Partenon

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
exemple de tèxte
Fairytale waring.png Aqueste article es pas acabat. Es en fasa d'escritura o de reestructuracion importanta.
  • Son estat actual es provisòri, e se deu prene amb prudéncia.
  • Una version melhorada es en preparacion e deuriá èsser disponibla dins pauc de temps. Per ne seguir l'avançament o i participar, consultatz la pagina de discussion.


Lo Partenon (Παρθενών en grèc) es un temple de l'Acropòli d'Atenas dedicat a la divessa Atena qu'èra la protectritz de la vila. Sa bastida comencèt en 447 avC durant l'apogèu de la la Liga de Delos, aliança dei ciutats-estats grègas anticas dirigida per leis Atenencs. Fuguèt acabada en 438 avC mai lei trabalhs d'ornament interior contunièron fins a 432 avC. Es lo vestigi pus important de la Grècia Antica e es generalament considerat coma l'apogèu dau desvolopament de l'òrdre arquitecturau doric. Es tanben vengut lo simbòl de la Grècia Antica, de la democracia atenenca e de la civilizacion occidentala antica.

Lo Partenon remplacèt un temple pus ancian qu'èra tanben dedicat au culta d'Atena e que fuguèt destrucha pendent l'invasion de la vila per lei Pèrs durant la Segonda Guèrra Medica (480-479) en 480 avC. Coma d'autrei temples grècs, lo Partenon fuguèt tanben utilizat per protegir lo tesaur de la ciutat.

Après la casuda de la civilizacion grèga antica, lo temple fuguèt transformat en glèisa crestiana dins lo corrent dau sègle V. Après la disparicion de l'Empèri Bizantin e la conquista d'Atenas per leis Otomans, lo Partenon fuguèt transformat en mosqueta dins leis annadas 1460. Puei, fuguèt utilizat coma fortalesa durant la Seisena Guèrra Otomanoveneciana (1684-1699) per protegir la vila còntra leis atacas venecianas. Lo 26 de setembre de 1687, lo bombardament dau temple entraïnèt l'explosion d'un depaus de municions e de polvera otoman entraïnant de degalhs importants au bastiment e ais esculturas. A partir dau sègle XVIII, l'interès occidentau per l'Antiquitat favorizèt la retirada de la màger part dei vestigis encara presentsau profiech dau British Museum de Londres per lo diplomata escocés Thomas Bruce (1766-1841).

Etimologia e designacion[modificar | modificar la font]

Lo mòt Partenon vèn dau grèc παρθενών (Partenon) que designava leis « apartaments d'una frema non mariada » dins un ostau. Aquela nocion de « frema non mariada » èra fòrça utilizada per parlar dei doas divessas verges majoras dau panteon grèc Artemis e Atena. Divèrseis ipotèsis existisson per explicar l'utilizacion d'aqueu tèrme dins l'edifici.

De'n premier, son utilizacion iniciala semblèt designar solament una pèça particulara dau temple. Un debat es totjorn en cors per assaiar de definir aquela pèça. Leis ipotèsis principalas designan lo membre occidentau dau temple ò la pèça qu'assostava l'estatua d'Atenas utilizada per la ceremònia dei Panateneas. Una autra possibilitat es que lo tèrme designèsse a l'origina un aspèct dau culte d'Atena. Enfin, la darriera ipotèsi explica l'utilizacion per lo nòm dei fremas verges (parthenoi) qu'èran lei prèires realizant lei rites e lei sacrificis cargats d'assegurar la proteccion de la ciutat.

La premiera utilizacion coneguda dau tèrme Partenon per designar tot l'edifici data dau sègle IV avC e fuguèt l'òbra de Demòstenes (384-322 avC). Aperavans, l'edifici èra solament dich « lo temple » (ho naos). Fuguèt tanben dich Hekatompedos per leis arquitèctes Mnesikles e Callicrates. Au sègle I apC, lo temple fuguèt ansin dich Hekatompedon Partenon per l'istorian e sabent grècoroman Plutarc (46-125). Enfin, en causa de l'associacion entre lei divessas grèga e romana Atena e Minèrva, lo Partenon fuguèt de còps dich « temple de Minèrva » per leis istorians e leis arqueològs dau sègle XIX.

Arquitectura[modificar | modificar la font]

La premiera bastida d'un sanctuari dedicat a Atena Parthenos sus lo sèti dau Partenon actuau comencèt après la victòria atenencca de Maraton còntra lei Pèrs. Entraïnèt l'extension e l'aplatiment de la zòna sud de la cima de l'Acropòli. Aqueu bastiment remplacèt un hekatompedon pus ancian dedicat a Atena Polias. Aqueu temple es dich Pre-Partenon ò Partenon Ancian. Fuguèt destruch durant lo pilhatge de la vila per lei Pèrs en 480 avC.

A partir de la mitat dau sègle V avC, l'Acropòli d'Atenas venguèt lo sèti de la Liga de Delos e lo centre culturau principau de la ciutat. Pericles (vèrs 495 - 429 avC) decidiguèt donc lo començament d'un projècte ambiciós de bastida sus l'Acropòli ambé, en particular, la construccion de divèrsei monuments inclusent lo Partenon, lei Propileas, l'Erechtheion e lo temple d'Atena Nike.

L'artista Fidias fuguèt cargat de supervisar la bastida dau Partenon e deis esculturas interioras. Ictinos e Callicrates fuguèron nomats arquitèctes dau projècte e lei trabalhs comencèron en 447 avC. La màger part de l'òbra èra acabara en 432 avC mai quauquei trabalhs sus la decoracion interiora contunièron l'annada seguenta. Una partida dei còmptes financiers regardant lo chantier a subreviscut e mostran l'importància dei trabalhs, compres per una poissança coma la ciutat-estat d'Atenas. Ansin, una partida dei fons fuguèt presa dins lo tesaur de la Liga de Delos que fuguèt per la seguida desplaçat de l'Acropòli vèrs l'illa de Delos en 454 avC.

Es un bastiment doric, periptèr, amfipròstil e octòstil, construch sus un sòcle de tres escaliers. Tre la fin de la construccion, lo Partenon fuguèt considerat coma l'òbra majora de l'òrdre doric[1]. A una longor de 69,51 mètres e una largor de 30,88 mètres. Aquelei dimensions son despassadas per solament una ponhada de temples antics ionics coma l'Heraion de Samòs, l'Artemission d'Efèsa ò lei temples romans de Baalbek.

Escultura[modificar | modificar la font]

Istòria après l'Antiquitat Grèga[modificar | modificar la font]

Restauracion[modificar | modificar la font]

Liames intèrns[modificar | modificar la font]

Bibliografia[modificar | modificar la font]

Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

  1. (en) John Julius Norwich, Great Architecture of the World, 2001, p.63.