13 de setembre de 81
(2 ans)
Filh de Vespasian. 13 de setembre de 81 (a 41 ans)
Causa naturala (pèsta)
[C 2]
Usurpator Terenti Maxim en 79-80: se refugia en Asia amb Artaban IV, un rei part; paréis a Neron fisicament e dins sos actes. [C 3]
Bust Domitian Musei Capitolini MC1156.jpg Domician
TITVS FLAVIVS CAESAR DOMITIANVS AVGVSTVS
24 d'octobre de 51
Rome
Cònsol (a p. de 71)
Tribun (a p. de 81)
Censor perpetual (a p. de 85)
Pater patriae (82)
Pontifex maximus (82)
imperator (a p. de 82)
14 de setembre de 81 – 18 de setembre de 96
(15 ans)
Filh de Vespasian. 18 de setembre de 96 (à 44 ans)
Assassinat per d'oficials de la cort
Damnatio memoriae
[C 4]
Usurpator Antonius Saturninus en 89: governaire de la Germània superiora, pòt pas menaire sos aliats Germans a causa del degel del Ren. Es vencut per un general de Domician. [C 5]
Notas

Dinastia dels Antonins[modificar | modificar la font]

Lo nom de la dinastia ven d'Antonin lo Pietós (Antonius Pius), e lors règnes successius, mai pasibles que los precedents, sus 84 ans an tanben donat lo nom de "sègle d'aur" al sègle II, balhant una certa estabilitat à l'Empèri. Los cinc primièrs emperaires son chafrats los "cinq bons emperaires"[4]. Levat Comòde, cada emperaire moriguèt de causa naturala, e causiguèt de son vivent aquel que li succedariá, quatre d'entre eles avent pas agut d'eritièr natural.

Retrach Nom Naissença Magistraturas e títols Regne Succession Mòrt Notas
Nerva Tivoli Massimo.jpg Nerva
MARCVS COCCEIVS NERVA CAESAR AVGVSTVS
8 de novembre de 30
Narni (Itàlia)
Cònsol (a p. de 71)
Tribun (a p. de 96)
Pater patriae (96)
Pontifex maximus (96)
Imperator (96-97)
18 de setembre de 96 – 27 de genièr de 98
(1 an)
Nomenat pel Senat. 27 de genièr de 98 (e 67 ans)
Causa naturala
[D 1]
Traianus Glyptothek Munich 336.jpg Trajan
CAESAR MARCVS VLPIVS NERVA TRAIANVS AVGVSTVS
18 septembre 53
Italica (Bétique)
Consul (91-112)
Tribun (à p. 97)
Pater patriae (98)
Pontifex maximus (98)
imperator (à p. 98)
28 janvier 98 – 7 août 117
(Modèl:Âge ans)
Fils adoptif et héritier de Nerva. 7 août 117 Modèl:Âge ans)
Cause naturelle
[D 2]
Bust Hadrian Musei Capitolini MC817.jpg Adrian
CAESAR PVBLIVS AELIVS TRAIANVS HADRIANVS AVGVSTVS
24 janvier 76
Italica (Bétique)
ou Rome
Tribun (à p. 102)
Consul (108)
Pontifex maximus (117)
imperator (117, 135)
Pater patriae (128)
11 août 117 – 10 juillet 138
(Modèl:Âge ans)
Fils adoptif et héritier de Trajan. 10 juillet 138 Modèl:Âge ans)
Cause naturelle
[D 3]
Antoninus Pius Glyptothek Munich 337.jpg Antonin lo Pietós
CAESAR TITVS AELIVS HADRIANVS ANTONINVS AVGVSTVS PIVS
19 septembre 86
près de Lanuvium (Itàlia)
Cònsol (120-145)
Tribun (a P. de 138)
Pontifex maximus (138)
Imperator (138, 142)
Pater patriae (139)
10 de julhet de 138 – 7 de març de 161
(22 ans)
Filh adoptiu e eritièr d'Adrian[D 4]. 7 de març de 161 (a 74 ans)
Causa naturala
[D 5]
Lucius Verus - MET - L.2007.26.jpg Luci Aurèli Ver
CAESAR LVCIVS AVRELIVS VERVS AVGVSTVS
15 de decembre de 130
Roma
Cònso (154-167)
Tribun (a p. de 161)
imperator (161-167)
Pater patriae (166)
7 mars 161 – janvier 169
(≈ Modèl:Âge ans)
Fils adoptif et héritier d'Antonin le Pieux.
Coempereur avec Marc Aurèle fins a sa mort.
Genièr de 169 (a ≈ 38 ans)
Causa naturala (Apoplexia)
[D 6]
Marcus Aurelius Glyptothek Munich.jpg Marc Aurèli
CAESAR MARCVS AVRELIVS ANTONINVS AVGVSTVS
26 d'abril de 121
Roma
Cònsol (140-161)
Tribun (a p. de 147)
Pontifex maximus (161)
Imperator (161-179)
Pater patriae (166)
7 de març de 161 – 17 de març de 180
(19 ans)
Filh adoptiu e eritièr d'Antonin lo Pietós.
Coemperaire amb Luci Aureli Ver fins a 169.
17 de març de 180 (a 58 ans)
Causa naturala
[D 7]
Usurpator Avidi Cassi en 175: governaire de Siria, s'autoproclama emperaire après la rumor que Marc Aurèli seriá mòrt, e contunha sa revòlta quitament après aver apres qu'es encara en vida. [D 8]
Commodus Musei Capitolini MC1120.jpg Commòde
CAESAR MARCVS AVRELIVS COMMODVS ANTONINVS AVGVSTVS
31 d'agost 161
Lanuvium (Itàlia)
Tribun (a p. de 176)
Imperator (176-186)
Cònsol (a p. de 177)
Pontifex maximus (180)
Pater patriae (180)
1èr de genièr de 177 – 31 de decembre de 192
(15 ans)
Filh de Marc Aurèli.
Emperaire adjunt a partir de 177.
31 de decembre de 192 (à 31 ans)
Assassinat dins son palais, escanat
Damnatio memoriae
[D 9]
Notas

Segond an dels quatre emperaires[modificar | modificar la font]

193 es un autre an que se succediguèron diferents emperaires. La lista va de la mòrt de Commòde lo 31 decembre de 192, sul còp remplaçat per Pertinax, causir pel Senat puèi assassinat per la garda pretoriana, alara qu'a sa mòrt Didi Julian crompa son coronament als soldats de la garda fàcia Tit Flavi Sulpician. Fin finala, a partir del mes de junh, Septimi Sever, fondator de la dinastia dels Sevèrs, e proclamat emperaire per las legions de Panònia, alara que Pescenni Niger l'èst per las legions de Siria e Clodi Albin per las legions de Bretanha. Sevèr arriba a Roma e decapita Julian, puèi se liga anb Albin contra Niger que desfach a Issos en 194. Desfach Clodi Albin en 196 a la batalha de Lugdunum.

