Petanca

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
Una partida de petanca
Sant Bonet dau Chastèl (Léger), Musèu internacional petanca e bolas

La petanca es un jòc jòc de bola tipicament occitan inventat a La Ciutat en 1910[1]. L'etimologia del mot es una desformacion de "pè tancat". Lo jòc s'es fòrça espandit e fin de 2007, se comptiá 558 898 licenciats dins 78 païses, dempuèi Marròc fins a Vietnam. Als quals s'apondon los practicants occasionals, coma los vacancièrs, es a dire de milions d'amators.

Es un espòrt subretot masculin (pas que 14 % dels licenciats son des femnas en França). Pasmens, es un dels rares espòrts que s'ogranizan de competitions mixtas.

Istoric[modificar | modificar la font]

Jogaires de bolas, suls Camps Elisèus vèrs 1840[2]
Jogaires de bolas, vèrs 1840, per Charlet[3].
Joueurs de boules dans l'avenue de l'Observatoire a París, per Gustave Doré, 1860[4].
Jogaire de bolas, per Paul Gavarni, 1858[5].

Los jòcs de bolas es ancian coma la civilizacion dels lésers, passant d'Egipta en Grècia e seriá estat introdusit en Gaula pels Romans. Las bolas èra d'en primièr d'argila, de pèira, puèi de fusta e fin finala en acièr. Mas, l'etat d'aur de totes los genres èra plan segur a Renaissença.

Al començament del sègle XIX, los jòcs de bolas (que l'interdiccion jamai foguèt fòrça respectada[6]) s'espendiguèt del nòrd au sud de França. Dans Ferragus, (1833), Honoré de Balzac descriguèt de partidas de bolas al faubourg Saint-Marceau

En 1850, la primièra societat oficiala, « le Clos Jouve », foguèt fondada dins la region de Lion que fin finala venguèt Federacion francesa de bolas (FFB).

Al sègle XIX, gaireben cada region introduguèt une varianta d'usatge, en provença se jogava lo jòc de bola.

En 1904, un Alsacian, Félix Rofritsch fabriquèt las premièras « bolas clavaladas » (de fusta cobèrta d'un clòsc de metal, format de clavèls) dins son talhièr de la carrièra dels Fabres, a Marselha, jol nom de « La Bola Blava ».

Placa que remembra lo bolodròma de La Ciutat

Lo jòc de bola donèt naissença en 1907 a la petanca, pendent la partida istorica a La Ciutat qu'un campion de jòc de bola, Jules Hugues podava pas jogar son jòc preferit per causa de raumatismes, comencèt un jorn, per dessenhar un redond, per enviar lo let a 5-6 m, e, los « pes tancats »[7]. Aquò se passèt sul terren de bolas d’un estanquèt « La boule étoilée » que los propriataris Ernest e Joseph Pitiot finalisèron las règlas.

Jogaires de petanca a Canas

Lo primièr concors oficial a La Ciutat en 1910 oficializèt lo nom.

Las noveltats son los seguents:

  • lo jòc se practica sus un terren mai cort;
  • lo jogaire lança sa bola sens alindat;
  • los pés son jonchs, dempuèi un cercle traça al sol.


La primièra bola en acièr seriá estat fabricada en 1927 a Sant Bonet dau Chastèl, qu'abriga lo Musèu internacional petanca e bolas. Lo meteis an, las règlas de la petanca foguèron codificadas, mas foguèt sonque en 1930 que las tradicionalas bolas de fusta claveladas foguèron remplaçada per aquelas en acièr. Es de Jean Blanc que se deu aquela evolucion.

La Federacion francesa de petanca e de jòc provençal (FFPJP)[8] nasquèt lo 31 de julhèt 1945 quand, amb lo seus 10 000 membres, podèt se separar la seccion provençala de la FFB. La Federation internacionala foguèt fondada lo 8 de març de 1958 à Marselha.

Campionats del monde[modificar | modificar la font]

Pétanque Championnats du monde à Grenoble (308551840).jpg

Los Campionats del monde de petanca se joguèron 45 còps en Seniors, 12 còps per la categoria Joves e 12 còss en categoria Femeninas dempuèi lo començament a Spa (Belgica) en 1959. Totes los campionats se debanan en tripletas.

