Copenaga

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar

Copenaga
København

Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
Copenhagen Collage2.jpg
København segl 1296.jpg
Københavns byvåben 1894.png
Geografia fisica
Latitud 55° 43' N
Longitud 12° 34' È
Superfícia 88 km²
Altituds
 · Mejana
 
24 m
Geografia politica
País Bandièra : DanemarcDanemarc
region Hovedstaden
Geografia umana
Populacion
(2010)
528 208 ab.
Autras informacions
Còde postal 1050-1778, 2100, 2200, 2300, 2400, 2450, 2500

Copenaga (København en danés) es la capitala e la vila pus granda de Danemarc. La populacion de l'aira urbana totala es de 1,295,686 abitants. Lo nom danés de la vila proven de la deformacion de Købmandshavn que significa "pòrt dels mercants", en referéncia a la localizacion estrategica de la vila a la dintrada de la Mar Baltica, dins l'isla de Sjælland. Copenaga es la sèti del parlament, lo Folketing e de la monarquia danesa.

Istòria[modificar | modificar la font]

Los primièrs signes d'activitat umana atestats datan d'a l'entorn de 4000 a. C., Mas i a pas d'indicis de poblaments permanents en aquel moment.

Las catacions arqueologicas indican que la primièra vila bastida se remonta al sègle XI e que se compausava de dos assentaments, un en la part occidentala de la vila medievala, environat del qu'es uèi la carrièra de Mikkel Bryggersgade, Vestergade, Gammeltorv / Nytorv e Løngangsstræde, e un autre poblament mai pichon en çò qu'es uèi Kongens Nytorv. La zòna circomdant a la plaja se compausava de prats umids e se son trobats de signes de pasturatge de bestial. La vila aviá probablament un pòrt situat en lo qu'es uèi Højbro Plads.

En los ans prèps a 1100, Copenaga assumiguèt de mai en mai importància e la vila se fortifiquèt. La Glèisa Catolica Romana erigit catedralas en Roskilde e en Lund (en lo qu'es uèi Suècia), fach que seguèt las basas per un màger desvolopament dels centres regionals. Copenaga se tròba a mièg camin entre las doas vilas, la que causa aumentèt lo trafic e comèrci per l'assentament.

Lo primièr escrit en mencionant la vila se remonta al sègle XII, quand Saxo Grammaticus en la "Gesta Danorum" se fa referéncia a Copenaga coma Mercatorum Portus, que se tradusís coma pòrt de comerçants o, en danés de l'epòca, Købmannahavn. En una carta de 1186, lo Papa Urban III se fa referéncia dins la vila coma Hafn, mas probablament solament siá version redusida del nom complet. Lo nom actual se deriva de la vièlha version danesa.

Entorn de 1160 Valdemar donèt lo contraròtle de Copenaga a Absalon, l'avesque de Roskilde. En considerant que d'autras vilas del reialme danés èran jol govèrn del rei, Copenaga se cediguèt a l'avesque de Roskilde per èsser lo sieu senhor e mèstre.

Durant los ans seguents, la vila creissèt en multiplicar per dètz sa talha. S'i fondèron de nòvas glèisas e abadiás. L'economia se devolopèt gràcia al comèrci ligat a la pesca d'arenc, que porgiguèt a una granda part de l'Euròpa catolica romana, l'arenc salat per la Quaresma.

Reconstruccion de Copenaga a l'entorn del 1500.

Copenaga es situada en lo punt pus important entre la mar Baltica e lo nòrd de la rica Alemanha, aiçò li permet d'èsser un centre de comèrci important, un luòc ont confluisson poder e riquesa e aiçò supausa una menaça per la siá pròpria existéncia. La vila foguèt fortificada amb una muralha de pèira al sègle XIII, e de 1290 fins al sègle XIX tot lo trafic dintrant e sortissent de Copenaga aguèt de passar a travèrs d'una de las quatre pòrtas de la muralha. E mai se de divèrsas vilas danesas avián de muralhas en aquel moment, la majoritat d'entre elas èran de muralhas de tèrra estacadas, possiblament, en la part superiora e amb un varat. Copenaga es la segonda vila danesa, après Kalundborg a èsser fortificada amb muralha e de tors. Aquel fach es un factor qu'indica la siá importància en aquel moment de l'istòria.

