La bèla dormenta

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
La bèla dormenta (Sleeping Beauty), pintura d'Henry Meynell Rheam

La bèla dormenta o La bèla dormenta del bòsc o La bèla del bòsc dorment es un conte de fadas nascut de la tradicion orala. Las versions mai difusadas del conte son, en òrdre cronolologic, Talía, Solelh e Luna, de l'italian Giambattista Basile (Pentameron, 1634), La bèla del bòsc durmient, del francés Charles Perrault, (Los contes de maire l'auca, 1697) e Dornröschen o La Bèla dormenta del bòsc, dels alemands Jacob e Wilhelm Grimm (de Contes de l'Enfància e del fogal, 1812).[1][2][3][4]

Ara, las versions mai popularas son los recits basats sul conte de Charles Perrault e influenciats per d'elements dels Fraires Grimm. Lo succés de la version cinematografica de Walt Disney Pictures, de 1959, contribuiguèt fòrça en la popularizacion de l'istòria a nivèl mondial.[5]

Trama[modificar | modificar la font]

Lo sinòpsis seguent se basa sul raconte de Perrault e dels Fraires Grimm (los elements caracteristics de la version de Basile son mencionat en la seccion "Variantas"):

Après una longa esterilitat un rei e sa reina an una filha. Invitan a una fèsta en onor de la mainada menas de fadas o damas que mejanç de mascariás lor autrejan de dons positius. Mas alara interven una dama o fada qu'avián obliat d'invitar e, otratjada, condemna que lo jorn que la mainada farà los quinze -o setze- ans se fissarà lo det a al fus d'un rodet e ne morirà. Mas una de las fadas o damas convidadas qu'aviá autrejat pas encara lo sieu don a la princessa merma aquel malefici: la princessa se fissarà lo det, mas puslèu que de morir dormirà un sègle.

En van, lo rei enebís totes los rodets dins sieu reialme e que se los creme totes: atenguent l'edat indicada la princessa, curiosa dins una tor del castèl, tròba una vielhòta que fiala amb un rodet, la gojata lo pren, se fissa lo det e cai dormida. Lo sòm s'espandís a totes los abitants del castèl, e aquel es amagat per una espessa vegetacion.

Cent ans après un prince ausís l'istòria de la bèla dormenta e se dirigís cap al castèl per tòca de la desrevelhar. La vegetacion li dobrís passatge. Quand arriba dins lo castèl tròba la princessa dormida e demòra captivat per sa beutat. A aquel moment ela e totes los abitants del castèl se desrevelhan, e mai tard lo prince e la princessa se maridan.

Un còp los dos joves maridats, lo prince torna a lo sieu reialme. Alà revèla pas als sieus paires çò qu'arribèt amb la princessa, amb la paur que sa maire, que se ditz qu'es en partida ogra, se vira contra son esposa e los filhs que poirián aver amb ela. Los enfants son fin finala dos: una mainada que se nomena Auròra, e un mainat que se nomena Jorn.

Al morrir lo rei, lo prince erita de la corona e mena al reialme sieus esposa e enfants. Son alà plan recebuts per totes, levat per la reina maire.

Un jorn lo rei deu s'absentar e sa familha demòra al palai. Alara la reina maire ordona al cosinièr d'aucir Auròra e la preparar per la manjar. Mas lo cosinièr fa que son esposa amague la mainada e a la plaça d'Auròra cosina un anhèl, que la reina maire manja segura qu'es la sieuna felena. Çò meteis se repetís amb lo prince Jorn e amb la reina consòrta (qu'aviá estat la bèla dormenta): totes son amagats de l'ogra a l'ostal del cosinièr. Mas fin finala l'ogra passa près de l'ostal e ausís lo rire dels mainats. Fusiosa de l'engana ordena que se prepare una olassa l'emplissent de sèrps, de grapauds e tota mena de creaturas marridas e mortalas. Son intencion èra d'i metre dedins la consòrta, lo cosinièr, son esposa e los mainats.