Retrach Nom Naissença Magistraturas e títols Regne Succession Mòrt Notas
Bust of the consul Gaius Fulvius Plautianus at Museo Pio-Clementino.jpg Pertinax
CAESAR PVBLIVS HELVIVS PERTINAX AVGVSTVS
1er août 126
Alba (Itàlia)
Cònsol (175, 192)
Pontifex maximus (192)
1èr de genièr de 193 – 28 de març de 193
(27 mes)
Proclamat emperaire per la garda pretoriana. 28 de marça de 193 (à 66 ans)
Assassinat per la garda pretoriana
[E 1]
Dupondius-Didius Julianus-RIC 0012.jpg Didi Julian
CAESAR MARCVS DIDIVS SEVERVS IVLIANVS AVGVSTVS
133 o 137
Milan (Itàlia)
Cònsol (a p. de 175) 28 de març de 193 – 1èr de junh de 193
(-27 mes)
Ganha l'enquant pel pòste d'emperaire organizat per la garda pretoriana. 1èr de junh de 193 (à ≈ 56 o 60 ans)
Executat suls òrdres del Senat
[E 2]
Natas

Dinastia dels Sevèrs[modificar | modificar la font]

Retrach Nom Naissença Regne Succession Mòrt Notas
Septimius Severus busto-Musei Capitolini.jpg Septimi Sevèr
CAESAR LVCIVS SEPTIMIVS SEVERVS PERTINAX AVGVSTVS
11 d'avbil de 145
Leptis Magna (Africa)
9 d'avril de 193 – 4 de febrièr de 211
(17 ans)
Pren lo poder amb lo sosten de las legions de Panónia. 4 de febrièr de 211 (a 65 ans)
Causas naturalas
[F 1]
Usurpators Pescenni Niger en 193-194: un dels autres pretendents al tròn au pendent lo Segond an dels quatre emperaires, sostengut per las legions sirianas. [F 2]
Claudi Albin en 196-197: un dels autres pretendents al tròn au pendent lo Segond an dels quatre emperaires, sostengut per las legions Bretània. [F 3]
Caracalla bust.jpg Caracalla
CAESAR MARCVS AVRELIVS SEVERVS ANTONINVS PIVS AVGVSTVS
4 d'abril de 188
Lugdunum (Gàllia)
198 – 8 d'abril de 217
(≈ 19 ans)
Filh de Septimi Sevèr.
Coemperaire amb Septimi Sevèr dempuèi 198; amb Sevère e Geta de 209 a febrièr de 211; amb Geta fins a decembre de 211.
8 d'abril de 217 (a 29 ans)
Assassinat per un soldat pendent una conspiracion implicant Macrin
[F 4]
Publius Septimius Geta Louvre Ma1076.jpg Geta
CAESAR PVBLIVS SEPTIMIVS GETA AVGVSTUS
7 de març de 189
Roma
209 – 26 de decembre de 211
(≈ 2 ans)
Filh de Septimi Sevèr.
Coemperaire amb Sevèr e Caracalla de 209 a febrièr de 211; amb Caracalla fins a decembre de 211.
26 de decembre de 211 (à 22 ans)
Assassinat suls òrdres de Caracalla
[F 5]
Aureus Macrinus-RIC 0079.jpg
Macrin
MARCVS OPELLIVS SEVERVS MACRINVS AVGVSTVS PIVS FELIX

amb

Diadumenian
MARCVS OPELLIVS ANTONINVS DIADUMENIANVS AVGVSTVS
≈ 165
Cesarèa (Mauretània)
11 d'abril de 217 – 8 de junh de 218
(1 an)
Prefècte del pretòri de Caracalla, Macrin benlèu conspirèt per l'assassinar e s'autoproclamar emperaire a sa mòrt.
Nomena son filh Diadumenian coemperaire en mai de 217.
8 de junh de 218 (a ≈ 53 ans)
Ambedos executats en favor d'Eliogabal
[F 6]
Bust of Elagabalus - Palazzo Nuovo - Musei Capitolini - Rome 2016 (2).jpg Eliogabal
MARCVS AVRELIVS ANTONINVS AVGVSTVS
≈ 203
Emès (Siria)
8 de junh de 218 – 11 de març de 222
(3 ans)
Fellen de la sògra de Septimi Sevèr, presumit filh illegitim de Caracalla.
Proclamat emperaire per las legions sirianas.
11 de març de 222 (a ≈ 19 ans)
Assassinat per la garda pretoriana
Damnatio memoriae
[F 7]
Usurpators Gelli Maxim en 219: oficièr de la Legio IV Scythica en Syrie. Executat. [F 8]
Vèr fin de 219: cap de la Legio III Gallica en Sirae. Pendent la revòlta de la Legion, s'autoproclama emperaire. Executat e la legion es dissolguda. [F 9]
Seleuc après 221: benlèu es Juli Antòni Seleuc, en Mesia, o M. Flavi Vitelli Seleuc, Cònsol en 221. [F 10]
Alexander severus.jpg Sevèr Alexandre
CAESAR MARCVS AVRELIVS SEVERVS ALEXANDER AVGVSTVS
1èr d'octobre de 208
Arca (Judèa)
13 de març de 222 – 18 de març de 235
(13 ans)
Fellen de la sògre de Septimi Sevèr, cosin e eritièr adoptiu d'Eliogabal. 18 de març de 235 (a 26 ans)
Assassinat per l'armada
[F 11]
Usurpators Sèi Sallusti en 227: Prefècte del pretòri a Roma, fach Cesar per Alexandre e paire de l'imperatritz Orbiana. Executat per temptativa de murtre sus la persona de l'emperaire après aver reculhit sa filha amb la garda pretoriana après qu'aquela aja estat repudiada. [F 12]
Taurin en 231: en Orient. Se suicida dins l'Eufrat. [F 13]
Notas

Crisi del sègle tres[modificar | modificar la font]

Anarquia militara[modificar | modificar la font]