La vila foguèt assetjadas divèrses còps, aital coma la rèsta de vilas de la Liga Anseatica. Al meteis temps, lo rei danés tractèt d'aver lo contraròtle de Copenaga al detriment de l'avesque. La corona atenguèt lo sieu objectiu en 1416, quand Eric de Pomerània assumiguèt lo contraròtle de la vila. Dempuèi alavetz, Copenaga aperten a la Corona de Danemarc.

Malgrat de sègles de luchas e guèrras pel poder, la vila creissèt en venent mai rica. Copenaga mantenguèt un comèrci fòrça dinamic amb sos amics coma amb sos enemics. Arribèron dins la vila de comerçants estrangièrs. S'i establiguèron de corporacions d'artesans. En 1479 se fondèt l'Universitat.

A causa de l'invencion dels canons, en 1581 se realizèt lo pus important alargament de las muralhas de l'istòria de la vila que foguèt supervisat per Christopher Valkendorf.

Geografia[modificar | modificar la font]

Vista de la vila de Copenaga.

La vila de Copenaga es situada sus la còsta orientala de l'isla de Sjælland, e tanben sus l' isla mai pichona de Amager, de cara a l'estrech del Øresund, que religa la mar del Nòrd amb la mar Baltica. Las vilas suedesas de Malmö e Landskrona se tròban sus la còsta opausada. Un pònt jonh Copenaga amb Malmö dempuèi l'an 2001.

La municipalitat de Copenaga es tanben un dels amter de Danemarc (departament). La metropòli de Copenaga, o Grand Copenaga (Storkøbenhavn), es compausada de dos amter: Copenaga e Copenaga amt. Amb divèrsas municipalitats, subretot Copenaga, Frederiksberg e Gentofte.

Sa populacion èra estimada a 501 158 abitants en 2006. Sa superfícia totala es de 88 km².

Transpòrts[modificar | modificar la font]

Pònt d'Oresund entre Copenaga e Malmö.

Copenaga a un sistèma integrat de mètro, autobús e trens, nomenada S-toget. Lo sistèma opèra amb un tipe de bilhet valid per totes los mejans, de sòrta que lo transbords entre unes e d'autras se pòdon far amb lo meteis bilhet. I a tanben un servici de taxis (taxa, en danés).

Copenaga es connectat a una ret importanta de rotas e autovias sens peatge. Dempuèi l'estiu de 2000 las vilas de Copenaga e de Malmö son connectadas per un pont de peatge, lo Pònt d'Oresund, que permet crosar la mar tant al transpòrt de passatgièrs per camin de fèrre coma per rota.

Lo pònt l'inaugurèron lo 1 de julhet de 2000 lo rei Carles XVI Gustau e la reina Margarida II de Danemarc. Coma resultat, Copenaga es vengut lo centre d'un grand airal metropolitan que s'estend per las doas nacions. Lo bastiment del pont a provocat una granda quantitat de cambiaments dins lo sistèma de transpòrt public e permetèt lo desvolopament de l'illa d'Amager, al sud de la capitala. L'utilizacion del pont pels automobilistas es pas estat tan grand coma s'esperava, probablament a causa del naut còst del peatge. D'un autre costat, i a fòrça trens de passatgièrs que fan aquel recorregut (un tren cada vint minutas).

Un dels mejans de transpòrt preferit pels abitants de Copenaga es la bicicleta. Durant d'unes periòdes de l'an, e dins d'unes luòcs, se pòdon emplegar de bicicletas publicas amb un depaus de 20 coronas que se recupèra en tornar la bicicleta en un dels luòcs abilitats.