Piram e Tisbèa

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Salta a la navegació Salta a la cerca
Piram e Tisbèa sus un mosaïc roman à Paphos (Chipre)

Piram e Tisbèa (en grèc ancian Πύραμος καὶ Θίσϐη / Púramos kaì Thísbê) son dos amoroses legendaris de la mithologia grèga e romana. Lor istòria, eissida de la matèria orientala, es a la crosada de mite e del romanesc.

Mite[modificar | modificar la font]

Los noms de Pirma e Tisbèa son mencionats pel perimièr còp per Igin, que fa pas que citat lor suicidi. Es Ovidi que, dins Las Metamorfòsis, dona lo primièr la legenda: Piram e Tisbèa son dos joves babilonians que demora dins dos ostals mejancièrs e s'aman malgrat l'interdiccion dels paires. Planifican mejans la paret de s'encontrar una  nuèch fòra de la ciutat, jos un amorièr blanc. Tisbèa arriba la primièra, mas la vista d'una leona de morre sanguinós la fa fugir; coma son vel li tomba, esquiçat per la bèstia quelo macula. Arriba, Piram descobrís lo vel e las pesdas de la bèstia fèra: cresent que Tisbèa ne foguèt la victina, se suicidís. Aquela, tornat près de l'amorièr, de l'amorós descobrís lo còs sens vida e preferís tanben se suicidar.

D'aquí vendiá la color roja de las amoras segon Ovidi. Alara, dins la tradicion latina, lo tèrme de Pyramea arbor (« arbre de Piram ») es a vegada utizat per nomenar l'amorièr.

De racontes de l'Antiquitat tardièra (Nonnos o le roman cretian de las Recognitiones) donan una version un pauc diferenta d'aquela d'Ovidi. Se debana en Cilícia, mòstran Tisbèa se suicidant la primièra se descobrissent prenha (per paur dels parents), seguida per Piram. Puèi los dos amoroses son metamorfosats, Piram en fluvi e Tisbèa en font. E existís plan un fluvi atal nomenat qu'alà raja, aquela pròva toponimica mostrariá qu'aquela versions ven d'una tradicion mai anciana e establida qu'aquela d'Ovidi.

Evocacions artisticas[modificar | modificar la font]

John William Waterhouse, Tisbèa, 1909, col. priv.. Tisbèa escocha Piram que li parla majan la travers la fenda de la paret

La legenda de Piram e Tisbèa inspirèt fròça òbras.

La mai celèbre adaptacion es de segur  Romèo e Julieta de William Shakespeare (1595), qu'utiliza de luènh l'intriga. Shakespeare tanben utiliza lo tèma dins Lo Sòmi d'una nuèch d'estiu, ont es jogat dins una version parodica pel la tropa dels mecanistas per la nòça de Tesèu, duc d'Atenas, e Ipolita, reina de las Amazonas.

En 1897, Edmond Rostand fa dire a son Cyrano de Bergerac dins la tirada del nas (acte I, scèna 4) :

Enfin parodiant Pyrame en un sanglot : Fin finala parodiant Piram en un sanglòt
« Le voilà donc ce nez qui des traits de son maître Vaquí donc aquel nas que dels trachs de son senhor
A détruit l'harmonie ! Il en rougit, le traître ! » Destruguèt l'armonia ! Se'n rogís, lo traïdor

Tanben inspirèt d'opèras :

  • Pyrame et Thisbé, de François Francœur e François Rebel 1726.
  • Piramo e Tisbe de Johann Adolph Hasse, 1768.
  • Piramo e Tisbe de Giuseppe Francesco Bianchi.
  • Piramo e Tisbe de Gaetano Andreozzi.
  • Piramo e Tisbe de Venanzio Rauzzini.
  • Piramo e Tisbe de Vincenzo Righini.
  • Piramo y Tisbe de Luis Mison.

E de quadres:

  • Piram e Tisbèa, òli sus fusta d'Hans Baldung Grien, v. 1530, Berlin, Staatliche Museen ;
  • Paysage orageux avec Pyrame et Thisbé, òli sus tela de Nicolas Poussin, 1651, Francfort, Städel Kunstinstitut ;
  • Piram e Tisbèu, quadre d'Andrea Boscoli als Oficis de Florença ;
  • Piram e Tisbèu, quadre de Gregorio Pagani, Galeria degli Uffizi, Florença.
  • Tisbèa, quadre de John William Waterhouse, 1909, coll. priv.

Fonts[modificar | modificar la font]

  • Hygin, Fables [détail des éditions] [(la) lire en ligne] (CCXLII ; CCXLIII).
  • Nonnos de Panopolis, Dionysiaques [détail des éditions] [lire en ligne] (VI, 347).

Notas e referéncias[modificar | modificar la font]

Vejatz tanben[modificar | modificar la font]

Articles connèxes[modificar | modificar la font]