Esperanto
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
|
||||
|---|---|---|---|---|
| Parlat | dins lo monde entièr | |||
| Region | cap | |||
| Nombre de locutors | las estimacions varian fòrça ; lo sol estudi seriós balha 2 milions de locutors repartits dins lo monde entièr (estudi realizat pel Professor Culbert, de l'Universitat de Washington). | |||
| Classament | la mai desvolopada e mai espandida de las lengas construchas | |||
| Classificacion per familha | ||||
|
||||
| Estatut oficial e còdes de lenga | ||||
| Lenga oficiala de | pas cap | |||
| Regit per | Akademio de Esperanto | |||
| ISO 639-1 | eo | |||
| ISO 639-2 | epo | |||
| ISO 639-3 | epo | |||
| SIL | ESP | |||
|
Ĉiuj homoj estas denaske liberaj kaj egalaj laŭ digno kaj rajtoj. Ili posedas racion kaj konsciencon, kaj devus konduti unu al alia en spirito de frateco. |
||||
| Vejatz tanben : lenga, lista de lengas, còde color | ||||
L'esperanto es una lenga construcha creada per Ludwik Lejzer Zamenhof a la fin del sègle XIX. Son autor aviá lo projècte de facilitar la comunicacion entre personas de lengas diferentas a travèrs lo monde entièr. Dins la primièra brocadura publicada en 1887, la lenga apareis jols noms de Международный язык (en rus) e d'internacia lingvo (en esperanto) valent a dire de lenga internacionala[1]. La signatura de son autor, Doktor Esperanto (« Doctor qu'espèra »), li donèt son nom definitiu d'esperanto.
Somari |
[modificar] Istòria de l'esperanto
La genèsi de l’esperanto ven de l'istòria personala de Zamenhof. Aquel se passèt l'enfança a Białystok, ara en Polonha, mas d'aquel temps part de la província de Lituania de l'Empèri rus, ont convivián mantuns grops etnics. Aquelas divisions etnicas e culturalas portavan una violéncia dolorosa per l'enfant qu'èra. Venguèt segur que caliá una lenga comuna per ajudar la comunicacion, e qu'aquela lenga podia pas èsser la d'una de las comunautats. [2]. Zamenhof coneissia tanben las dificultats d'aprendissatge d'autras lengas, que fasia servir quotidianament lo rus e lo polonés. Zamenhof coneissiá l'ebrieu que son paire ensenhava, e estudièt lo latin, lo francés, l'alemand, lo grèc emai l'anglés. Après mai d'un ensag (ne demòra pas gaire de sorgas, que pòrtan lo nom generic de protoesperanto), arribèt a fargar una lenga internacionala. En 1878, per sos 19 ans, legiguèt a sos companhs d'escòla una poesia escricha dins aquela lenga. Son paire, qu'i vesia una distraccion nefasta a sos estudis de medecina, cramèt sas nòtas. Zamenhof deguèt tornar escriure sa lenga.[3]. Sa primièra publicacion, en rus, en 1887, foguèt seguida tre 1888 per de reviradas dins d'autras lengas. La lenga s'espandiguèt lèu en Euròpa, ont suplantèt lo volapük.
L'esperanto s'organizèt a partir de 1905, e del primièr congrès de l'esperanto tengut a Boulogne-sur-Mer en França : de delegats de mai de 20 païses s'acampèron per debatre sonque en esperanto e afortir sa vocacion de lenga universala.
L'espandiment de la lenga foguèt pasmens frenat per la Primièra guèrra mondiala, puèi pel nazisme que lo denonciava coma una invecion josiva. Malgrat la reconeissença de l'Unesco (notadament a sa conferéncia de Montevideo en 1954), capitèt pas a s'impausar coma lenga oficiala de comunicacion internacionala.
[modificar] Descripcion de l'esperanto
- Vejatz l'article principal Gramatica de l'esperanto.
[modificar] Ligams
- Subre l'esperanto en occitan
- L'esperanto - qu'es aquò ? (Esperant'ÒC)
- Gropa de discussion "Ni parolas Esperante"
[modificar] Referéncias
- ↑ Доктор Эсперанто, Международный язык. Предисловие и полный учебник / Lingvo internacia. Antaŭparolo kaj plena lernolibro, Varsovia, 1887
- ↑ Carlo Minnaja, Ebraismo ed esperanto nell'Europa dell'Est : http://www.math.unipd.it/~minnaja/RICERCA/Slavia/EBRAISMOedESPERANTO.pdf
- ↑ Edmond Privat. Vivo de Zamenhof (Vida de Zamenhof), ELibro, 2001. ISBN 91-7303-127-5.
