Copenaga

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
Còde QRpedia d'estampar per un accès dirècte a aquèth article
Donadas
d · m
Copenaga
København
Greater coat of arms of Copenhagen.svg
Copenhagen Collage.jpg
[[Imatge:|250px]]
Descripcion de la bandièra
Descripcion dau blason
Descripcion deu sagèth
Latitud
Longitud
Generalitats
Partida de
Sosclassa de
Nomenat d'aprèst
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Situat dens Hovedstaden e  Sjælland
País Danemarc
Sit oficial
Københavns byvåben 1894.pngKøbenhavn segl 1296.jpg


Geografia fisica
Latitud 55° 43' N
Longitud 12° 34' È


Superfícia | 88 km²
Altituds
 · Maximala
 · Mejana
 · Minimala |
 
m
24 m
m
Geografia politica


Division 1
Prefècte

Frank Jensen

Geografia umana
Populacion
(2010)
528 208 ab.
Densitat 6 002,36 ab./km²
Autras informacions
Gentilici


Identificants
BNE
GND 4032399-7
VIAF 234125664
ULAN


DOI
RKDimages
Rijksmonument
KGS
Historic Places identifier
ID d'artista de MusicBrainz
ID album de MusicBrainz
ID d'òbra de MusicBrainz


Legislator
Identificant BHL
Identificant ITIS
Identificant IUCN
Identificant NCBI
Identificant TPDB
Identificant GBIF
Identificant WoRMS
Numèro EE
Indicatiu
Còde AITA
Còde OACI
Còde mnemonic
Identificant JPL Small-Body Database
Còde de l'observatòri Minor Planet Center
Identificant Structurae
Identificant Emporis
Numèro CAS
numèro EINECS
SMILES
InChI
InChIKey
Còde ATC
Numèro E
Identificant UNII
Numèro RTECS
Identificant ChemSpider
Identificant PubChem (CID)
Numèro ZVG
Identificant ChEBI
Numèro ONU
Còde Kemler
Identificant Drangbank
Mencion de dangièr SGH
Identificant Wine AppDB
Identificant d'un satellit NSSDC
SCN
Commons-logo.svg Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Copenaga.

Copenaga (København en danés) es la capitala e la vila pus granda de Danemarc. La populacion de la vila es de 1.181.000 abitants. Lo nom danés de la vila proven de la deformacion de Købmandshavn que significa "pòrt dels comerçants", en referéncia a l'estrategica localizacion de la vila a l'intrada de la Mar Baltica, dins l'isla de Sjælland. Lo nom catalan proven de l'alemand Kopenhagen. Copenaga es la sèti del parlament, lo Folketing e de la monarquia danesa.

Istòria[modificar | modificar la font]

Los primièrs signes d'activitat umana opausada datan d'a l'entorn de 4000 a. C., Mas i a pas d'indicis d'assentaments permanents en aquel moment.

Las catacions arqueologicas indican que la primièra vila bastida se remonta al sègle XI e que se compausava de dos assentaments, un en la part occidentala de la vila medievala, environat del qu'es uèi la carrièra de Mikkel Bryggersgade, Vestergade, Gammeltorv / Nytorv e Løngangsstræde, e un autre assentament mai pichon en lo qu'es uèi Kongens Nytorv. La zòna circomdant a la plaja se compausava de prats umids e se son trobats de signes de pâturage de bestiars. La vila aviá probablament un pòrt situat en lo qu'es uèi Højbro Plads.

En los ans prèps a 1100, Copenaga assumiguèt de mai en mai importància e la vila se fortifiquèt. La Glèisa Catolica Romana erigit catedralas en Roskilde e en Lund (en lo qu'es uèi Suècia), fach que seguèt las basas per un màger desvolopament dels centres regionales. Copenaga se tròba a mièg camin entre las doas vilas, la que causa aumentèt lo trafic e comèrci per l'assentament.

Lo primièr escrit en mencionant la vila se remonta al sègle XII, quand Saxo Grammaticus en la "Gesta Danorum" se fa referéncia a Copenaga coma Mercatorum Portus, que se tradusís coma pòrt de comerçants o, en danés de l'epòca, Købmannahavn. En una carta de 1186, lo Papa Urban III se fa referéncia dins la vila coma Hafn, mas probablament solament siá version redusida del nom complet. Lo nom actual se deriva de la vièlha version danesa.

Entorn de 1160 Valdemar donèt lo contraròtle de Copenaga a Absalon, l'avesque de Roskilde. En considerant que d'autras vilas del reialme danés èran jol govèrn del rei, Copenaga se cediguèt a l'avesque de Roskilde per èsser lo sieu senhor e mèstre.