Quand s'anava executar la senténcia, arriba lo rei, al veire tot aquò, l'ogra se geta dins l'ola e es devorada per totas las verminas qu'i a dedins. Lo rei libèra son esposa, lo enfants, lo cosinièr e sa femna, fa los onors a aqueles darriers per aver protegit sa familha e totes vivon auroses per sempre.

Variantas[modificar | modificar la font]

Lo nom de la protagonista[modificar | modificar la font]

Dins la version de Basile la protagonista se sona Talía (del grèc Thaleia, "espelida"), dins aquela  de Perrault a pas nom pròpri e dins la version alemanda dels Fraires Grimm se nomena Dornröschen.

Dins la version de Perrault Auròra es lo nom de la filha de la protagonista, mas dins lo balet de Chaikovsky ven lo nom de la maire. Lo film de la Disney conservèt aquel transferiment.

Lo nom del conte[modificar | modificar la font]

Lo nom del recit mai difusat dins la lenga latinas, La bèla dormenta, (que s'apond "del bòsc") ven del nom que li donèt Perrault. Mas Perrault titola son conte amb una ipallaja "La Belle au bois dormant", que seriá La bèla del bòsc dorment.

La trama[modificar | modificar la font]

Lo tèxte de Basile e de Perrault incluson las doas de sequéncias narrativas (aquela del sòrt que tòca la protagonista e aquel del malacte de l'esposa del rei o maire del prince). Aquel dels Grimm escarta la darrièra. La primièra sequéncia narrativa es fòrça similara dins lo conte alemand e en el francés, mas aquestes an de diferéncias notablas al respecto de l'italian. Comparativament los noses narratius dels tres de racontes classics son los seguents.

