Vèrnhe

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Alnus

Alnus
Descripcion d'aqueste imatge, tanben comentat çaiaprèp

Alnus serrulata

Classificacion APG III (2009)
Règne Plantae
Clad Angiospèrmas
Clad Dicotiledonas veraias
Clad Nuclèu de las Dicotiledonas veraias
Clad Rosidèas
Clad Fabidèas
Òrdre Fagalas
Familha Betulacèa

Genre

Alnus
Mill., 1754 [1]

Sinonims

  • Alnaster Spach[2]
  • Alnobetula (W.D.J.Koch) Schur[2]
  • Betula-alnus Marshall[2]
  • Clethropsis Spach[2]
  • Cremastogyne (H.J.P.Winkl.) Czerep.[2]
  • Duschekia Opiz[2]
  • Semidopsis Zumagl.[2]

Lo vèrnhe es un arbre de l'emisfèri nòrd butant suls sòls umids, lo vèrnhe o vèrn(a) correspond a un genre d'arbre (Alnus) de la familha de las betulacèas.

En mai de l'Alnus glutinosa, i a tanben e subretot dins los Alps, una autra espècia de vèrnhe: Alnus incana. Se destria de l'Alnus glutinosa subretot per sa rusca, lisa e grisa, alara qu'aquesta de l'Alnus glutinosa es asclada. I a en Corsega Alnus cordata, que foguèt intruduch sul continent coma planta d'ornament. L'Alnus viridis es abondant dins las zonas de montanha.

Caracteristicas[modificar | modificar la font]

Strobils de vèrnhe amb las granas.

Los vèrnhes son d'arbres de talha mejana, podant aténer 20 a (rarament) 30 mètres, de fuèlhas caducas, creissent pels bòsques umids o de paluns, o alara a la broa. Las flors son organizadas en catons mascles e femes. Los catons femes donan de "còns" linhoses de dos a tres centimètres de longor, abrigant las granas. Alnus glutinosa, mai comun en Euròpa de l'Oèst, se destria per sas fuèlhas plan ovalas, dentadas, e lo brots de prima pegants[3].

La fusta d'una color roja caracteristica es imputrescibla e leugièra, es utilizada per realizar los pals dels pontons. La color roja puèi rosada de la fusta fescament talhada o trabalhada demora pas. Es damtjada per la lutz.

La rizosfèra del vèrnhe encoratja de bactèris fixatrises d'azòt. Lo vèrnhe contribuís alara a la fixacion e resiliéncia ecologica de las broas e bòsques de riu.

Abitat[modificar | modificar la font]

Lo vèrnhe es, amb lo salze e unes pibols, una de las espècias fòrça plan adaptadas a l'aiga. Aquí emergís de l'aiga al bòrd du lac Bobięcińskie Wielkie en Polonha. Aquestas tres espècias son capablas de rebrotar quand son talhada pel vibre amb que coevoluciona.

Es plan frequents dins las zonas umidas, sus la broas o dins los bòsques de riu, al bòrd dels rius o a l'entorn de braces mòrts, ont pòt aténer 25 a 30 mètres. Los vibres forman d'arbrams nomenadas verniera o vernet.

Estat de las populacions, pressions, responsas[modificar | modificar la font]

  • Las espècias màger de vibres son pas consideradas coma menaçadas, mas los vernets qu'aviá entre autre estat conservadas per la produccion d'un carbon vegetal plan adaptat a la fabrica de polvera mermèron fòrça, al benefici de la culture de pibols o de l'assecament de las zonas umidas per lor mesa en cultura, en pastura o per lor urbanizacion.
  • La diversitat genetica dels vèrnhes benlèu patiguèt de l'artificializacion e del desboscament de las broas e boscs de riu.
  • Una malautiá deguda a Phytophthora alni e bebnlèu d'autres cofactors progressa en Euròpa dempuèi la fin del sègle XX[4]. Una malautiá novèla sembla s'espandir dempuèi los ans 1990, duguda a una espècia anteriorament desconeguda de fungi del genre Phytophthora.
Gyrodon lividus, una de las espècias micorizicas dels vèrnhes, que sembla poder èsser un bioindicator dels vernets damatjats per l'eutrofizacion.


Enemics[modificar | modificar la font]

La tòra del parpalhon de jorn (Rhopalocera) seguent se noirís de vèrnhe:

  • Aparura ilia (Nymphalidae).

Utilizacion[modificar | modificar la font]

Las caracteristicas acosticas del vèrnhe ne faguèron una de las fustas plan adaptada a la fabricacion de guitarras de tria.

Los fruches de vèrnhes son tanben utilizats en aqüariofilia per lors capacitats a reduire lo potencial idrogèn de l'aiga, e se'n plaça de brancas per la decoracion.

La fusta del vèrnhe es una lenha de tria. Dona una calor fòrça viva e l'agrada lo fornièrs. Al bascoat, los vèrnhes èran tombats en julhet, talhats e asclats. Lo temps de secatge d'aquestas asclas permetavan de las utilizar amb un maxim de rendiment energetic al moment de caufar los alambics.

La fusta del vèrnhe, plan omogenèa, se vira e s'esculpta aisidament. Se'n fa d'ornaments de mòbles, de maquetas per l'industria (subretot abans l'apareisson de las simulacions numerica en 3D) e autrescòps se'n fasiá d'esclops, de margues de brossa, de joginas, e d'aisinas d'ostal.

Esculpture en fusta de vèrnhe

Lo tanin de la rusca èra utilizat en tanaria, e en tinturaria e capelaria (produccion d'una color negra quand la rusca es mesclada a de sals de fèrre).

Fin finala, lo carbon de vèrnhe èra utilizat per la polvera de canon, donant una qualitat melhora a l'explosiu.

Lista de las espècias[modificar | modificar la font]

Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]