Judèa

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
Judèa dins l'Empèri Roman

Judèa (יהודה Yehudah en ebrieu, Ἰουδαία en grèc, Judaea en latin) es la partida montanhosa del sud de la Palestina. Judèa dins lo primièr sens, lo pus estrech, èra situada al sud de la region de Samària. Aquelas doas regions — grosso modo — son uèi designadas collectivament sota lo nom de Cisjordania.

Etimologia[modificar | modificar la font]

Lo nom Judèa es una adaptacion grèga e romana de Juda, una de las 12 tribús d'Israèl que n'eissiguèron los reis d'Israèl del linhatge de Dàvid. Judèa s'utiliza de còps que i a per nomenar la region entièra, inclusent los parçans ribairòls de Jordan.[1] Èra lo nom utilizat en anglés pendent l'ocupacion jordaniana de l'airal en 1948. Jordania designa la zòna de Judèa e Samària Ad-Difa’a Al-Gharbiya (revirat en occitan per "Cisjordania").[2] "Yehudà" es lo tèrme en ebrieu per l'airal a partir de la conquista per Israèl en 1967.[3]

Istòria[modificar | modificar la font]

La monarquia unida d'Israèl e Juda[modificar | modificar la font]

La monarquia unida d'Israèl segon la Bíblia, a l'epòca de Dàvid. Juda es al centre, e dins son còr, Jerusalèm

Lo tèrme de monarquia unida d'Israèl e Juda fa referéncia a un periòde cronologic tradicional, d'aperaquí 1050 abC a 930 abC. Segon la Bíblia, los filhs del patriarca Jacòb s'amassèron per formar lo reialme d'Israèl; se crei qu'aquò se passèt vèrs 1025 abC. Samuel ungiguèt Saul (Shaul ben Kish) de la tribú de Benjamin coma lo primièr rei dels israelians, benlèu en 1020 abC. Dàvid (c. 1006 abC), son successor e segond rei d'Israèl, assolidèt la monarquia, creèt lo primièr estat josieu e establiguèt Jerusalèm coma la capitala nacionala d'Israèl fa 3000 ans. En 920 abC la monarquia unida se dividiguèt en dos reialmes: Israèl (inclusent las ciutats de Siquem e Samària) al nòrd e Juda (inclús Jerusalèm) al sud. La majoritat de las províncias non josievas demorèron defòra. Segon Israel Finkelstein e Neil Silberman, a l'epòca dels reialmes davidian e salamonian, Jerusalèm benlèu èra despoblada o amb una populacion de la centena, e considèron insufisent d'aver governat un empèri qu'estire d'Eufrates a Eilat. Citan que la primièra referéncia independenta sul reialme d'Israèl es de c. 890 abC, e del de Juda de 750 abC. Coma d'autres minimalistas biblics, pretendon que lo reialme de Juda inventèt la monarquia unida per reclamar de territòris al reialme d'Israèl, pendent los règnes d'Ezequias e Josias.

Los reialmes de Juda e d'Israèl[modificar | modificar la font]

Colinas dins lo desèrt de Judèa

Après la mòrt del rei Salamon, filh del rei Dàvid, en 931 abC, esclatèt un cisma; dètz tribús d'Israèl s'amassan al nòrd e forman lo novèl reialme d'Israèl dirigit per Jeroboam mentre que las tribús de Juda e de Benjamin forman al sud al torn de Jerusalèm lo reialme de Juda, pus omogenèu (subretot dins lo domeni religiós) que lo reialme d'Israèl. Una granda partida dels levitas consagrats al Temple de Jerusalèm aganchan egalament lo reialme de Juda. Lo reialme de Juda existiguèt tre -931 fins a -587 que lo rei babilonian Nabucodonosòr II destrusiguèt Jerusalèm.

Lo Reialme d'Israèl (ebrieu: ממלכת ישראל Mamlekhet Yisrael) es l'autre estat successor de la pus vièlha monarquia unida d'Israèl e Juda (apelada sovent reialme d'Israèl). Existiguèt aproximativament tre 930 abC fins a 720 abC. Foguèt destruch per l'Empèri Assirian. Israèl es sovent apelat lo reialme del nòrd per lo distinguir del reialme del sud, Juda.

Epòcas grèga e independenta[modificar | modificar la font]

En 166 abC los josieus piós (hasidim) al comandament de Juda Macabèu luchan contra los josieus ellenizants, après qu'amb Antioc IV sorgiguèsse l'iniciativa de transformar Jerusalèm en una ciutat grèga, en interdisent lo culte a YHWH e autres rites josieus e en consagrant lo temple a Zèus. En 164 abC se produsiguèt la rebellion dels macabèus e Judèa venguèt un estat josieu independent. En 150 abC los assiris foguèron forabandits de Jerusalèm. En 129 abC tombèt lo reialme seleucida e l'estat josieu aqueriguèt d'autonomia totala en governant los asmoneans partisans del sector farisian. En 110 abC Joan Ircan I, rei e sacerdòt de Judèa, conquistèt Idumèa e Samària. En 105 abC Alexandre Jannèu, rei e summe sacerdòt de Judèa, fa que s'acabe lo supòrt als farisians e comença la favor als saducèus.

La província romana de Judèa[modificar | modificar la font]

La província de Judèa foguèt una administracion romana en riba orientala de la mar Mediterranèa. En 63 abC Pompèu acaba amb lo règne dels macabèus e Judèa ven reialme client de Roma. En 6 August depausa lo rei Arquelau e Juda s'establís coma una prefectura dependent del governador de la província romana de Siria. En 66 comença la revòlta nacionala josieva que compòrta la destruccion del temple de Jerusalèm (70). La resisténcia s'acaba a Masada en 73. La guèrra foguèt narrada per Flavi Josèp dins son òbra La Guèrra Josieva. En 115 se produtz la revòlta generala dels josieus d'Orient. Dempuèi l'interdiccion de la circoncision per Adrian esclata la revòlta josieva coneguda pel nom de son líder Simon bar Kokhba que dura de 133 a 135.

Fin de Judèa[modificar | modificar la font]

Après esclafar la revòlta de Bar Kokhba (132-135) l'emperaire roman Adrian, cambièt en 135 lo nom de Judèa per aquel de Palestina o Siria Palestina (Provincia Syria Palæstina en latin) per escafar tota memòria josieva de la region.

Referéncias[modificar | modificar la font]

  1. Studies in Palestinian Geography, Prof. S.J. Riggs, Auburn Theological Seminary, 1894, JSTOR The Biblical World
  2. "This Side of the River Jordan; On Language," Philologos, September 22, 2010, Forward.
  3. Britannica: Judaea