Basile Perrault Fraires Grimm
Un rei e una reina capitan pas a aver d'enfants
Una rana profetisa la naicença de la protagonista
A un "gran señor" naís una filha (pas de mencion de la maire) Lo rei a la reina an una filha
La mainada se nomena Talía Se menciona pas lo nom pròpri de la mainada (se sona la “Bèla Dormenta”) Se menciona pas lo nom pròpri de la mainada (après se sona “Dornröschen”)
Lo paire convòca "savents e devinaires" per predire lo futur de l'enfant Los reis festejan lo bateg de la princesa e invitan las 7 bonas fadas para que li autrejen de dons Los reis festejan la naissença de la princesa e invitan12 "dònas sàvias" que li autreguen de dons
Lo futuro de Talía es profetizat (sens mai de detalhs) per de devinaires: corrís un grand risc por una estèla de lin Una fada marrida qu'avián oblidat d'invitar fa irrumpcion e, como aviá pas estat invitada e li foguèt pas balhat con una medalha d'aur coma las autras fadas, maldiguèt la princesa: se fissará lo det amb lo fus d'un rodet e morirá Una dòna sàvia qu'avián oblidat d'invitar fa irrupcion e coma foguèt pas invitada, maldiguèt a la princesa: se fissará el dedo amb una estéla morirá
Una de las bonas fadas buenas qu'encara aviápas autrejat son don merma la maldicion amb son don: la princesa dormirá 100 ans e la desrevelharà un prince Una de las dònas sàvias qu'encara aviá pas autrejat son don merma la maldiccion amb son don: la princesa sonque dormirá 100 ans (se menciona pas lo començament)
Lo paire de Talía proïbís lo lin a son ostal Lo rei proïbís los rodets dins lo sieus reialme
Quand Talía es majora (edad indefinida) encontra a una fialaira inocenta Quand la princesa a "15 o 16 ans" encontra a una fialaira inocenta Quand la princesa a 15 ans encontra a una fialaira ambigüa (inocenta?)
Talía "cai mòrta" se fica una estèla de lin jos unoncle La princesa cai dormida se fissant amb lo fus
La mòrt (o sòm sobrenatural) tòca solament Talía La fada que mermèt la maldicccion torna e, per que la princesa no se trapa sola al desrevelh, fa dormir tot lo palai (levat los reis), que demora enrodat per una vegetacion impenetrabla Tot lo palais (e tanben los reis) dormís e es enrodat perr vegetacion impenetrabla
Lo paire desolat abandona a Talía e desaparéis del raconte Los reis, desolats, abandonan lp palais, que la fada cubrís de vegetacion per protegir a la princesa Los reis tanben dormisson
Un rei (que mai tard apredrem qu'es maridat) arriba sul luòcdins viatje de caça Un prince (que se dedutz es celibatari) arriba sul luòc per un viatje de caça. Se lo cuentan l'istoria e va en cerca de la princesa
Lo rei percaç a un falcon fins a l'ostal de Talía La vegetacion emmascada dubrís un passatge fins all palais La vegetacion emmascada dubrís un passatge al prince fins al palais e s'apaerep que lo precedent aspirants e liberators moriguèron dins la vegetación
Lo rei arriba per escasença fins a la jova que paréis mòrta Lo principe, coma previst, arriba a la jova dormenta
Lo rei, emmascat, emprenha la princesa sens desrevelhar e se'n va Lo prince, emmascat, se metre de genolhs près de la princesa
La princesa fa nàisser dos enfants, Luna e Solelh (La princesa farà nàisser a sus hijos más adelante, se llamarán Aurora y Día)
Talía se desrevelha quand los enfants popan lo det e n'extrason l'estela La princesa se desrevelha après 100 ans de sòm e abans l'arribada de prince. Lo palais se desrevelha tanben La princesa se desrevelha amb lo poton del príncipe (es sosentendut que passèron lo 100 ans predits). Lo palais se derevelha tanben (e tornan apréisser los reis).
Lo rei torna e s'acòrda amb Talía La princesa e lo prince se marridan
(La princesa ja aviá fach nàisser dos enfants abans de se desrevelhar) La princesa, après que se desrevelhèt e se maridèt amb lo principe, a dos enfants: Auròra e Jorn Lo conte es acabat
Lo rei torna al sieu lar sens Talía ni enfants, qu'es maridat endacòm mai Lo prince torna al sieu palais sens la princessa nimai los enfants, qu'a paur de la sieuna maire per mièg ogra
La reina, esposa del rei, mejans son secretari descobrís que son marit a una amanta e ordena que se lo traigan lo enfants Lo prince, ven rei a la mòrt del paire, pren amb el la princesa e los enfants, que la reina maire que se'n sap mal
Lo nòu rei s'absenta del palais daissant sus plaça la princesa e los enfants
La reina ordona als son secretari que los enfants sián preparats pel cosinièr e servits a son espós La reina maire ordona al cosimièr que los enfants sián preparats per se los majar ela
Lo cosinièr amb pietat amaga a los enfants a l'ostal de sa femna e en secret los remplaça per de vianda animala
La reina maire descobrís que los enfants son vius
La reina ordona a son secretari que Talía siá getada dins un fuòc La reina maire ordona que la princesa e sos enfants sián getats dins una olassa plena de verminas
L'apareisson del rei empacha que siá executada la pena de mòrt
La reina, per òrdre del rei, prenga plaça dins lo lenhièr destinat a Talía La reina, un còp descobèrta, se geta dins l'ola destinada a sa nòra e sos falens e que perisca
Lo secretari es tanben brutlat al lunhièr e lo cosimièr primat Lo cosinièr e sa femna premiats per aver salvat la familha reiala
Lo conte es acabat

L'estil[modificar | modificar la font]

Alara que la version dels Fraires Grimm es fòrça basica per li donar mai d'embeliment e simplicitat, Perrault apond de comentaris perspicaces e quitament umoristics, atal o fa après aver contat lo desrevelh de la princessa:


