Josèp Garibaldi

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
Giuseppe Garibaldi
Giuseppe Garibaldi (1866).jpg
Profession: soldat
País: Flag of Italy.svg Itàlia
Data de naissença: 4 de julhet de 1807
Luòc de naissença: Niça (actualament part de França)
Data de decès: 2 de junh de 1882
Luòc de decès: Illa de Caprera, Itàlia


Josèp Garibaldi (Jousé Garibaldi en niçard, Giuseppe Garibaldi en italian) (Niça 1807 - Caprera 1882) foguèt un soldat e patriòta italian d'origina niçarda, un dels actors màgers de l'unificacion de son país, entre 1859 e 1870.

Garibaldi nasquèt a Niça, coma ciutadan de l'Empèri Francés de Napoleon 1er. En 1833, coneguèt Giuseppe Mazzini, defensor de l'unificacion italiana a Marselha, dins lo mitan de la comunautat italiana de la Bèla de Mai. En 1834 participèt a un movement d'implantacion de la republica en Piemont, sens poder capitar. Condamnat a mòrt, s'escapèt en Tunisia puèi en Brasil.

Tanben participèt a la Guèrra dels Farrapos (tanben coneguda coma Revolucion Farroupilha), un movement de liberacion de l'estat brasilièr del Rio Grande do Sul. Per aquestas participacions en movements en Itàlia e Brasil, Garibaldi es conegut coma eròi de Dos Monds.

En Brasil, Garibaldi rencontrèt Anita Ribeiro al Rio Grande do Sul, que venguèt mai tard Anita Garibaldi, sa femna. En 1841 lo cople foguèt a Montevideo, Uruguai, e, en 1842, combatèt contra lo dictator argentin Juan Manuel de Rosas.

En 1848 tornèt en Itàlia, durant las revolucions de 1848. Ofriguèt sos servicis al rei Carlo Alberto di Savoia, mas lo monarca refusèt. Mentre, una republica foguèt proclamada a Roma, capitala dels Estats Papals. Garibaldi defendèt Roma amb sa femna Anita, mas la ciutat se revoltèt. Las tropas de Garibaldi s'escapèron al nòrd, e Anita moriguèt pendent la retirada.

Garibaldi s'escapèt tornarmai en America. Demorèt a Nòva York e en Peró. Tornèt en Itàlia en 1854.

L'unificacion italiana[modificar | modificar la font]

En 1859 comencèt una guèrra entre la Sardenha e l'Empèri Austroongrés. Garibaldi foguèt nomenat Major-general e, amb un grop de volontaris, trionfèt dels austriacs a Varese, Como e dins d'autras ciutats. Mas sa vila mairala, Niça, foguèt balhada a França, en retorn d'una assisténcia militara cruciala.


Al començament de 1860, una revòlta contra lo monarca absolutista del Reialme de las Doas Sicílias porgiguèt l'escasença d'agir a Garibaldi. Amassèt mila òmes (coneguts coma i Mille en italian) e desembarquèt a Marsala, lo punt mai occidental de Sicília, l'11 de mai de 1860. Lo 13 de mai portèt desfacha a una garnison de 3000 òmes mandats pel rei Borbon a Calatafimi. Lo jorn seguent, s'autoproclamèt dictador de Sicília en nom del rei Victor Emmanuèl II. Prenguèt Palèrme lo 27 de mai.

Cap a la fin del mes de julhet, la campanha en Sicília èra gaireben acabada. Garibaldi portèt puèi son atencion devèrs lo continent. Traversèt l'estrech de Messina e, lo 7 de setembre de 1860, dintrava dins Nàpols. Amb l'ajuda de Victor Emmanuel II, los Sicilians se rendèron.

Garibaldi, lo rei de Sardenha, e los Estats Units[modificar | modificar la font]

Garibaldi odiava lo primièr ministre de Sardenha, Camillo di Cavour, e aviá pas jamai acceptat a debon la venda de la vila de sa naissença, Niça, als franceses. Pasmens li agradava lo sobeiran de Sardenha, Victor Emmanuel II, que, segon l'idèa de Garibaldi, deviá venir lo liberaire d'Itàlia. Quand encontrèt Victor Emmanuel II lo 26 d'octobre de 1860 a Teano, Garibaldi lo proclamèt Rei d'Itàlia.

Lo 5 d'octobre Garibaldi creèt sa Liga Internacionala, amb de soldats de nacionalitats divèrsas, e un eslogan: Liures dempuèi los Alps fins a l'Adriatica. Giuseppe Mazzini contunhèt d'agitar l'ideal republican, e Garibaldi, frustrat per l'inaccion del rei de cap a l'unificacion, organizèt una nòva expedicion. L'objectiu ara èra de s'apoderar dels Estats Papals.

Quand la Guèrra Civila Americana espetèt en 1861, Garibaldi se presentèt coma volontari al president Abraham Lincoln. Pasmens Lincoln refusèt, que Garibaldi aviá pausat doas condicions: 1) l'aboliment definitiu de l'esclavatge, e, 2) que li donèssen lo comandament complet de l'armada. Ambedoas condicions èran impossiblas de satisfar.

Expedicion contra Roma[modificar | modificar la font]

Una expedicion contra los domenis politics del Papa èra vista amb una malfisança granda pels Catolics del mond entièr, e l'emperaire francés Napoleon III autregèt l'independéncia de Roma d'Itàlia, en establir una garnison a Roma. Victor Emmanuel èra tanben preocupat per aquela expedicion, mas Garibaldi se pensava qu'aviá lo sosten secret del rei.

Roma foguèt presa sonque en 1870, aprèp l'esclatament de la guèrra francoprussiana, e doncas las tropas francesas podián pas mai ajudar lo Papa contra las fòrças italianas, que prenguèron puèi la vila sens l'assisténcia de Garibaldi.

Garibaldi tanben ajudèt la tresena Republica Francesa contra las tropas alemandas, en 1870.

Garibaldi moriguèt sus l'illa de Caprera, lo 2 de junh de 1882.