Retrach Nom Naissença Regne Succession Mòrt Notas
Maximinus Thrax Musei Capitolini MC473.jpg Maximin Ièr lo Traci
CAESAR GAIVS JVLIVS VERVS MAXIMINVS AVGVSTVS
≈ 173
Tràcia o Mesia
20 de març de 235 – 24 de junh 238
(≈ 3 ans)
Proclamat emperaire per las legions germanas après lo murtre de Sevèr Alexandre. 24 de junh de 238 (a ≈ 65 ans)
Assassinat per la garda pretoriana
Damnatio memoriae
[G 1]
Usurpators Magnus en 235: ancian cònsol, ordona a unes soldats de destruire un pont que permetava a Maximin de passar lo Ren. [G 2]
Quartin en 235: en Orient, sostengut per de soldats leials a Sevèr Alexandre. [G 3]
Gordian I Musei Capitolini MC475.jpg Gordian Ièr
CAESAR MARCVS ANTONIVS GORDIANVS SEMPRONIANVS AFRICANVS AVGVSTVS
≈ 159
Frigia
22 de març de 238 – 12 d'abril de 238
(Modèl:Durada)
Proclamat emperaire alara qu'èra procònsol en Africa pendent una revòlta contra Maximin 1èr.
Regne ensems amb son filh Gordian II en oposicion a Maximin.
Tecnicament un usurpator, mas es legitimat retrospectivament per Gordian III.
12 d'abril de 238 (a ≈ 79 ans)
Se suicida après aver aprés la mòrt de son filh Gordian II
[G 4]
Sestertius Gordian II-RIC 0008.jpg Gordian II
CAESAR MARCVS ANTONIVS GORDIANVS SEMPRONIANVS ROMANVS AFRICANVS AVGVSTVS
≈ 192 22 de març de 238 – 12 d'abril de 238
(Modèl:Durada)
Proclamat emperaire ensems amb son paire Gordian Ièr en oposicion a Maximin Ièr per una lei del Senat. 12 d'abril de 238 (a ≈ 46 ans)
Tuat pendnet la batalha de Cartage, l'oposant a l'armada demorada fidèl a Maximin
[G 5]
Pupienus Musei Capitolini MC477.jpg Maxim Pupian
CAESAR MARCVS CLODIVS PVPIENVS MAXIMVS AVGVSTVS
≈ 178 22 d'abril de 238 – 29 de julhet de 238
(7 mes)
Proclamat emperaire amb Balbin pel Senat après la mòrt de Gordian Ièr e II, en oposicion a Maximin Ièr.
Coemperaire amb Balbin e Gordian III.
29 de julhet de 238 (a ≈ 60 ans)
Assassinat per la garda pretoriana
[G 6]
Balbinus Hermitage.jpg Balbin
CAESAR DECIMVS CAELIVS CALVINVS BALBINVS PIVS AVGVSTVS
≈ 165 22 d'abril de 238 – 29 de julhet de 238
(7 mes)
Proclamat emperaire amb Pupian pel Senat après la mòrt de Gordian Ièr e II, en oposicion a Maximin Ièr.
Coemperaire amb Pupian e Gordian III.
29 de julhet de 238 (a ≈ 73 ans)
Assassina per la garda pretoriana
[G 7]
Bust Gordianus III Louvre Ma1063.jpg Gordian III
CAESAR MARCVS ANTONIVS GORDIANVS AVGVSTVS
20 de genièr de 225
Rome
22 d'abril de 238 – 11 de febrièr de 244
(5 ans)
Proclamat emperaire pels soseteires de Gordian Ièr (son grand) e II (son nebòt) puèi pel Senat.
Coemperaire amb Pupian e Balbin fins a julhet de 238.
11 de febrièr de 244 (a 19 ans)
Desconeguda, benlèu assassinat suls òrdres de Felip l'Arab
[G 8]
Usurpators Sabinian en 240: governaire de província (procònsol) en Africa. [G 9]
Salvian en 241: governaire d'Egipte.
Bust of emperor Philippus Arabus - Hermitage Museum.jpg Felip l'Arab
CAESAR MARCVS IVLIVS PHILLIPVS AVGVSTVS

avec

Felip II
MARCVS IVLIVS PHILLIPVS SEVERVS AVGVSTVS
≈ 204
Shahba (Siria)
Febrièr de 244 – setembre/octobre de 249
(≈ 5 ans)
Prefècte del pretòri de Gordian III, pren lo poder après sa mòrt.
Nomena son filh Felip II coemperaire en estiu de 247.
Setembre/octobre de 249 (a ≈ 45 ans)
Tuat pendent una batalha contra Dèci, près de Verona
[G 10]
Usurpators Pacacian en 248: sul Danubi. Tuat pels sieus soldats.
Jotapian en 248-249: en Orient. Tuat pels sieus soldats.
Emperor Traianus Decius (Mary Harrsch).jpg

Sestertius Herennius Etruscus-s2749.jpg

Dèci
CAESAR GAIVS MESSIVS QVINTVS TRAIANVS DECIVS AVGVSTVS

avec

Erenni Etrusc
QVINTVS HERENNIVS ETRVSCVS MESSIVS DECIVS AVGVSTVS
≈ 201
Budalia
(Panònia inferiora)
Setembre/octobre de 249 – junh de 251
(≈ 1 an)
Governaire jos Felip Ièr.
Proclamat emperaire per las legions del Danubi e venceire de Felip pendent una batalha.
Nomena son filh erenni Etrusc coemperaire al começament de 251.
Junh de 251 (a ≈ 50 ans)
Anbedos tuats pendent la batalha d'Abrittus contra los Gòts
[G 11]
Usurpators Luci Prisc en 249-[[251]: en Traci. Sostengut pels Gòts.
Valens Licinian en 250: usurpa lo poder a Rome pendent que Dèci es en guèrra contra los Gòts. Executat sus òrdre de Valerian, general de Dèci.
Ostilian
CAESAR CAIVS VALENS HOSTILIANVS MESSIVS QVINTVS AVGVSTVS
≈ 230
Roma
Junh de 251 – setembre/octobre 251
(≈ 0 mes)
Filh de Dèci.
Acceptat coma son eritièr (Cesar) pel Senat.
Setembre/octobre de 251 (a ? ans)
Causas naturalas (peste)
[G 12]
Ritratto di trebonianno gallo III sec. dc. 01.JPG

Tetradrachm Volusianus- antioch AR4Drachm Prieur 704A.jpg

Trebonian Gal
CAESAR GAIVS VIBIVS TREBONIANVS GALLVS AVGVSTVS

amb

Volusian
GAIVS VIBIVS VOLVSIANVS AVGVSTVS
≈ 206
Itàlia
Junh de 251 – agost de 253
(≈ 5 ans)
Governaire de la Mesia superiora, proclamat emperaire per las legions del Danubi après la mòrt de Dèci e en oposicion a Ostilian.
Nomena son filh Volusian coemperaire a la fin de 251.
Agost de 253 (a ≈ 47 ans)
Assassinat per las sieunas tropas, en favor d'Emilian
[G 13]
Aemilian1.jpg Emilian
CAESAR MARCVS AEMILIVS AEMILIANVS AVGVSTVS
≈ 207
Africa
Agost de 253 – octobre de 253
(≈ 0 mes)
Governaire de la Mesia superiora, proclamat emperaire per las legions del Danubi après sa victòris suls Gòts.
Acceptat coma emperaire après la mòrt de Trebonian Gal.
Octobre de 253 (a ≈ 46 ans)
Assassinat per las sieunas tropas, en favor de Valerian
[G 14]
Notas

Trente Tirans[modificar | modificar la font]

Se nomena los Trente Tirans una seria d'usurpators qu'an o aurián viscut al sègle, pendent los règnes de Valerian, de Gallian, de Claudi lo Gothic e d'Aurelian entre 253 e 270.

