Taula periodica

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
(Redirigit dempuèi Taula periodica dels elements)
Anar a : navigacion, Recercar
exemple de tèxte

La taula periodica deis elements es una disposicion tabulara deis elements quimics, ordenats per numèro atomic creissent.

Taula periodica[modificar | modificar la font]

D'aquesta maniera, s'agropa leis elements en blòts, grops (colomnas) e periòdes (renguieras) amb de proprietats fisicas e quimicas similaras. En generau, leis elements se pòdon dividir en metaus (part inferiora senèstra de la taula) e non-metaus (part superiora drecha), amb lei semimetaus au mitan. Un cas a despart es aqueu dei gas nòbles, que se situan dins la colomna pus a drecha (grop 18).

La primiera taula periodica modèrna foguèt concebuda simultaneament per Lothar Meyer e Dmitrii Ivanovich Mendeleiev.

La figura seguenta es una taula periodica modèrna amb leis elements quimics coneguts.

Taula periodica
Grop → Metaus alcalins
(1)
Tèrras alcalinas
(2)

3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Grop dau bòr (13) Grop dau carbòni
(14)
Grop de l'azòt
(15)
Calcogèns
(16)
Alogèns
(17)
Gas nòbles
(18)
Periòde
1 1
idrogèn
H

2
èli
He
2 3
liti
Li
4
berilli
Be


5
bòr
B
6
carbòni
C
7
azòt
N
8
oxigèn
O
9
fluor
F
10
neon
Ne
3 11
sòdi
Na
12
magnèsi
Mg


13
alumini
Al
14
silici
Si
15
fosfòr
P
16
sofre
S
17
clòr
Cl
18
argon
Ar
4 19
potassi
K
20
calci
Ca

21
escandi
Sc
22
titani
Ti
23
vanadi
V
24
cròme
Cr
25
manganès
Mn
26
fèrre
Fe
27
cobalt
Co
28
niquèl
Ni
29
coire
Cu
30
zinc
Zn
31
galli
Ga
32
germani
Ge
33
arsenic
As
34
selèni
Se
35
bròme
Br
36
cripton
Kr
5 37
rubidi
Rb
38
estronci
Sr

39
itri
Y
40
zircòni
Zr
41
niòbi
Nb
42
molibdèn
Mo
43
tecnèci
Tc
44
rutèni
Ru
45
ròdi
Rh
46
palladi
Pd
47
argent
Ag
48
cadmi
Cd
49
indi
In
50
estam
Sn
51
antimòni
Sb
52
telluri
Te
53
iòde
I
54
xenon
Xe
6 55
cèsi
Cs
56
bari
Ba

Lantanids
*
72
afni
Hf
73
tantal
Ta
74
tungstèn
W
75
rèni
Re
76
òsmi
Os
77
iridi
Ir
78
platin
Pt
79
aur
Au
80
mercuri
Hg
81
talli
Tl
82
plomb
Pb
83
bismut
Bi
84
polòni
Po
85
astat
At
86
radon
Rn
7 87
 franci
Fr
 
88
radi
Ra

Actinids
**
104
rutherfòrdi
Rf
105
dubni
Db
106
seabòrgi
Sg
107
bòhri
Bh
108
assi
Hs
109
meitnèri
Mt
110
darmstadti
Ds
111
roentgèni
Rg
112
copernici
Cn
113
ununtri
Uut
114
ununqüadi
Uuq
115
ununpenti
Uup
116
ununèxi
Uuh
117
ununsèpti
Uus
118
ununòcti
Uuo

* Lantanids 57
lantani
La
58
cèri
Ce
59
praseodimi
Pr
60
neodimi
Nd
61
promèti
Pm
62
samari
Sm
63
euròpi
Eu
64
gadolini
Gd
65
tèrbi
Tb
66
dispròsi
Dy
67
òlmi
Ho
68
èrbi
Er
69
tuli
Tm
70
itèrbi
Yb
71
lutèci
Lu
** Actinids 89
actini
Ac
90
tòri
Th
91
protactini
Pa
92
urani
U
93
neptuni
Np
94
plutòni
Pu
95
americi
Am
96
curi
Cm
97
berkèli
Bk
98
califòrni
Cf
99
einsteini
Es
100
fermi
Fm
101
mendelèvi
Md
102
nobèli
No
103
laurenci
Lr
Sèrias quimicas
Metaus alcalins Tèrras alcalinas Lantanids Actinids Metaus de transicion
Metau dau blòt p Metalloïdes Non-metaus Alogèns Gas nòbles

Codificacion dei colors per nombre atomic:

  • Leis elements numerotats en blau son de liquids en condicions normalas de temperatura e de pression (CNTP);
  • Leis elements numerotats en verd son de gas en CNTP;
  • Leis elements numerotats en negre son de solids en CNTP;
  • Leis elements numerotats en roge son sintetics (totei son de solids en CNTP);
  • Leis elements numerotats en gris son pas estats descubèrts.



Proprietats periodicas[modificar | modificar la font]

Taula periodica amb lo rai atomic deis elements
  • Rai atomic: distància entre lo nuclèu e leis electrons extèrnes.
    • Dins un grop, aumenta a dicha qu'Z aumenta.
    • Dins un periòde, e en avent lo meteis nivèu, demenís a dicha qu'Z aumenta, a causa de la traccion.
  • Volum atomic: espaci qu'ocupa un atòm.
    • Dins un grop, aumenta a dicha qu'Z aumenta.
    • Dins un periòde se passa la meteissa causa qu'amb lo rai, valent a dire: demenís a dicha qu'Z aumenta, a causa de la traccion.
  • Energia (potenciala) d'ionizacion: energia que cau administrar a un atòm en estat gasós per li derrabar un electron. Un a cha un, a cada còp es pus malaisat.
    • Dins un grop, aumenta a dicha qu'Z aumenta.
    • Dins un periòde, aumenta a dicha qu'Z aumenta.
  • Electroafinitat (afinitat electronica): energia que pèrd un atòm en estat gasós quand ganha un electron e deven un anion. Lei gas nòbles i intran pas.
    • Dins un grop, aumenta a dicha qu'Z aumenta.
    • Dins un periòde, aumenta a dicha qu'Z aumenta.
  • Electronegativitat: tendéncia a capturar d'electrons, per leis atòms d'un element determinat.
    • Dins un grop, aumenta a dicha qu'Z aumenta.
    • Dins un periòde, aumenta a dicha qu'Z aumenta.
  • Caractèr metallic e non metallic:
    • Metau: energia d'ionizacion bassa, electroafinitat bassa e electronegativitat bassa.
    • Non-metau: energia d'ionizacion auta, electroafinitat auta e electronegativitat auta.

Vejatz tanben[modificar | modificar la font]

Liames intèrnes[modificar | modificar la font]

Liames extèrnes[modificar | modificar la font]