«Fin finala, fasiá quatre oras que parlavan e avián pas encara conversat de la mitat de las causas qu'avián de dire.»— Charles Perrault

«Lo prince ajuda la princesa a se levar e vegèt qu'èra toda vestida, e amb granda magnificéncia; mas s'abstenguèt de li dire que sos vestits èran d'una autra epòca y qu'encara portava colareta; pasmens pareissiá pas mens bèla.»— Charles Perrault

Víktor Vasnetsov (1848-1926): La princessa dormenta (Спящая царевна, 1900-1926).[6]

Fonts[modificar | modificar la font]

Las fonts del raconte conjugan lo popular e l'oral amb lo cultivat e l'escrit. Se coneisson de precedents indians, grecolatins, islandeses, occitanocatalans e franceses. Lo brot del raconte (la domaisèla presa dins un sòm sobrenatural que se desvelha per l'intervencion d'un amant) es ja present en los tèxtes seguents:

- Sagà Volsunga (tèxte islandés anonim escrit a la fin del sègle XIII, mas basat sus de poesias tradicionalas precedentas): Brunilda (Brynhild) se fa malsapiosa del dieu Odin, que l'embarra dins un castèl alunhat endarrièr d'una paret de bloquièrs, alà dormís enrodada d'un anèl de flamas fins a que òme la salve e se maride amb ela. L'eròi Sigurd (lo Sigfrid del Cant dels nibelungs) es qu'i capita fin finala.[7]

- Blandin de Cornoalha[8] (poèma occitanocatalan de fins del sègle XIII o del començament del XIV): Un paire fa que la sa filha Brianda caigue dins un sòm prigond e garda lo sieu còs dorment dins la tor d'un castèl aparada per dètz cavalièrs, una sèrp, un dragon e un sarrasin. Blandin venç los guardians e desrevelha la princessa mejanç un aucèl. Ambedos s'enamoran e se maridan.

- Fraire de Joi e Sor de Plaser[9] (poèma occitanocatalan de la mitat del sègle XIV): La princessa Sòr de Plaser se dormís misteriosament. Lo sieu paire comanda de bastir pel camp una tor inaccesibla ont despausa a la dormilhosa. Lo prince Fraire de Jòia ausís çò qu'arribèt e s'enamora de la princessa sens la veire. Lo prince apren magia amb Virgili e mercés a ela es l'unic que capita a intrar dins la tor. Embarassa a princessa dormida, que se desrevelha pas. Fin finala un aucèl la desrevelha en ponent d'èrbas sus sa man e se s'avisa lo prince.

- Perceforest (Tèxte francés compausat vèr 1340): inserida din l'òbra i a una istòria que las diosas Vènus, Lucina e Temis assistisson segon el a una invitacion per la naissença de la princessa Zellandina. Lucina li fa lo don de la santat, mas Temis, otratjada pel fach que los paires de la mainada avián obliat de metre un cobèrt per ela, la condemna a morir quand se fissarà amb una estela lo primièr còp que fialarà. Pasmens Vènus merma lo malefici cambiant la mòrt contra un sòm que durarà fins que l'estela siá levada. Quand Zellandina grandís s'enamora de Troilo, cavalièr qu'es obligat a anar realizar de prètzfaches per se mostrar digne d'ela. Absent Troilo, se complís lo malefici e Zellandina cai dormida. Un aucèl transpòrta Troilo fins a la tor inaccesibla ont la princessa dormís. Alá Troilo l'embarassa sens la desrevelhar; lo mainat, al nàisser, popa lo det de la sa maire e li extrai alara l'estarengla e la sortís del sòm. Fin finala la princessa e Troilo se maridan.[10]

Lo poèmas occitancatalans e Perceforest utilizan de matèria de Bretanha.[11]

