Chimborazo (volcan)

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
Pagina d'ajuda sus l'omonimia Pels articles omonims, veire Chimborazo.

Chimborazo

Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas


Direccion relativa a la posicion
Continent
Situacion
Designacion provisòria
Constellacion
Tipe d'objècte
Còs astronomic parent
Còs astronomic filh
Luòc de descobèrta
Grop d'objèctes menors
Sequéncia de Hubble
Sul còrs astronomic
Companhon de
Tipe espectral
Tipe espectral
Fus orari
Situat sus una isla
Embocadura
Tipe de lac
Lacs sus lo riu
Grop de lacs
Situat sul lac
Afluents del lac
Emissari del lac
Bacin idrografic
Massís de montanhas
Tipe de montanha
Coordenadas
Arquitècte
Remplaçat per
Tipe de bastiment
Material
Mèstre d'òbra
Sistèma d'autorotas
Societat de mantenança
Pòl d'escambis
Linha ferroviària
Operator
Aligança ferroviària
Gara
Pista
Travèrsa
País
Compausanta de
Tipe de division administrativa
Exclava de
Enclava
Capitala
Cap d'estat
Regim politic
Cap de l'executiu
Representant del partit
Cap del govèrn
Assemblada
Moneda
Lenga oficiala
Imne
Frontalièr de
Embessonatge
Subdivisions
Membre de
Sant patron
Domeni internet
Còde ISO 3166-1 alfa-2
Còde ISO 3166-1 alfa-3
Còde ISO 3166-1
Còde ISO 3166-2
Còde AITA
Còde OACI
Còde FAA
Còde INSEE
Còde de comuna
Còde del catalòg
Còde CBS
Còde GNIS
Còde GNIS Antarctica
Còde NUTS
Còde dantai
Còde de comuna alemanda
Còde de districte alemand
Còde administratiu
Còde administratiu
Còde ISTAT
Còde de gara
Còde OKATO
Còde cadastral
Còde postal
Còde telefonic internacional
Prefix telefonic nacional
Còde d'imatriculacion
Lo Chimborazo vist dempuèi lo sud oèst en 2014.
Lo Chimborazo vist dempuèi lo sud oèst en 2014.
Geografia
Altitud 6 263 m
Massís Cordillère Occidentale (Andes)
Longor  km
Largor  km
Superfícia  km2
Coordenadas 1° 27′ 50″ S, 78° 48′ 54″ O
Administracion
País Bandièra : EqüatorEqüator
Region Chimborazo
Subdivision
Geologia
Edat Paleogèn
Ròcas
Identificants
ULAN
DOI
RKDimages
Rijksmonument
KGS
Historic Places identifier
ID d'artista de MusicBrainz
ID album de MusicBrainz
ID d'òbra de MusicBrainz
Legislator
Identificant BHL
Identificant ITIS
Identificant IUCN
Identificant NCBI
Identificant TPDB
Identificant GBIF
Identificant WoRMS
Numèro EE
Indicatiu
Còde AITA
Còde OACI
Còde mnemonic
Identificant JPL Small-Body Database
Còde de l'observatòri Minor Planet Center
Identificant Structurae
Identificant Emporis
Numèro CAS
numèro EINECS
SMILES
InChI
InChIKey
Còde ATC
Numèro E
Identificant UNII
Numèro RTECS
Identificant ChemSpider
Identificant PubChem (CID)
Numèro ZVG
Identificant ChEBI
Numèro ONU
Còde Kemler
Identificant Drangbank
Mencion de dangièr SGH
Identificant Wine AppDB
Identificant d'un satellit NSSDC
SCN
Commons-logo.svg Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Chimborazo (volcan).

Lo Chimborazo es un volcan d’Eqüator culminant a 6 263 m d’altitud e situat près de Riobamba, a gaireben 180 km al sud de Quito. Es le suc mai naut dels Andes equatorians, que domina una region de 50 000 km2, sa basa fasent 20 km de diamètre.

Es chafrat Taita Chimborazo, es a dire Papà Chimborazo, la maire essent Mama Tungurahua. Es figurat sus l'escut de l'Eqüator.

Toponimia[modificar | modificar la font]

Lo mot viendriá de la prononciacion en espanhòl de chimba razu (en quíchoa) significant « la nèu de l'autre penjal » o « glaça de l'autre costat »

Cima « mai nauta del mond »[modificar | modificar la font]

Lo Chimborazo se pòt definir coma mai nauta cima del mond, la considerant coma la cima mai alunhada del centre de la Tèrra[1]. En efièch, la tèrra a una forma d'ellipsoïdea, que lo rai es d'unes 21 km mai important a l'eqüator qu'als pòls, e lo Chimborazo es pròche d'aquel eqüator, mai que las cimas de l'Imalaia. La cima del Chimborazo es donc tanben lo punt de la superfícia de la Tèrra que la distança minimala al Solelh al cors d'una annada es la mai pichona. Segon las mesuras realizadas per una mission francoequatoriana de l'Institut de recerca pel desvelopament, la cima del Chimborazo se trapa a 6 384,416 quilomètres del centre de la Tèrra (l'Everest n'es alunhar de 6 382,605 quilomètres)[2].

