Bellerofont

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Salta a la navegació Salta a la cerca

Bellerofont


NAMA Epinetron Bellérophon.jpg
Bellerofont tuant la Quimèra, epinetron atic, v.;425-420, Musèa nacional arqueologic d'Atenas.
Genremascle
EspèciaMortal
Activitat(s)rei de Corint
FamilhaGlaucos (paire)
Eurinomèa (maire)
Filonoèa (femna)
Isandros e Ipolòc (filh)
Laodamia (filha)
Poseidon (paire que se li atribuís)
Sisif (felen)
EntoratgePegàs (que n’es lo dombaire)
Enemic(s)Proetos e sa femna Stenebèa
Quimèra
Amozonas

Dins la mitologia grèga, Bellerofont (en grès ancian Βελλεροφῶν / Bellerophỗn) es lo felen de Sisif, filh de Glaucos o de Poseidon, segon las versions, sa maire es Eurinomèa; Es rei de Corint.

Recits mitologics[modificar | modificar la font]

Bellerofont e Pagàs
Medalhon central restaurat d'un mosaïc roman descobèrt a Autun en 1830 (musèu Rolin).

Bellerofont per Omèr[modificar | modificar la font]

Son istòria es contada dins l’Iliada[1] per Glaucos, filh d’Ipolòc, a que Diomedes demandèt sa linhada.

Atal parla tanben, e, a aquestas paraulas, la colèra prenguèt lo Rei. E tuèt pas Bellerofont, de paur piosa qu’aqueste murtre dins sa ment; mas l’enviá en Lícia amb de tauletas ont aviá gravat de signes de mòrt, que los donèt a son sògre e qu’aqueste le tue. E Bellerofont anèt en Lícia jols bons auspicis dels Dieus. Sul camin domptèt lo Pegàs, rei dels cavals. E quand i arribèt, sus la broa del rapid Xanthos, lo rei de la granda Lícia lo recebèt amb onor, li foguèt espitalièr pendent nòu jorns e sacrifiquèt nòu buòus. Mas quand Eòs de dets rosats tornèt paréisser per segong còp, alara l’interroguèt e demandèt a veire los signes enviats per son gendre Proetos. E, a los veire, li ordonèt d’en primièr d’anar tuar l’indomptabla Quimèra. Aquesta èra nascuda dels Dieus e non pas dels òmes, leon per davant, dragon enrè, e cabra a la mitat del còrs. Bufava de flamas violentas. Mas la tuèt, s'essent fisat als prodigis dels Dieus. Puèi, combatèt los Solims illustres, e disiá aver realizat alà lo mai rufe combat dels garrièrs. Enfin tuèt las Amazòlas virilas. A tornar, lo Rei li faguèt una tenda biaisuda, avent causit e emboscat los garrièrs mai valents de la granda Lícia. Mas pas un d'entre eles tornèt a son ostal, que l’impecable Bellerofont los tuèt totes. E lo Rei coneguèt alara qu’aqueste òme èra de la raça illustra d’un Dieu, e lo gardèt e li donèt sa filha e la mitat de sa dominacion reiala. E los Licians li causiguèron un domèni, le melhor de totes, plen d'arbres e de camps, per que lo cultive. Amb sa femna aguèron tres enfants: Isandros, Ipolocos e Laodamia. E lo savi Zèus s’uniguèt a Laodamia, e enfantè lo divin Sarpedon cobèrt d'aram. Mas quand Bellerofont venguèt a l’òdi dels Dieus, vaguèt sol dins lo desèrt d’Aleios[2] : « Objècte d’òdi pels dieus, vagava sol dins la plana d’Alcion, Lo còr devorat de lanha, evitant las traças dels òmes » [3].

Las Òdas de Pindar[modificar | modificar la font]

Las Olimpicas de Pindare, compausadas dins l’encastre dels jòcs olimpics, contan la captura de Pegàs per Bellerofont[4]:

Legendas[modificar | modificar la font]

Bellerofont nasquèt a Efir jol nom d’Iponoòs. Èra oficialament lo filh de Glaucos e lo felen de Sisif, mas una rumor fasiá d’el lo filh del dieu de la mar Poseidon.