- Surya Bai: L'erudita italiana Ester Zago sosten que los poèmas occitanocatalans e l'istòria de Zellandina venon d'una legenda india.[12] Dins lo sègle XIX la britanica Mary Frere reculhís aquela legenda de la tradicion orala del sud d'Índia.[13] Segon aquel raconta aquel relat la filheta d'una lachaire es sequestrada per una agla qu'amb lo parelh l'eleva al naut d'un arbre. Las aglas la nemena Surya Bai (“Dama del Solelh”). Un jorn s'absenta en cèrca d'un anèl per l'ofrir a la mainada e la daissan sus l'arbre protegit endarrièr sèt pòrtas de fèrre. Una Raksha (demòni canibal) ne profiècha per tractar de caçar la mainada mas, quand ensaja sens capitar de passar las pòrtas, una arpa venenosa demòra ficada a la pòrta. Mai tard, quand Surya Bai dobrís las pòrtas, se fissa amb l'ongla a la man e morís. Las aglas tornan, mas entristadas per la mòrt de lor filha adoptiva partisson per sempre. Fin finala, un rajá qu'èra en caça dins lo bòsc apercép lo nis de las aglas. Quand puja e arriba fins a Surya Bai aquela torna a la vida. La domaisèla se marida amb lo rajá, mas aquel a una mairastra que l'asís. Quand lo rajá s'ausenta la mairastra la geta a un estanh e la gojata al luòc de se nagar ven una flor de lotièr. Lo rajá, sens saber res de la desaparesisson de son esposa, es captivat per la flor, alara la mairastra comanda que se la talhe e brutle. Dels cendres sorgís un manguièr que dona un fruch. Un jorn la lachaira se sèi per se repausar jos l'arbre e lo fruch cai dins un dels sieus vas. A l'ostal de la lachaira, del fruch sortís una femna pichona, que la familha aculhís. Un jorn lo rajá vei a la femnòta e reconeis en ela a Surya Bai. Aquela fin finala conta son istòria e es revèla alara que la mairastra del rajá es una criminala e qu'ela es la filha que la lachaira aviá perdut. Lo rajá decidís la mòrt publica de sa mairastra: prevei l'executar dins un bolh d'òli mas fin finala la geta dins una ola plena de sèrps.[14]

Se sap que Perceforest tradusit en italian al sègle XVI, e mai se sap se Basile conessiá aquel tèxte o se s'inspirèt pas que tèmas folclorics de la Campània.[15]

Del raconte dels Grimm se sap que la narratritz de qui l'auriá reculhit èra Marie Hassenpflug, residenta d'Èssa, e se sap a l'ora d'ara qu'èra pas camparòla, mas una ciutadana letrada que desceniá de refugiats hugonots franceses, çò qu'enfòrça la teoria de l'origina francesa de l'istòria alemanda.[16] Los pròpris Fraires Grimm, suspectant que l'istòria se veniá de la version de Perrault, pensavan la refusar, mas la semblança amb l'istòria de Brunilda los convenquèt de l'inclure coma un raconte autenticament alemand.[17]

Lo tèma del long sòm emmascat, centre del raconte, a tanben de precedents dins l'antiquitat classica en la legenda d'Epimenides (qu'aquel se demorèt, segon çò que ditz, dormissiá dins una cauna pendent 57 ans) e dins la legenda crestiana dels Sèt dormients d'Efès (que fugissent de la persecucion de Deci se refúgian dins una balma que se demòran doments pendent dos sègles).

