Figon

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Salta a la navegació Salta a la cerca
Situacion dels parlars figons (cairats zebrats a la part esquèrra e bassa) demest las autras varietats segon Loís Funèu en 1897

Lo figon èra lo nom qu'èra donat pels provençals als parlars ligurians parlats en Provença. Aqueles parlars existissián a Biòt, Valàuria (près d'Antíbol), Mons e Escranhòla (a l'oèst de Grassa).[1][2] La preséncia dels parlars èra deguda a de migracions de populacion ligura a partir del sègle XIII (coma a Mons que presenta d'actes d'abitacion en 1260 e 1468). Aital Biòt foguèt repoblat en 1471 per de familhas vengudas d'Onelha e Valàuria en 1501 per de colons de Porto Maurizio e Albenga.

Variacion lingüistica dins los parlars[modificar | modificar la font]

Juli Ronjat indicava dins sa gramatica istorica una identitat entre lo parlar d'Escranhòla e lo de Mons mentre que Biòt e Valàuria avián de varietats diferentas en foncion de l'origina dels abitants primitius. L'explicacion tradicionala de la semblança dels parlars dels dos vilatges seriá deguda a un repoblament d'Escranhòla per de gents de Mons en 1468 o en 1562. Aparentament avián totes recebut una influéncia occitana pro importanta que n'aviá fach de parlars ibrids pasmens amb de gras diferents. Ronjat aviá observat una impregnacion de traches provençals mai fòrta a Valàuria e que mermava progressivament a Biòt mentre que Mons e Escranhòla semblavan mai refractaris a la substitucion.

La substitucion[modificar | modificar la font]

Vista de Mons, un dels darrièrs vilatges a parlar lo figon

A la fin del sègle XIX, a l'epòca que Senequièr faguèt son estudi, lo figon èra ja en via d'extincion. Lo lingüista aviá observat que a Valàuria e a Biòt, los joves parlavan pas mai la varietat locala e qu'avián de dificultats per lo comprendre e que la lenga èra emplegada sonque pels vièlhs entre eles. Presagiava la substitucion del figon pel provençal...
A Escranhòla tanben lo parlar èra aparentament dintrat dins una etapa de decadéncia e se servava mai que mai, segon lo meteis autor, dins los masatges isolats.
Per contra a Mons, la varietat autoctòna, tanben sonada monsenc, èra pro plan preservada per encausa de la situacion geografica de la localitat, protegida per son païsatge accidentat e son alonhament dels grands centres e grandas vilas de Provença. Lo monsenc sembla de s'èsser preservat fins a uèi.

Origina del nom[modificar | modificar la font]

Segon Frederic Mistral, lo nom ven del vilatge ligurian de Figonia.[3]

Qualques traches del figon[modificar | modificar la font]

L'article[modificar | modificar la font]

A Mons e Escranhòla, Senequièr notèt la preséncia d'una forma particulara de l'article ligur: ro (m), ra (f), ri (m pl.) e re (f pl.) mentre qu'a Valàuria e a Biòt s'i emplegava l'article general ligur o (m), a (f).

Literatura[modificar | modificar la font]

Un poèma en figon d'Escranhòla, E due bessoune, foguèt publicat en 1899.[4]

Referéncias[modificar | modificar la font]

  1. * Toso, Fiorenzo. Le parlate liguri della Provenza. Il dialetto figun tra storia e memoria, Philobiblon Ed., Ventimiglia, 2014 ISBN 88-88591-72-8; Paul Sénequier, "Les patois de Biot, Vallauris, Mons et Escragnolles", Annales de la Société des lettres, sciences et arts des Alpes-Maritimes, VI, 1879, p.357
  2. Jules Ronjat, Grammaire istorique des parlers provençaux modernes, Montpellier, 1930-1941, p.24
  3. Frédéric Mistral, "Figoun", Lou Trésor dou Félibrige ou Dictionnaire provençal-français : embrassant les divers dialectes de la langue d'oc moderne, p.1131
  4. "E due bessoune, chanson en patois figon, par Rebuffel Pons, cultivateur à Escragnolles", Annales de la Société des lettres, sciences et arts des Alpes-Maritimes, XVI, 1899, p.301

Tanben veire[modificar | modificar la font]