Geografia[modificar | modificar la font]

Lo glacièr del Chimborazo es la font d'aprovisionament en aiga dels abitants dels cantons de Bolívar e de Chimborazo, ambedos en Equator. La capitala del canton de Bolívar, Guaranda (25 000 abitants) es aprovesit per vertientes dins lo naut páramo (planòl arid andin al dessús de 4 000 m) situat a 25 km de la vila. A l'estiu de 2005, l'aprovisionament en aiga de la vila subís de crisis, benlèu deguts a la rapida disparicion de la cobertura glaciària del Chimborazo. Segon de cercaires franceses, los nauts glacièrs andins fondon a une velocitat accelerada e fòrça deurián desaparéisser dins las decenniás venentas. Es perque las vilas de Quito, Lima, La Paz e d'autras, que l'alimentacion en aiga depend de fonts glaciàrias, deurànt afretar d'importantas penurias d'aiga dins un avenir pròche.

Istòria[modificar | modificar la font]

Alexander von Humboldt e Aimé Bonpland al pé del Chimborazo per Friedrich Georg Weitsch (1810).

Charles Marie de La Condamine mena la primièra reconeissença en 1736, pendent una espedicion per mesurar la longor d'un arc de meridian d'un gra a proximitat de l'eqüator. Aténh l'altitud de 4 755 mètres d'altitud[3]. Lo 23 de junh de 1802[4], lo geograf scientific allemand Alexander von Humboldt e lo botanista francés Aimé Bonpland acompanhats d’un portaire e de Carlos Montufar, ensagèron de pujar aquel volcan, qu'èra alara considerat coma la cima mai nauta del mond[5]. Mas deguèron retornar a 5 920 m a causa d’una nafra pé d’Humboldt e de condicions extrèmas qu'agotèron lo grop[5]. Los dos scientifics aguèron lo temps de mesurar l’altitud e la composicion de l'aire[5]. Simón Bolívar ensaja l'a pojada en 1822 seguit par Jean-Baptiste Boussingault en 1831[3]. Es donc Edward Whymper e los fraires Louis e Jean-Antoine Carrel qu'aguèron, en 1880, l’onor d’èsser los primièrs occidentals a aténher la cima. Fòrça dobtavan d'aquel espleit e Whymper tornèt pojat lo Chimborazo ongan, en companhá dels Equatorians David Beltrán e Francisco Campaña.

Inspirè lo Libertador Simón Bolívar, qu'escriguèt un poèma sus aquel volcan.

Sa darrièra eruption remanda a mai dètz mila ans. Ara, es considerat coma representant un risc minim d’erupcion.

Observacions astronomicas[modificar | modificar la font]

Los scientifics Pierre Bouguer e Charles Marie de La Condamine i faguèron, entre 1735 e 1744, de relevats estellars a doas estacions diferentas a l'entorn del mont, s'ajudant per aquó, d'un plombèl, coma referéncia. Constatèron un pichon desviament entre los sites de mesuras e amb las valors previstats. Aquel fenomèn foguèt la primièra mòstra de l'influéncia gravitacionala d'una massa rocasuda importanta, que foguèt provada sonque en 1774 a l'entorn d'un mont escossés[6].

Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

  1. The 'Highest' Spot on Earth ? sur le site de la National Public Radio
  2. « Pourquoi l’Everest n’est pas le point le plus éloigné du centre de la Terre », Passeur de sciences (consultat lo 7 abril 2016)
  3. 3,0 et 3,1 Jouty e Odier, Dictionnaire de la montagne, Paris, Place des éditeurs, , 883 p. (ISBN 9782258082205), p. Chimborazo
  4. « Alexander von Humboldt » sur le site de l'Association franco-équatorienne Ñuca-LLacta, Terre des Volcans
  5. 5,0, 5,1 et 5,2 Philippe Foucault, Le Pêcheur d'Orchidées - Aimé Bonpland (1773-1858), Seghers, 1990, p. 140-141
  6. Fauque D, Une curieuse expérience : l'attraction des montagnes, Les Génies de la Science, n 39 , mai- juillet 2009, p. 14-16

Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]

Commons-logo.svg

Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Chimborazo (volcan).