Material[modificar | modificar la font]

Una caisseta de bolas de petancas
  • De bolas de métal (acièr), d’un diamètre compres entre 70,5 e 80 mm e d'un pes entre 650 e 800 gramas.
  • Una bola de fusta, alo let (le bochon), de 30 mm.

Las bolas son trempas, craucas e non sorradas.

Fabricacion[modificar | modificar la font]

Un cilindre d'acièr es transformat a caud en un disc, la galeta. Las galetas son embotidas en forma d'emisfèri e los emisfèris son soudats puèi rectificats. Aprèp personalizacion (gravadura del nom del proprietari, per exemple) las bolas son oscadas, puèi son tractadas termicament de tremp e de recoiut abans una finicion lor donant l'aspècte final.

Existís una autra fabricacion a basa de coire, lo metal caufat en fusion es versat dins un mòtle a l'entorn d'un nucli de sabla. Es una fabricacion mens coneguda que la fabricacion a basa d'acièr o d'inòx, mas quand l'acièr rovilha e l'inòx lissa, las bolas a basa de coire rovilhan pas e lissan mens. Es lo meteis processús de fabricacion que las bolas lionesas sens l'emplissatge enebit en petanca.

Bolas de competicion

Lo let[modificar | modificar la font]

Los lets de fusta de bois son los preferits dels jogaires de petanca, perque son los mai pesucs; atal:

  • se pòt contrarotlar melhor lo lançat del let,
  • lo comportament del let pendent un desplaçament d'aquel dins una mena es mai prevesible e mens asardós qu’amb un let de fusta mai leugièra.

Lo let es tanben sonat bochon, diminutiu de bòcha, qu'es lo nom provençal de las bolas de petanca. Aquela denominacion passèt tanben al francés (bouchon).[9]

Règlas del jòc[modificar | modificar la font]

1èra règla: geinar pas altrú
Petanca sus la platge de Niça

A la petanca, l'objectiu es de marcar de punts en plaçant la seunas bolas mai prèp del let que son adversari.

Equipas
Dins aquel espòrt, tres combinasons son possiblas. La tripleta (tres contra tres), la dobleta (dos contra dos) e le tèsta a tèsta (un contre un). Tota autra formula es enebida pel reglament oficial. En tripleta, cada jogiare dispausa de doas bolas. Dins las autras configuracions, cada jogaire n'a tres.
Distança
En categoria senior lo jòc deu se debanar entre 6 e 10 mètres, al lançat del let. En seguida, dina la mena lo let deu jamai èsser a mens de 3 mètres o a mai de 20 mètres.
Lo terren
La petanca se practica sus totes los terrens. En competicion las dimensions oficialas maximalas son de 15 mètres de longor per 4 de largor, e a minim de 12 mètres sus 3.
Lo cercle (de lançat)
Es un redond, traçat sul sol (aquel cercle deu èsser a un mètre minim de tot obstacle e del tèrme d'un terren enebit), que lo jogaire deu demorar per lançar sa bola. Son diamètre es compres entre 35 e 50 cm.
Començament de la partida
L'equipa que ganha lo sòrt traça lo cercle e lança lo let e la primièra bola. Per que lo let per un jogaire siá valable, cal que sián entre 6 mètres e 10 mètres del cercle, visible dempuèi lo cercle e a un mètre al minim de tot obstacle o del tèrme d'un terren enebit. Lo lançat del let per un jogaire d'una equipa implica pas que siá obligat de jogar primièr.

A la mena seguenta, lo let apartent a l'equipa qu'emportèt la mena precedenta, o a aquela que lo lancèt abans se la mena tombèt nula. aquela equipa lança lo let dempuèi un cercle traçat a l'entorn del punt qu'èra a fin de la mena precedenta levat se:

  • Lo cercle se situariá a mens d'un mètre d'un obstacle o de la limita d'un terren enebit. Dins aquel cas lo jogaire traça lo cercle al mai pròche del limit reglamentari de l'obstacle o del terren enebit.
  • Lo lançat del let poiriá pa se far dempuèi totas las distancias reglamentàrias (let en plana mitat d'un terren de 12 mètre per exemple que permetriá pas d'aténher los 6 mètres minimum). Dins aquel segond cas, lo jogaire pòt recular, (dins l'alinhament del cors del jòc a la mena precedenta) fins a que pòsca lançar lo let dins lo respècte de las règlas.