Retrach Nom Naissença Regne Succession Mòrt Notas
ValarianusIsest.jpg Valerian
CAESAR PVBLIVS LICINIVS VALERIANVS AVGVSTVS
≈ 195
 ?
Octobre de 253 – 260
(≈ 6 ans)
Governaire del Noric e de la Rètia, proclamat emperaire per las legions del Ren après la mòrt de Trebonian Gal.
Acceptat coma emperaire a la mòrt d'Emilian.
260 (a ≈ 65 ans)
Capturat pendent la batalha d'Edesse contra los Perses, morís en captivitat
[H 1]
Usurpators Urani Antònin en 253-254: Eissit de l'esclavatge. Se revòlta en Capadòcia e Siria. [H 2]
Silbannac en 253: a Roma, sostengut per de soldats leials a Emilian.
Gallienus.jpg Gallian
CAESAR PVBLIVS LICINIVS EGNATIVS GALLIENVS AVGVSTVS

avec

Salonin
PVBLIVS LICINIVS CORNELIVS SALONINVS VALERIANVS AVGVSTVS
≈ 218
 ?
Octobre de 253 – setembre de 268
(≈ 14 ans)
Filh de Valerian.
Nomena coemperaire amb son paire en 253.
Son filh Salonin es brevament coemperaire en julhet abans son assassinat de Postum.
Setembre de 268 (a ≈ 50 ans)
Assassinat a Aquilèu pels sieus òmes
[H 3]
Usurpators Ingenú en 260: legat de Panònia. Batut per Aureòl, general de Gallian, se nega dins lo riu Drave ensajant de s'escapar
Regalian en 260: general en Dàcia. Tuat sul camp de batalha pels Roxolans qui'ensajan de s'imstallar.
Macrian le Jove en 260-261: es proclamat emperaire per son paire Macrian. Assassinat pels sieus soldats en Illíria après aver estat batut per Aureòl.
Quiet en 260-261: es proclamat emperaire per son paire Macrian. Assassinat per Odenat de Palmir sus òrdre de Gallian.
Valens Tessalonic en 261: enviat per Gallian per véncer Macrian. S'autoproclama alara emperaire. Assassinat pels sieus soldats après aver desfach Pison.
Pison en 261: enviat per Macrian per véncer Valens Tessalonic. S'autoproclama alara emperaire. Desfach e assassinat per Pison.
Ballist en 261-264: se proclama emperaire en 261 après la mòrt de Quiet. Assassiat sus òrdre d'Odenat de Palmir tres ans mai tard.
Mussi Aemilian en 261-262: se proclama emperaire en Egipte en 261 après la mòrt de Macrian. Defach e executat per Aurèli Teodot, general de Gallian.
Aureòl en 268: se proclama emperaire en Itàlia en 268. Assetjat per Gallian a Milan, es executat sus òrdre de Claudi II lo Gotic après l'assassinat de Gallian.
Notas

Emperaires illirians[modificar | modificar la font]

Retrach Nom Naissença Regne Succession Mòrt Notas
Santa Giulia 4.jpg Claudi II lo Gotic
CAESAR MARCVS AVRELIVS CLAVDIVS AVGVSTVS
10 de mai de 213
Sirmium (Panòmia)
Setembre de 268 – genièr de 270
(≈ -2 mes)
General victoriós de la batalha de Naissus, pren lo poder a la mòrt de Gallian. genièr de 270 (a ≈ 56 ans)
Causa naturala (pèste)
[I 1]
Antoninianus Quintillus-s3243.jpg Quintil
CAESAR MARCVS AVRELIVS CLAVDIVS QVINTILLVS AVGVSTVS
≈ 220
Sirmium (Panòmia)
Janvier 270 – septembre 270
(≈ 6 mois)
Fraire de Claudi II lo Gotic, pren lo poder après sa mòrt. setembre de 270 (a ≈ 70 ans)
Causa incertana
[I 2]
Aureliancoin1.jpg Aurelian
CAESAR LVCIVS DOMITIVS AVRELIANVS AVGVSTVS
9 de setembre de 214
Sirmium (Panòmia)
Setembre de 270 – setembre de 275
(≈ 5 ans)
Proclamat emperaire per las legions del Danubi a la mòrt de Claudi II lo Gaotic, en oposicion a Quintil. Setembre de 275 (a ≈ 60 ans)
Assassinat per la garda pretoriana
[I 3]
EmpereurTacite.jpg Tacit
CAESAR MARCVS CLAVDIVS TACITVS AVGVSTVS
≈ 200
Interamna
25 de setembre de 275 – junh de 276
(≈ -25 mes)
Elegit pel Senat per remplaçar Aurelian, après un cort interregne. Junh de 276 (a ≈ 76 ans)
Causa naturala (benlèu assassinat)
[I 4]
Antoninianus Florianus-unpub ant hercules.jpg Florian
CAESAR MARCVS ANNIVS FLORIANVS AVGVSTVS
≈ 210 Junh de 276 – setembre de 276
(≈ 0 mes)
Fraire de Tacit, elegit per l’armada per li succedir. Setembre de 276 (a ≈ 66 ans)
Assassinat per las sieunas tropa, en favor de Pròb
[I 5]
Probus Musei Capitolini MC493.jpg Pròb
CAESAR MARCVS AVRELIVS PROBVS AVGVSTVS
19 d'agost de 232
Sirmium (Panòmia)
Setembre de 276 – setembre/octobre de 282
(≈ 6 ans)
Governaire d'una província de l'Èst, proclamat emperaire per las legions del Danubi contra Florian. Setembre/octobre de 282 (a ≈ 50 ans)
Assassinat per la sieuna tropas, en favor de Car
[I 6]
Carus coins.jpg Car
CAESAR MARCVS AVRELIVS CARVS AVGVSTVS
≈ 224
Narbo (Gàllia)
Setembre/octobre de 282 – julhet/agost de 283
(≈ -1 mes)
Prefècte del pretòri de Pròb, pren lo poder abans o après sa mòrt. Julhet/agost de 283 (a ≈ 59 ans)
Causa incertana
[I 7]
NumerianusAntoninianus.jpg Numèri
CAESAR MARCVS AVRELIVS NVMERIVS NVMERIANVS AVGVSTVS
≈ 253 Julhet/agost de 283 – novembre de 284
(≈ 15 mes)
Filh de Car, li succedís amb son fraire Carin. 284 (a ≈ 31 ans)
Causa incertana (benlèu assassinat)
[I 8]
Montemartini - Carino 1030439.JPG Carin
CAESAR MARCVS AVRELIVS CARINVS AVGVSTVS
≈ 250 Julhet/agost de 283 – març de 285
(≈ 2 ans)
Filh de Car, li succedís amb son fraire Numèri. 285 (a ≈ 35 ans)
Morís pendent una batalha contra Dioclecian
[I 9]
Notas

Lo Dominat (285 a 476)[modificar | modificar la font]

Après la fin de la crisi del sègle III, Dioclecian s’autoproclama emperaire en 284 e pausa las basas de la separacion de l'Empèri roman en 286.