Prenguèt lo nom de « Bellerofont » après aver tuat de biais involontar son fraire Deliades dins un lançat de disc, o, alara per una flècha dins l’esquina (que visava una cèrvia), aver tuat de biais involontar un nòble de corint tiran de son estat, nomenat Belleros[6]. Deguèt s’expatriar e fuigir a Tirint per que lo rei Proetos, li fasent l’espitalitat, lo purifique de son crime. Mas la femna d’aqueste, Stenebèa, s’enamorèt del jovent. Bellerofont èra fòrça timid amb las femnas e la remandèt. Ela l’accusèt de fals devant lo rei d'aver assajat de la seduire. Proetos decidís de tuar lo jovent. Podent pas donar la mòrt a un òste de paur de provocar lo corroç dels Erinis, l’envièt a la cort de son sògre Iobates, lo rei de Lícia e paire d’Stenebèa, amb una tauleta sagelada que figurava un messatge ordonant de tuar lo portaire.

Iobates figuèt grand acuèlh a Bellerofont e lo daissa manjar e beure a sa taula una setmana abanç de legir lo messatge. Li demandè alara d'eliminar la Quimèra, un monstre que causava fòrça damatges dins son país, segur que lo joven i tapariá la mòrt.

Desemparat, Bellerofont consulta un devinaire, Poliidos, que li conselha de sacrificar un taure a Poseidon en lo negant e de passar una nuèch dins lo temple d’Atena, çò que faguèt. La divesa apareguèt en sòmi per li parlar de Pegàs, sola creatura mai rapida per li permetre d'escapar a las flamas de la Quimèra. Li donèt una brida d'aur e li diguèt ont encontrar lo corsièr alat. A son desrevelh, Bellerofont trobèt l’objècte plan real près d’el. Capitèt a amasir Pegàs près de la font de Pirena ont lo caval alat amava beure.

Bellerofont venquèt de la Quimèra[7]: segon una version del mite en volant al dessús d’ela, la crivela de flechas; segon una autra version utiliza une lança adobada de plomb, que lo buf ardent de la creatura faguèt fondre e que li brutla de l’interior.

Iobates, puslèu que de lo premiar, l’envièt combatre los bellicoses Solims, pòble dels monts de Lícia. Quand lo garrièr e sa montura torna, lo rei los remanda per afrontar las Amazònas, aliadas dels Solims. Quand Bellerofont torna pel tresen còp a la cort de Lícia, Iobates pòsta secretament de combatents en emboscada e demandèt a Bellerofont de contactar un cèrt Acrisios, de nuèch e sens armas. Bellerofont trionfèt un còp de mai. Coma Iobates aviá enviat sa garda reiala contra el, Bellerofont davala del caval e demandèt a Poseidon d’aigar la plana al sieu avançar. Los òmes avent pas capitat a l'arrestar, las femnas de la region levèron lor tunica al dessús de la tèsta e caminèron cap a el. Bellerofont èra tan pudic que se’n tornèt, menant las èrsas amb el.

Iobates, impressionat après de tals explechs, foguèt convencur de l’inocéncia de son convitat e renoncièt a lo far morir. Li donèt sa filha Filonoèa en maridatge amb la mitat de son reialme en succession. Bellerofont aguèt d’enfants: Isandros, Ipolòc e Laodamia, la maire de l’eròi Sarpedon. Pauc a pauc, Bellerofont ven victima de son ufan. Per se venjar de la reina Stenebèa (o Anteia), Torna a Argos e faguèt mina de sucombar a son gaubi. Li prepausa un viatjòt aerian amb lo Pegàs e un còp plan naut, la precipita dins l’onda. Al trescòl de sa glòria, se’n va volant cap a l’Olimp amb lo Pegàs, s'estimant digne de demorar amb los dieus. Mas Zèus, furiós, envia un tavan que fisa lo Pegaàs sota la coa. Bellerofont cai dins una mata espinosas, ven cèc e vaga sus la tèrra fins a sa mòrt après aver vist son filh Isandros tuat pels Solims, e sa filha Laodamia, que morís per la volontat d’Artèmis, de malautiá subrana e desconeguda[8].

