Eròdes lo Grand
Eròdes lo Grand (var. Eròdes lo Gran) (en ebrieu, הורדוס Hordos) (73-4 abC) foguèt rei de Judèa, Galilèa, Samària, e Idumèa tre 40 abC fins a 4 abC.
Nasquèt a Ascalon o Ashkelon en 73 abC, d'Antipater o Antipas un idumèu que Roma recompensèt sa fidelitat en lo designar governador de Juda en 47 abC, e de Cipros, una princessa aràbia de Petra. Encara que los idumèus, coma lo paire d'Eròdes, èran pas de josieus, en 125 abC èran estats someses pel macabèu Joan Ircan e les èra estat impausada la religion josieva e èran considerats d'assimilats, e formalament josieus. Quand Eròdes succediguèt a son paire, aproximativament en 40 abC, obtenguèt del Senat roman lo títol de rei de Juda.
Sa primièra femna èra Doris, mas en 38 abC se maridèt amb Mariamne, filha d'Ircan II, del linhatge dels macabèus o asmoneans. Se desfaguèt de sos rivals: mandèt tuar Antigon, filh d'Aristòbul II de Juda per se garantir del títol reial, en mai de la maire e lo fraire (l'èxrei Aristòbul III) de sa femna Mariamne, e de dos dels filhs qu'aguèt de Mariamne, Alexandre e Aristòbul, acusats de conspiracion (6 abC); lo denonciant èra estat Antipater, lo filh qu'aguèt de sa primièra femna Doris; aquel foguèt tanben executat en 4 abC acusat d'aver ensajat d'empoisonar Eròdes.
Se maridèt tanben amb dos nebodas de noms desconeguts, amb Mariamne II (filha del grand sacerdòt Simon), amb la samaritana Maltace, amb la jerosolimitana Cleopatra, amb Palas, amb Fedra (maire de Roxana), e amb Elpis (maire de Salomé).
Eròdes foguèt un governant bon mas pauc car. En 25 abC, una annada de fam, vendèt las riquesas de sos palais per crompar en Egipte de blat que despartiguèt entre lo pòble. En 22 abC comencèt lo bastiment del temple de Jerusalèm. Fondèt tanben la ciutat de Cesarèa.
Sembla una invencion lo relat de l'Evangèli de Matieu sus una tuada supausada de mainatges per paur del Messias Jèsus, que de legendas similaras se trapan dins d'autras culturas.
Sos filhs foguèron:
- Antipater, de sa femna Doris.
- Aristòbul, Alexandre, Salampsi e Cipros, de sa femna Mariamne.
- Eròdes Filip II, de sa femna Mariamne II.
- Eròdes Archelau, Eròdes Antipas e Olimpias, de sa femna Maltace.
- Filip, de sa femna Cleòpatra.
- Fasael, de sa femna Palas.
Moriguèt a Jerusalèm lo 12 o lo 13 de març de 4 abC. Encara que designèt eretièr Eròdes Archelau, Octavi August despartiguèt lo reialme de Juda entre tres:
- Eròdes Archelau, etnarca de Juda, Samària e Idumèa.
- Eròdes Antipas, tetrarca de Galilèa e Perèa.
- Eròdes Filip II, tetrarca de Bashan (Batanèa), Gaulanitida (Golan), Traconitida e Auranitida.