Tetrarquias e dinastia dels Constantinians[modificar | modificar la font]

La tetrarquia (285-324) es un sistèma foncionant, coma son nom l'indica, sus quatre govèrns: per cada division de l'Empèri (Orient e Occident), existís un emperaire màger (« August ») e un emperaire subordonat (« Cesar »), lo Primus Augustus (« Primièr August ») demora pasmens l'emperaire màger. Tres tetrarquias se succiguèron abans que lo sistèma se desagrèja e [[Constantin I lo Grand|Constantin I lo grand Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle]] torna sol mèstre de l'Empèri en 324.

Nota: donar l'encambament dels règnes respectius, lo tablèu çai dejós es pas necessàriament cronologic.

Legenda
Retrach Nom Naissença Regne Succession Mòrt Notas
Istanbul - Museo archeol. - Diocleziano (284-305 d.C.) - Foto G. Dall'Orto 28-5-2006.jpg Dioclecian
CAESAR GAIVS AVRELIVS VALERIVS DIOCLETIANVS AVGVSTVS
22 de decembre de 244
Salona (Dalmàciade )
20 de novembre de 284 – 1èr mai de 305
(≈ 20 ans)
Proclamat emperaire per l'armada après la mòrt de Numèri contra Car
Sol mèstre de l'Empèri de 285 a 286
Emperaire de l'Orient de 286 a 293 (◼︎)
« August » de l'Orient fin a 305 (◼︎) quand abdica
3 de decembre de 311 (a 66 ans)
Causa naturala à Aspalatos
[J 1]
Toulouse - Musée Saint-Raymond - Maximien Hercule1.jpg Maximi Ercul
CAESAR GAIVS AVRELIVS VALERIVS MAXIMIANVS AVGVSTVS
250
Sirmium (Panòmia)
1èr d'abril de 286 – 1èr de mai de 305
(≈ 19 ans)
Adoptat coma Emperaire per Dioclecian de 286 a 293
« August » de l'Occident fins a 305 quand abdica amb Dioclecian
310 (a ≈ 60 ans)
Capturat per Constantin Ièr puèi se suicida sus l'òrdre d'aquel
[J 2]
Usurpators Carausi en 286-293: Se revòlta en Britània e en Gàllia. Assassinat per son rival Allèct.
Allèct en 293-297: Se revòlta sonque en Britània car ten pas pro de mejans per aparar Gàllia. Tuat dins un combat contra Constanci Clòr.
Const.chlorus02 pushkin.jpg Constance Chlorus
CAESAR GAIVS FLAVIVS VALERIVS CONSTANTIVS AVGVSTVS
31 de març de 250
Darania (Mesia)
1èr de mai de 305 – 25 de julhet de 306
(≈ 1 an)
Adoptat coma « Cesar » de l'Occident e eritièr per Maximi en 293
« August » de l'Occident find a 306 (◼︎)
306 (a ≈ Modèl:Âge ans)
Causa naturala
[J 3]
Romuliana Galerius head.jpg Galèri
CAESAR GALERIVS VALERIVS MAXIMIANVS AVGVSTVS
260
Felix Romuliana (Mesia)
1èr de mai de 305 – mai de 311
(≈ 6 ans)
Adoptat coma « Cesar » de l'Orient e eritièr per Dioclecian de 293 a 305
« August » de l'Orient de 305 a 307 (◼︎)
« August » de l'Orient e de l'Occident de 307 a 308 (◼︎)
« August » de l'Orient de 308 a 310 (◼︎)
« August » de l'Orient e de l'Occident de 310 a 311 (◼︎)
311 (a ≈ Modèl:Âge ans)
Causa naturala
[J 4]
Follis-Flavius Valerius Severus-trier RIC 650a.jpg Sevèr II
FLAVIVS VALERIVS SEVERVS AVGVSTVS
vèrs 265 Julhet de 306 – Abril 307
(≈ 10 mes)
Adoptat coma « Cesar » e eritièr per Constanci Clòr en 305
Li succedís coma « August » de l'Occident de 306 a 307
16 de setembre de 307 (a ? ans)
Capturat per Maxenci e forçat a se suicidar (o assassinat)
[J 5]
Rome-Capitole-StatueConstantin.jpg Constanci Ièr « lo Grand »
CAESAR FLAVIVS CONSTANTINVS VALERIVS AVGVSTVS
27 de febrièr de 272
Naissus (Mesia)
306|07|25|337|05|22}} ans) Filh de Constanci Clòr, proclamat emperaire per la tropas de son paire
Acceptat coma « Cesar » de l'Occident per Galèri de 306 a 307
S’autoproclama « August » de l'Occident en 307 après la mòrt de Sevèr II e refusa la relegacion en « Cesar » per Galèri fins a 309
Emperaire de l'Occident de 311 a 324 après aver eliminat Maxenci
Primièr emperaire roman à se convertir al cristianisme
Sol mèstre de l'Empèri fins a 337
22 de mai de 337 (a 65 ans)
Causa naturala
[J 6]
Usurpators Maxenci en 306-312: Filh de Maximi, pren lo poder en 306 contra Sevère II e nomenat « Cesar » de Roma per Maximi en 307 après la mòrt de Sevèr. Morís dins la batalha del pont Milvius contra Constanci Ièr. [J 7]
Domici Alexandre en 308-310: Se revòlta en Africa en copant lo porgiment en blat. Batut e executat sus òrdre de Maxenci.
Daza01 pushkin.jpg Maximin II
CAESAR GALERIVS VALERIVS MAXIMINVS AVGVSTVS
20 de novembre de 270
Dàcia
1èr de mai de 311 – Julhet/Agost de 313
(≈ 2 ans)
Nebòt de Galèri, adoptat coma « Cesar » e son eritièr en 305
Li succedís coma « August » de l'Orient (amb Licini) de 311 a 313
Julhet/Agost de 313 (a ≈ Modèl:Âge ans)
Déesfach dins la guèrra civila contra Licini, es benlèu suicidat pauc après
[J 8]
Aureus of Licinius.png Licini
CAESAR GAIVS VALERIVS LICINIVS AVGVSTVS