Segon le quatren Libre de l’Istòria d'Eraclèa per l’istorian Ninfis, Bellerofont tuèt dins los camps de Xanthos[9] un singlar que damatjava las culturas e elevatges de la region. Sens pas cap de mercejada dels abitants, Bellerofont los maldich, e oben de Poseidon que sortisca del sen de la tèrra des exalacions saladas qie l'amarum gastava totes los fruchs. Lo flagèl acabèt aps que quand las femnas venguèron li demandar gràcia.

Culte[modificar | modificar la font]

Los abitants de Corint li fasián un culte eroíc.

Interpretacion[modificar | modificar la font]

Segon las Istòria incresiblas de Palaifatos, Bellerofont èra un exilit, nòble e coratjós que damatjava los vilatges costièrs dins una nau rapida, e Pegàs èra lo nom de la nau. Amisodaros, un rei vesin del flume Xanthos e del bosc, abitava entre de penjals dins un mont del nom de Quimèra, lo long d'un camin e una ciutat lo long d'un autre camin. D'un costat se tropa un vast vabre, ont de la tèrra sordissián de flamas. Un leon viviá près de l'accès principal, e una sèrp près d’aquí, devorant los boscassièrs e los pastres. Bellerofont incendièt lo bosc de Telmissa, que brutla las doas bèstias fèras.

Mite lunar[modificar | modificar la font]

Jean Haudry vei dins lo recit de Bellerofont e de son castig un ancian mite lunar conegut dins lo domèni indoeuropèu, ont Luna, espós volatge e parjuraire, abandona son espoda Solelh. Luna (Bellerofont) refusa de s'unir a Solelh (Antèa o Stenebèa). Antèa se planh a Proetos, mas lo castig capitat pas. Coma Iama, Bellerofont es castigat un segond còp, e « es reduch a vagar solitari coma Luna dins la daina », coma Iima privat de son poder e de sos tres carismes »[10].

Bibliografia[modificar | modificar la font]

Fonts[modificar | modificar la font]

Pegàs e Bellerofont (1840-1850), bas-relèu de Julius Troschel Munic.
  • Apollodore, Bibliothèque [détail des éditions] [lire en ligne] (II, 3, 2).
  • Euripide, Sthénébée et Bellérophon (passim).
  • Hésiode, Théogonie [détail des éditions] [lire en ligne] (319-325).
  • Homère, Iliade [détail des éditions] [lire en ligne] (VI, 150, 205).
  • Hygin, Fables [détail des éditions] [(la) lire en ligne] (57).
  • Pindare, Odes [détail des éditions] (lire en ligne) (Olympiques, XIII ; Isthmiques, VII).
  • Sophocle, Iobatès.
  • Histoire d’Héraclée[11] de Nymphis d’Héraclée
  • Inscription de Cyzique no 15 dans L’Anthologie palatine (livre III).

Nòtas[modificar | modificar la font]

  1. VI, 150-205
  2. Modèl:HomIli (VI, 150-205)
  3. Chant VI de l'Iliade cité par Jean Starobinski: L'encre de la mélancolie, Éditeur : Seuil, Coll.: La Librairie du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, (ISBN 2021083519)
  4. XIIIa Olimpica
  5. Atena ipia
  6. Bellérophon signifie « tueur de Belléros »
  7. Modèl:Harvnb
  8. Les morts soudaines et de raison inconnue sont vues comme la volonté d’Artémis lorsqu’il s'agit d’une femme et d’Apollon lorsqu’il s’agit d’un homme
  9. ville de Lycie sur les bords du Xanthos
  10. Jean Haudry, Le mariage du dieu Lune, Baltistica XXXVI, 2001, p. 25-36
  11. en grec ancien Περἰ ῾Ηρακλείας

Vejatz tanben[modificar | modificar la font]