Dins los racontes i a tanben de tèmas segondaris amb de precedents reconeissables:

- La masca asirosa e venjadora: L'agent femenin sobrenatural qu'arriba pr'amor alara qu'èra pas invitat pas a un festin pòt venir de l'antiquitat classica: Afrodita, non invitada per las femnas de Lemnos; Artemis, a qui Enèu oblidèt d'ofrir un sacrifici, mas sustot Eris, que foguèt pas invitada a las nòças de Tetis e Pelegi.[18] Segon aquela legenda Eris se presenta a las nòças e lança una poma d'aur amb l'inscripcion “per la mai bèla” provocant la disputa d'Afrodita, Èra e Atena. Causissent coma jutge lo prince Paris de Tròia e caduna de las tres diosas ensaja lo subjugar. Èra li ofrís poder politic, Atenea l'adreiça militara e Afrodita la femna mai polida de la tèrra, la grèga Elena, esposa de Menelas d'Esparta. Paris Concedís la poma a Afrodita, rapta a Elena e provòca la Guèrra entre Tròia e los aquèus.

- L'esposa asirosa amb l'amanta que lo sieu marit a concebut amb el d'enfants: Aquel tèma, que se tròba dins lo recit de Basile, es vesible dins lo mite de Leto qui, embarassada de Zèus, fa naícer Febo e Diana (lo solelh e la luna, coma se nomenan los enfants de la princessa de Basile) e Èra, esposa de Zèus, la perseguís.[19]

- L'esterilidad en aparéncia incurabla seguent de la concepcion d'un filh qu'aurà una sòrta especiala: Aquel tèma present a çò de Perrault e dels Grimm, es ja recurrent dins la Bíblia (Sará e Abraam, Rebeca e Isaac, Raquèl e Jacòb, Manoac e son esposa, Ana e Elcaná, Isabèl e Zacàrias[20]) e dins las tradicions crestianas extrabiblicas (Joaquín e Ana concebon María après una longa esterilitat).[21][22][23][24][25][26]

Un recit un pauc pareissièr a la bèla dormenta (quitament al recit de Basile) es conegut coma Lo noven conte del capitani, que s'inscriu abitualament dins Las mila e una nuèits, e mai se Victor Chauvin lo considèra una interpolacion qu'introduguèt lo traductor J. C. Mardrus e que prenguèt d'un conte publicat per Guillaume Spitta Bey a París en 1883.[27]

Interpretacion[modificar | modificar la font]

Lo conte faguèt l'objècte d'interpretacions subretot psicologicas.

Alara, dempuèi una focalizacion psicoanalitica, Bruno Bettelheim sosten que lo tèma central de totas las versions de la Bèla dormenta es que los paires pòdon pas evitar lo desrevelh sexual de los sieus enfants. La fissada simboliza la primièra emorragia menstruala (menarca), lo sòm lo periòde de maturacion abans d'èsser disponibla per una iniciacion sexuala oportuna e tanben l'isolament narcisic qu'arriba a s'aquela se produtz pas. Lo poton del prince es l'iniciacion.[28]

Del punt de vista de la psicologia analitica, lo conte es vist coma l'union de dos contraris dins lo procediment de perfeccionament de l'ego. M.L. von Franz sosten que lo significat darrièr lo conte es cossí influís sul complèxe mairal negatiu, que la figura enfoscada de la maire produsís en el d'èssers susceptibles, que se demorand de contunh ignorats. Atal, los 100 d'ans de sòm representarián la dilacion del començamenti de la sexualitat adulta, dilacion qu'a per causa aquel excès de susceptibilitat.[29]

Per sa part, la critica feminista se'n prenguèt a la protagonista, condemnada a la passivitat a l'espèra d'un òme que la salva, coma simbòl de la situacion de la femna dins la societat patriarcal.[30] D'autòras coma Hélène Cixous prepausan la reescritura de totas aquestas istòrias que repetir las versions classicas enforçaràn lo sistèma patriarcal. Ela meteissa realiza quitament una relectura del conte classic qu'implica mermar un tal sistèma puslèu que de l'enforçar. Segon aquela lectura lo conte mòstra un òme qu'a de besonh de la femna coma una "monaca", un èsser bèl mas manipulable, e per que pòsca prene l'actitud activa e la possibilitat creatritz a besonh que la femna siá "endormida".[31]