vèrs 265
Felix Romuliana (Mesia)
11 de novembre de 308 – 18 de setembre de 324
(≈ 15 ans)
Nomenat « August » de l'Occident per Galèri contra Maxenci en 308
`ven « August » de l'Orient en 311 après la mòrt de Galèri (amb Maximin II)
Venceire de Maximin, ven lo sol Emperaire de l'Orient de 313 a 324
S'adjonh Valèri Valens en 317 e Martinian en 324 coma « Augusts » de l'Occident en oposicion a Constantin I lo Grand (anbedos son executats dins las setmanas que venon)
325 (a ≈ 60 ans)
Desfach dins la guèrra civila contra Constantin Ier e capturat, executat l'an suivante
[J 9]
Campidoglio, Roma - Costantino II cesare dettaglio.jpg Constantin II « lo Jove »
CAESAR FLAVIVS CLAVDIVS CONSTANTINVS AVGVSTVS
316
Arle (Gàllia)
22 de mai de 337 – 340
(≈ 3 ans)
Filh de Constantin Ièr
Nomenat « Cesar » de l'Occident en 317
« August » adjunt amb sos fraires Constans Ièr e Constanci II
340 (a ≈ 24 ans)
Mòrt dins una batalha contra Constans Ièr
[J 10]
Emperor Constans Louvre Ma1021.jpg Constans Ièr
CAESAR FLAVIVS IVLIVS CONSTANS AVGVSTVS
320
 ?
22 de mai de 337 – febrièr de 350
(≈ 12 ans)
Filh de Constantin Ièr
« August » adjunt amb sos fraires Constantin II e Constanci II
febrièr 350 (à ≈ 29 ans)
Assassinat suls òrdres de l'usurpator Magnenci
[J 11]
Usurpators Magnenci de 350 à 353: ven protector de Constans que fa assassinar en 350 per s'autoproclamar August a Autun. Se suicida a Lion en 353 après sa desfacha contra Constanci II. [J 12]
Nepocian en 350 nebòt de Constantin Ièr, s'autoproclama emperaire de Roma contra Magnenci. Assassinat pels soldats d'aquel darrièr après 28 jorns de regne. [J 13]
Vetranio en 350: general de Constans, proclamat « Cesar » contra Magnenci e temporariament acceptat coma « August » de l'Occident per Constanci II. Abdica fàcia a aquel e es exiliat a Bursa ont morís en 356. [J 14]
Silvan en 355: general de Constanci II, s'autoproclama emperaire en Panònia. Assassinat pels sieus soldats après 28 jorns de regne.
Bust of Constantius II (Mary Harrsch).jpg Constanci II
CAESAR FLAVIVS IVLIVS CONSTANTIVS AVGVSTVS
7 d'agost de 317
Sirmium (Panònia)
22 de mai de 337 – 3 de novembre de 361
(≈ 24 ans)
Filh de Constantin Ièr
« August » adjunt amb sos fraires Constantin II e Constans Ièr
Sol emperaire de 350 a 361
361 (a ≈ Modèl:Âge ans)
Causa naturala
[J 15]
JulianusII-antioch(360-363)-CNG.jpg Julian
CAESAR FLAVIVS CLAVDIVS IVLIANVS AVGVSTVS
331/332
Constantinòble (Tràcia)
Febrièr de 360 – 26 de junh de 363
(≈ 3 ans)
Cousin de Constanci II, nomenat « Cesar » de l'Occident en 355
Proclamat « August » per sas tropas en 360
Sol emperaire après la mòrt de Constanci
26 de junh de 363 (a ≈ 31 ans)
Mortalament ferrit dins une batalha
[J 16]
Jovian1.jpg Jovian
CAESAR FLAVIVS IOVIANVS AVGVSTVS
331
Singidunum (Mesia)
26 de junh de 363 – 17 de febrièr de 364
(≈ 8 mes)
General de Julian, proclamat emperaire per sas tropas a la mòrt de Julian 17 de febrièr de 364 (a ≈ 52 ans)
Causa naturala (ofegament per de fums)
[J 17]
Notas
  1. Dioclétien sus « Empereurs romains », « (en) Roman Emperors » o « (en) Livius »
  2. Maximien Hercule sus « Empereurs romains », « (en) Roman Emperors » o « (en) Livius »
  3. Constanci Clòr sus « Empereurs romains », « (en) Roman Emperors » o « (en) Livius »
  4. Galère sus « Empereurs romains », « (en) Roman Emperors » o « (en) Livius »
  5. Sévère II sus « Empereurs romains », « (en) Roman Emperors » o « (en) Livius »
  6. Constantin Ier sus « Empereurs romains », « (en) Roman Emperors » o « (en) Livius »
  7. Maxence sus « Empereurs romains », « (en) Roman Emperors » o « (en) Livius »
  8. Maximin II sus « Empereurs romains », « (en) Roman Emperors » o « (en) Livius »
  9. Licinius sus « Empereurs romains », « (en) Roman Emperors » o « (en) Livius »
  10. Constantin II sus « Empereurs romains », « (en) Roman Emperors » o « (en) Livius »
  11. Constant Ier sus « Empereurs romains », « (en) Roman Emperors » o « (en) Livius »
  12. Magnence sus « Empereurs romains », « (en) Roman Emperors » o « (en) Livius »
  13. Népotien sus « Empereurs romains » o « (en) Roman Emperors »
  14. Vetranio sus « Empereurs romains » o « (en) Roman Emperors »
  15. Constance II sus « Empereurs romains », « (en) Roman Emperors » o « (en) Livius »
  16. Julien sus « Empereurs romains », « (en) Roman Emperors » o « (en) Livius »
  17. Jovien sus « Empereurs romains », « (en) Roman Emperors » o « (en) Livius »

Dinastia dels Valentinians[modificar | modificar la font]