Se lo lancat es pas corrècte, recomença pel meteis jogaire, o un coequipièr. Mas s'aprèp 3 lançats consecutius per la meteissa equipa, lo let foguèt pas lançat en condicions reglamentàrias ven a l'equipa advèrsa . Mas, es totjorn l'equipa que marquèt a la mena precedenta que consèrva la prioritat per jogar la primièra bola.

Debanament
Una equipa lança las seunas bolas fins aque n'a, e fins a ce que plaça una de la seunas bolas mai prèp del let qu'aquelas de l'equipa advèrsa.
Bola nula
Tota bola es nula quand passa per un terren enebit. Se la bola torna mai tard en terren de jòc, es sul còp levada del jòc e tot çò que desplacèt torna a la seuna plaça. Tota bola lançada dins de condicions non reglamentàrias es nula e tot çò que desplacèt torna en plaça.
Comptatge
quand l'ensems de las bolas son lançadas, se compta totas las bolas d'una equipa que se trapa mai prèp del let que la mai pròcha de las bolas adversas.
Fin de la partida
Una partida se joga en 13 punts.
Let nul 
Se lo let sortiguèt dels tèrmes autorisats , que despassa las limitas de 3 mètres o 20 mètres del cercle o s’es pas visible (amagat per un arbre, de l’èrba, eca.) — levat s'es una bola que l'amaga — o mai se flota liurament dins una sompa, i a dos cases: s'ambedoas equipas an encara de bolas, o se, al contrari cap d'aquelas n'a pas mai, la mena es nula; senon, l'equipa qu'a encara de bolas comptabiliza tant de punts qu'a de bolas en man.

Estrategia[modificar | modificar la font]

Petanca al pargue de las Batignolles de París

Una equipa de petanca a:

  • en tripleta, un puntaire, un mejan e un tiraire
  • en dobleta, un puntaire e un tiraire
  • en tèsta a tèsta, un jogaire complet

Pasmens los ròtles sont pas fixat pòdon cambiar en cas de forma marrida d'un jogaire e de l'estrategia de l'equipa.

Una bola plaçada debans lo let a mai de valor qu’una bola plaçada a l’endarrièr a meteissa distança, perque:

  • geina l'adversari, que pòt per malastre la butar e docas melhorar sa posicion,
  • pòt èsser butada enseguida per un coequipièr per melhorar sa posicion,
  • una bola plaçada darrièra pòt permetre a l'equipa adversa de s'i piejar.
Petanque spieluebersicht.png


Let a costat de la bola

Notas e referéncias[modificar | modificar la font]

  1. Joan de Cantalausa Diccionari general occitan [1]
  2. FPPEUX.
  3. FPPEUX Illustracion de Le joueur de boules, tèxte de B. Durand dins Les Français peints par eux-mêmes : encyclopédie morale du dix-neuvième siècle. T. 2, L. Curmer éditeur, París 1840-1842, p. 288-296.
  4. Illustracion de la p. 209 de l'obratge d'Émile de Labédollière Le Nouveau Paris, Gustave Barba Libraire Éditeur París 1860.
  5. Extrach de Toquades, de Gavarni, publicat per Gabriel de Gonet, París 1858. Reprodusit de la pagina 265 del jornal Le Voleur, del 27 d'aogost de 1858, que lo dessenh illustra un article titulat Les joueurs de boules.
  6. Marco Foyo, Alain Dupuy, Louis Dalmas, « Pétanque : Technique, Tactique, Entrainement », Robert Laffont, 1984, p.16
  7. (fr)Charles Giol; La pétanque; in: Historia, 2011, p. 83
  8. Site de la FFPJP, que lo sèti es 13, carrièra de Trigança, 13002 Marselha. lo president actual es Alain Cantarutti, elegit lo 7 de març de 2009 per 4 ans.
  9. http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k74854/f318.image.langFR

Vejatz tanben[modificar | modificar la font]

Articles connexes[modificar | modificar la font]

Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]