Version de Disney[modificar | modificar la font]

En l'an 1959 sortiguèt lo film basada suls contes classics dels Fraires Grimm e de Charles Perrault, produsit per Walt Disney Pictures, ont i a fòrça las modificacions, las mai notablas, que lo paire de la princessa e la maire de la princessa (que dins aquela version la princessa se sona Auròra) e lo paire veuse del prince (que dins aquela version lo prince se sona Felip) avián ja establit que los sieus enfants se maridarián per que se mantengan las bonas relacions entre los dos de reialmes. La princessa dòrm pas cent ans, coma en las autras versions, las bonas fadas son pas mai que tres, la masca marrida que lança lo malefici a la princessa viu dins un castèl sinistre, tenebrós e proïbit nomenat la Montanha Proïbida, e sequestra lo prince gaireben fins a las darrièras scènas del film. Las tres bonas fadas (que dins aquela version se sonan Flòra, Fauna e Prima) se fan passar per las tantas de la princessa e per de camparòlas que vivon en un ostalet abandonat del bòsc nomenat la Cabana del Lenhaire per l'aparar de la masca marrida (que dins aquela version se sona Malefica) e amagant, cambiant e rebatejant lo veritable nom e la veritabla identitat de la princessa protagonista pendent totes aqueles setze ans.

Notas[modificar | modificar la font]

Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]

  1. En idioma napolitano, su lengua original, "Sole, Luna e Talia", en "Lo cunto de li cunti overo lo trattenemiento de peccerille".
  2. En el francés original el título del cuento es "La Belle au bois dormant" y el de la obra que lo incluye "Les Contes de ma mère l'Oye".
  3. GRIM (1995).
  4. En el alemán original, el cuento y su protagonista son llamados "Dörnroschen" y la recopilación de la que forman parte "Kinder- und Hausmärchen".
  5. Pérez Gil, María del Mar.
  6. [1]
  7. http://www.pitt.edu/~dash/type0410.html#basile modèl {{Ligam web}} : paramètre « titre » mancant
  8. En el texto original: "Blandin de Cornoualha".
  9. "Frayre de Joy e Sor de Plaser", en el original catalán.
  10. Jack Zipes, The Great Fairy Tale Tradition: From Straparola and Basile to the Brothers Grimm, p 648, ISBN 0-393-97636-X
  11. Sanchiz, Mary.
  12. Zago, Ester.
  13. Old Deccan Days or, Hindoo Fairy Legends Current in Southern India.
  14. Frere, Mary.
  15. Según Jacques Barchilon, en 1558, según Ester Zago, en 1525 (citado en "La Bella Durmiente a través de la historia", Carolina Fernández Rodríguez, Universidad de Oviedo, 1/1/1998, pág. 28.
  16. Von Heinz Rölleke, "Brüder Grimm, Märchen über Märchen", Zeit Online, disponible en http://www.zeit.de/zeit-geschichte/2012/04/Maerchen-Brueder-Grimm-Urspruenge?utm_source=twitter_all, traducción al castellano publicada en http://luisjpedrazuela.wordpress.com/2012/12/24/gebruder-grimm-los-hermanos-grimm/
  17. Harry Velten, "The Influences of Charles Perrault's Contes de ma Mère L'oie on German Folklore", p 962, Jack Zipes, ed.
  18. Fernández Rodríguez, op. cit. pág. 20.
  19. Fernández Rodríguez, op. cit. pág. 24.
  20. Lucas 1.
  21. Génesis 16.
  22. Génesis 25:21.
  23. Génesis 30.
  24. Jueces 13.
  25. 1 Samuel 1.
  26. Protoevangelio de Santiago 1-4.
  27. Marzolph, Ulrich.
  28. Bettelheim, Bruno.
  29. Fernández Rodríguez, Carolina.
  30. Fernández Rodríguez, Carolina.
  31. "The Newly Born Woman", (1986, [1975]).