Legenda
Retrach Nom Naissença Regne Succession Mòrt Notas
Solidus de Valentinien MAN (obverse).jpg Valentinian Ièr
FLAVIVS VALENTINIANVS AVGVSTVS
321
Cibales (Panòmia)
26 de febrièr de 364 – 17 de novembre de 375
(≈ 11 ans)
Elegit per l'armada per remplaçar Jovian coma « August » de l'Occident 17 de novembre de 375 (a ≈ Modèl:Âge ans)
Causa naturala
[K 1]
Usurpator Firm II de 372 a 375 :ensag d'establir un reialme moro independant. Traït per son fraire Gildon, es executat sus òrdre de Valentinian.
Valens Honorius Musei Capitolini MC494.jpg Valens
FLAVIVS IVLIVS VALENS AVGVSTVS
328
Cibales (Panònia)
28 de març de 364 – 9 d'agost de 378
(≈ 14 ans)
Fraire de Valentinian Ièr que lo nomena « August » adjunt de l'Orient 9 d'agost de 378 (à ≈ 50 ans)
Tuat pendent la batalha d'Adrianòple contra los Gòts
[K 2]
Usurpator Procòpi de 365 a 366: cosin e eritièr de Julian l'Apostat, usurpa lo tròn pendent que Valens combat leo Perses. Batut e executat sus òrdre de Valens.
Gratian Solidus.jpg Gracian
FLAVIVS GRATIANVS AVGVSTVS
18 d'abril/23 de mai de 359
Sirmium (Panònia)
4 d'agost de 367 – 25 d'agost de 383
(≈ 16 ans)
Filh de Valentinian Ièr, nomenat « August » adjunt de l'Occident en 367 puèi ven « August » de l'Occident après la mòrt de Valentinian 25 d'agost de 383 (a ≈ 24 ans)
Assassinat per une faccion rebèla de l'armada
[K 3]
Statue of emperor Valentinian II detail.JPG Valentinian II
FLAVIVS VALENTINIANVS INVICTVS AVGVSTVS
371
Milan (Itàlia)
17 de novembre de 375 – 15 de mai de 392
(≈ 16 ans)
Filh de Valentinian Ièr, proclamat emperaire per l'armada de Panònia après la mòrt de Valentinian
Acceptat coma « August » adjunt de l'Occident per Gracian
15 de mai de 392 (a ≈ 20 ans)
Benlè assassinat
[K 4]
Usurpators Maxim de 387 a 388: se revòlta e assassina Gracian en 383 abans d'èsser reconegut coma legitim per Teodòsi en 386. Envasís lo domèni de Valentinian II en 387 abans de n'èsser caçat e executat en 388 per Teodòsi.
Victor en 388: nomenat Cesar per son paire Maxim en 384. S'autoproclama emperaire a la mòrt de son paire. Capturat e executat sus òrdre de Teodòsi.
Notas

Dinatia dels Teodosians[modificar | modificar la font]

[[Teodòsi I|Teoodòsi I Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle]] es lo darrièr emperaire a dirigir efectivament la totalitat de l'Empèri roman. Sos successors son sos filhs Flavi Arcadi encargat de l'Orient, futur « Empèri bizantin », que viu fins a 1453, e Flavi Onori encarga de l'Occident, nomenar « Empèri roman d'Occident », que s'aclapa en 476.


Legenda
Retrach Nom Naissença Regne Succession Mòrt Notas
Theodosius.jpg Teodòsi I

FLAVIVS THEODOSIVS AVGVSTVS

11 de genièr de 347

Coca (Ispània)

19 de genièr 379 – 17 de genièr 395

(15 ans)

Nomat « August » de l'Orient per Gracian après la mòrt de Valens, puèi ven sol mèstre de l'Empèri après la mòrt de Valentinian II 17 de genièr de 395 (a 48 ans)

Causa naturala

[L 1]
Solidus Magnus Maximus-constantinople Dep 38-7.jpg Maxim

MAGNUS CLEMENS MAXIMUS AVGVSTVS

335

(Ispània)

31 d'agost de 384 – 28 d'agost de 388

(3 ans)

Usurpateur du trône de l'Occident de 383 au 384, puis coempereur légitime 28 d'agost de 388 (a ≈ 53 ans)

Executat sus òrdre de Teodòsi I

[L 2]
Usurpator Eugèni de 392 a 394: marcha sus Roma amb los Francs e los Alamans alara que Teodòsi I es retengut en Orient. Aquel empòrta la victòria a la riu freja e Eugèni es executat. [L 3]
Arcadius.jpg Flavi Arcadi

FLAVIVS ARCADIVS AVGVSTVS

377

(Ispània)

Genièr de 383 – 1èr de mai de 408

(≈ 25 ans)

Filh de Teodòsi I

Nomenat « Cesar » de l'Orient en 383 après la mòrt de Gracian
Ne ven « August » a la mòrt de son paire

1èr de mai de 408 (a ≈ 31 ans)

Causa naturala

[L 4]
Solidus Honorius 402 76001657.jpg Flavi Onòri

FLAVIVS HONORIVS AVGVSTVS

9 de setembre de 384

?

23 de genièr de 393 – 15 d'agost de 423

(30 ans)

Filh de Teodòsi I

Nomenat « Cesar » de l'Occident en 393 après la mòrt de Valentinian II
Ne ven « August » a la mòrt de son paire

15 d'agost de 423 (a 38 ans)

Causa naturala

[L 5]
Theodosius II Louvre Ma1036.jpg Teodòsi II

FLAVIVS THEODOSIVS AVGVSTVS

10 d'abril de 401

Constantinòble

Genièr de 402 – 28 de julhet de 450

(≈ 48 ans)

Filh d'Arcadi

Nomenat « Cesar » de l'Orient en 402
Ne ven « August » après la mòrt de son paire

28 de julhet de 450 (a ≈ 49 ans)

Causa naturala

[L 6]
Solidus Constantius III-RIC 1325.jpg Constanci III

FLAVIVS CONSTANTIVS AVGVSTVS

 ?

Naissus (Mesia superiora)

8 de febrièr de 421 – 2 de setembre de 421

(7 mes)

Maridat a la filha de Teodòsi I, Galla Placidia

Nomenat « Cesar » de l'Occident amb Onòri

2 de setembre de 421 (a ? ans)

Causa naturala

[L 7]
Usurpator Joan de 423 à 425: Foncionri jol regne d'Onòri, proclamat emperaire de l'Occident per Castin sens jamai èsser reconegut per l'Orient. Desfach per l'armada de Teodòsi II e Valentinian III, capturat e executat en julhet de 425. [L 8]
Solidus ValentinianIII-wedding.jpg Valentinian III

FLAVIVS PLACIDIVS VALENTINIANVS AVGVSTVS

2 de julhet de 419

Ravena (Itàlia)

23 d'octobre de 424 – 16 de març de 455

(30 ans)

Filh de Constanci III

Nomenat « Cesar » de l'Occident per Teodòsi II a la mòrt d'Onòri, contre Joan
Ne ven « August » après sa victòria sus Joan

16 de març de 455 (a ≈ 35 ans)

Assassinat, benlèu suls òrdres de Petròni Maxim

[L 9]
Solidus Marcian RIC 0509.jpg Marcian

FLAVIVS MARCIANIVS AVGVSTVS

396

Tràcia o Illiria

Estiu de 450 – Genièr de 457

(≈ 6 ans)

Nomenat coma successor (e espos) de Pulqueriá, la sórre de Teodòsi II Genièr de 457 (à ≈ 61 ans)

Causa naturala

[L 10]
Notas

Darrièrs emperaires d'Occident[modificar | modificar la font]

L'Empèri roman d'Occidant desaparéis en 476 quand son darnièr emperaire, Romul Augustul, es deposat per Odoacre. Juli Nepos es el lo darrièr emperaire legitim, reconegut per l'emperaire d'Orient e pels reis dels pòbles federats (Francs, Vsigòts, Burgonds ....) fins a sa mòrt en 480.