Durant los ans seguents, la vila creissèt dètz còps en lo que tanh a tamanh se fa referéncia. Se fondèron de nòvas glèisas e abadiás. L'economia aumentèt a causa de las intradas procedentas d'un grand comèrci de pesca d'arenc, que porgiguèt a granda part de la Euròpa catolica romana, l'arenc salat per la Quaresma.

Reconstruccion de Copenaga a l'entorn del 1500.

Copenaga es situada en lo punt pus important entre lo mar Baltica e lo nòrd de la rica Alemanha, aiçò li permet èsser un centre de comèrci important, un luòc ont confluisson poder e riquesa e aiçò supausa una menaça per la siá pròpria existéncia. La vila foguèt fortificada amb una muralha de pèira en lo sègle XIII, e sul 1290 fins a intervenguts del sègle XIX tot lo trafic d'en primièr e sortida de Copenaga li calguèt passar a travèrs d'una de las quatre pòrtas de la muralha. E mai se de divèrsas vilas danesas avián muralhas en aquel moment, la majoritat d'elas èran muralhas de tèrra estacadas, possiblament, en la part superiora e amb un varat. Copenaga es la segonda vila danesa, après Kalundborg a èsser fortificada amb muralha e de tors. Aquel fach es un factor qu'indica la siá importància en aquel moment de l'istòria.

La vila foguèt d'assetjats divèrses còps, aital coma la rèsta de vilas de la Liga Anseatica. Al meteis temps, lo rei danés tractèt d'aver lo contraròtle de Copenaga en detriment de l'avesque. La corona atenguèt lo sieu objectiu en 1416, quand Eric de Pomerània assumiguèt lo contraròtle de la vila. Dempuèi alavetz, Copenaga aperten a la Corona de Danemarc.

Malgrat sègles de luchas e guèrras pel poder, la vila seguís creissenta e en se fasent mai rica. Copenaga mantenguèt un comèrci fòrça dinamic amb amics e enemics per parièr. Arribèron dins la vila comerçants estrangièrs. S'establiguèron grèmis d'artesania. En 1479 se fondèt l'Universitat.

A causa de l'invencion dels canons, en 1581 se realizèt lo màger ampliament de las muralhas de l'istòria de la vila. Aquel ampliament foguèt supervisada per Christopher Valkendorf.

Geografia[modificar | modificar la font]

Vista de la vila de Copenaga.

La vila de Copenaga es situada sus la còsta orientala de l'isla de Sjælland, e tanben sus l' isla mai pichona de Amager, de cara a l'estrech del Øresund, que enlaça lo mar del Nòrd amb lo mar Baltica. Las vilas suedesas de Malmö e Landskrona se tròban sus la còsta opausada. Un pònt jonh Copenaga amb Malmö dempuèi l'an 2001.

La municipalitat de Copenaga es tanben un dels amter de Danemarc (departament). La metropòli de Copenaga, o Grand Copenaga (Storkøbenhavn), es compausada de dos amter: Copenaga e Copenaga amt. Amb divèrsas municipalitats, sustot Copenaga, Frederiksberg e Gentofte.

Sa populacion èra estimada a 501 158 abitants en 2006. Sa superfícia totala es de 88 km².

Transpòrts[modificar | modificar la font]

Pònt d'Oresund entre Copenaga e Malmö.

Copenaga a un sistèma integrat de mètro, autobús e trens, nomenada S-toget. Lo sistèma opèra amb un tipe de bilhet valid per totes los mejans, de sòrta que lo transbords entre unes e d'autras se pòdon far amb lo meteis bilhet. I a tanben un servici de taxis (taxa, en danés).

Copenaga es connectat a una ret importanta de rotas e autovias sens peatge. Dempuèi l'estiu de 2000 las vilas de Copenaga e de Malmö son connectadas per un pont de peatge, lo Pònt d'Oresund, que permet crosar la mar tant al transpòrt de passatgièrs per camin de fèrre coma per rota.

Lo pònt l'inaugurèron lo 1 de julhet de 2000 lo rei Carles XVI Gustau e la reina Margarida II de Danemarc. Coma resultat, Copenaga s'es convertit en lo centre d'un grand airal metropolitana que s'estend per las doas nacions. Lo bastiment del pont a propiciat una granda quantitat de cambiaments en lo sistèma de transpòrt public e un bon renauiment d'Amager, al sud de la capitala. L'utilizacion del pont pels automobilistas es pas estat tan grand coma s'esperava, probablament a causa del naut còst del peatge. D'autra banda, i a fòrça trens de passatgièrs que fan aquel recorregut (un tren cada vint minutas).

Un dels mejans de transpòrt preferit pels abitants de Copenaga es la bicicleta. Durant cèrts periòdes de l'an, e en cèrts luòcs, se pòdon emplegar de bicicletas publicas amb un depaus de 20 coronas que se recupèra en tornar la bicicleta en un dels luòcs abilitats.