Pasmens, vèrs l'an 500, a la seguida de sa victòria fàcia als Ostrogòts, lo rei dels Francs [[Clodovèu I|Clodovèu IModèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle]] recebèt lo títol de cònsol dels Romans del costat de l'emperaire d'Orient. Ne profiècha alara per prene lo títol d’« August ».


Portrait Nom Naissença Regne Succession Mòrt Notas
Solidus Petronius Maximus-RIC 2201.jpg Petròni Maxim
FLAVIVS ANICIVS PETRONIVS MAXIMVS AVGVSTVS
396 17 de març de 455 – 31 de mai de 455
(2 mes)
S'autoproclama emperaire amb lo sosten de l'armada après la mòrt de Valentinian III, sens jamai èsser reconegur per l'Orient 31 de mai de 455 (a ~ 61 ans)
Assassinat, benlèu lapidat per la fola
[M 1]
Interregne (1 mes)
Tremissis Avitus-RIC 2402.jpg Avit
EPARCHIVS AVITVS AVGVSTVS
385 9 julhet de 455 – 17 d'octobre de 456
(15 mes)
Magister militum jos Petròni Maxim, proclamat emperaire pel rei visigòt Teodoric II a la mòrt de Maxim après 456
Capvirat per son magister militum, Ricimer. Causa e data de la mòrt desconeguda
[M 2]
Interrègne (5 mes)
Impero d'occidente, maggioriano, solido in oro (arles), 457-461.JPG Majorien
IVLIVS VALERIVS MAIORIANVS AVGVSTVS
Novembre de 420 Abril de 457 – 2 d'agost de 461
(~ 4 ans)
Nomenat emperaire per Ricimer 7 d'agost de 461 (a ~ 40 ans)
Capvirat e decapitat suls òrdres de Ricimer
[M 3]
Interrègne (3 mes)
Libio Severo - MNR Palazzo Massimo.jpg Sevère III
LIBIVS SEVERVS AVGVSTVS
vèrs 420
Lucania (Itàlia)
Novembre de 461 – Agost de 465
(~ 3 ans)
Nomenat emperaire per Ricimer, sens jamai èsser reconegut per l'Orient Agost de 465 (a ~ 45 ans)
Benlèu empoisonat per Ricimer
[M 4]
Interregne (2 ans)
Anthemius.jpg Antèmi
PROCOPIVS ANTHEMIVS AVGVSTVS
vers 420 12 d'abril de 467 – 11 de juilhet de 472
(5 ans)
Nomenat emperaire per Ricimer, amb lo sosten de l'emperaire d'Orient Leon Ièr, lo Traci 11 de julhet de 472 (a ~ 52 ans)
Executat per Ricimer
[M 5]
Anicius Olybrius.png Olibri
FLAVIVS ANICIVS OLYBRIVS AVGVSTVS
420 11 de julhet de 472 – 2 de novembre de 472
(4 mes)
Gendre de Valentinian III
Nomenat emperaire per Ricimer, sans jamai èsser reconegut per l'Orient
2 de novembre de 472 (a ~ 52 ans)
Causa naturala
[M 6]
Interregne (4 mes)
Glicerio - MNR Palazzo Massimo.jpg Glicèri
FLAVIVS GLYCERIVS AVGVSTVS
vèrs 420 Març de 473 – Junh de 474
(15 es)
Nomenat emperaire per Gondebaud (successor de Ricimer), sens jamai èsser reconegut per l'Orient après 480
Capvirat per Juli Nepos. Causa e data de la mòrt desconegudas
[M 7]
Tremissis Julius Nepos-RIC 3221.jpg Juli Nepos
FLAVIVS IVLIVS NEPOS AVGVSTVS
vèrs 430 Junh de 474 – 28 d'agost de 475
(1 an)
Nebòt per aliança de Leon I lo Traci
Nomenat emperaire contre Glicèri
9 de mai de 480 (a ~ 50 ans)
Capvirat per Flavi Orestes.
[M 8]
Interregne (2 mes)
RomulusAugustus.jpg Romul August
FLAVIVS ROMVLVS AVGVSTVS
vèrs 461 31 d'octobre de 475 – 4 d'octobre de 476
(1 an)
Nomenat per son paire Flavi Orestes, sens jamai èser reconegut per l'Orient après 507
Causa e date de la mòrt desconegudas
[M 9]
Notas

Emperaires d'Orient[modificar | modificar la font]

L'Empèri roman d'Orient, que los istorians nomenan tanben « Empèri bizantin » a partir de la Nauta Edat Mejada, desaparéis en 1453 pendent la presa de Constantinòble pels Otomans.

Pendent gaireben de mila ans se succediguèron tretze dinastias d'emperaires. Alara que Flavi Arcadi es lo primièr emperaire roman d'Orient après la separacion oficiala de l'Empèri, Zenon es considerat coma lo darrièrr emperaire roman d'Orient e lo primièr emperaire bizantin, donant l'aclapament de l'Empèri roman d'Occident en 476.

Notas e referéncias[modificar | modificar la font]

  1. Auguste évita l'écueil de sembler restaurer une monarchie honnie des Romains depuis la Royauté en ménageant les institutions en place, notamment le Sénat
  2. Suétone (trad. 
  3. (fr) « IV : Les Flaviens (69 à 96) », sur Histoire.fr (consulté le 25 octobre 2011)
  4. (fr) « V : Les Antonins (96 à 193) », sur Histoire.fr (consulté le 25 octobre 2011)

Annèxes[modificar | modificar la font]

Articles connèxes[modificar | modificar la font]

Bibliografia[modificar | modificar la font]

  • Chris Scarre et Brandon Shaw, Chronicle of the Roman Emperors, Thames & Hudson, 1995, réédition 2001, ISBN 0-500-05077-5
  • Tacitus, The Annals of Imperial Rome, Penguin Classics, Michael Grant Publications Ltd, 1971, réédition 1985, ISBN 0-14-044060-7
  • Martha Ross, Rulers and Governments of the World, Vol.1 Earliest Times to 1491, Bowker, 1978, ISBN 0-85935-021-5
  • Clive Carpenter, The Guinness Book of Kings Rulers & Statesmen, Guinness Superlatives Ltd, 1978, ISBN 0-900424-46-X
  • R.F.Tapsell, Monarchs Rulers Dynasties and Kingdoms of The World, Thames & Hudson, 1981, réédition 1987, ISBN 0-500-27337-5

Ligams exteènes[modificar | modificar la font]