País Tòi

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Salta a la navegació Salta a la cerca
Eth País Tòi
Vista deth còth deth Tormalet de cap era vath de Varètja

Dens era grana Gasconha, era petita Bigòrra qu'intègra eth País Tòi dab eth bacin deth Gave de Gavarnia (Varètge, Gèdre...) en Lavedan dens eths Hauts Pirenèus.

Aqueth tèrme tòi que vien de petitòi pichinet en gascon, e qu'èra un escais d'autis còps utilizat per era gents deth piemont enta designar eths abitants deras hautas vaths pirenencas.

Eth País Tòis que s'estend suber 43 302 ectaras deras gòrjas de Pèirahita ath còth deth Tormalet e era Ola de Gavarnia[1].

Istòria[modificar | modificar la font]

Eth 13 de noveme de 1272, Raimond Garcie VII dit Masièra, senhor de Castelobon, qu'escàmbia dab Esquivat o Assisvat de Chabanas, comte de Bigòrra, era vath de Varètja e eth sos detz e set viltages dab totas eras soas apartenéncias[2]. Eras contrapartias d'aqueth escambi que son eras tèrras de Préhac, Bages, Vier, Andrest e Troinhan una renta de Vint e tres sòus morlans. Eths detz e set vilatges dera vath de Barèjas qu'èran amassats en quate vics, eth vic deth plan, eth vic debat, eth vic darrèrlaiga e eth vic de Labadsus.

Dita Tòi[modificar | modificar la font]

Un tòi non cranh que Dieu, eth pericle e era lit.

16 comunas[modificar | modificar la font]

  • Lutz e Sent Sauvaire qu'ei era capitala deth País Tòi.
  • Eth País Tòi que compren eras 16 comuns seguentas, totas situadas dens eth departament deths Auts Pirenèus :
Comuna Populacion (2012) Superficia (km²) Altitud (mini) Altitud (maxi) Illustracion
Varètja 175 45.84 1070 3087
Bèthpuei 111 16.2 899 2854
65 HP 12 3405.jpg
Shèsa 55 10.07 520 2309
Esquiesa e Cèra 383 1.52 659 1126
Estèrra 195 1.74 720 1987
Gavarnie-Gèdre 382 227.08 905 3298
Grust 46 4.8 816 2527
Lus e Sent Sauvaire 980 50.38 677 3194
Saligòs 92 4.51 596 2390
Sassís 87 174 658 840
Sasòs 118 29.38 640 2965
Sazos (Hautes-Pyrénées) 1.jpg
Sers 105 29.91 928 2872
65 HP 12 4855.jpg
Vielar 73 3.14 772 1987
Biei 26 6.24 787 2390
Viey (Hautes-Pyrénées) 2.jpg
Biscòs 43 6.52 520 2139
Visòs 40 2.56 705 2163

Idrologia[modificar | modificar la font]

En heurèr de 2013, un lit qu'encombra eth Bastan a era autor deths Tèrmes de Varètja : eth vilatge qu'ei evacuat. Eth 31 de mai de 2013, era nèu que s'ei acomolada e un aute lit, en contrabàs de Lienz, que recobrís suber prèp de 200 mètres eth lièit deth Bastan.

Un aigat istoric qu'ei constatat ets  18 e 19 de junh de 2013 : plojas incessantas que provòcan una pojada deras aigas associada a era fonduda deras nèus. Frenadas per eras rèstas deth lit de fin de mai, eras aigas deth Bastan qu'empòrtan era rota situada suber era sua riba dreita. Arribat a era autor deths Tèrmes (ont i aguèt eth lit de heurèr de 2013), Bastan empòrta era plaça de Varètja, puish eth parking HLM, eth camping, set ostaus ; pas cap damnatge corporau dens era populacion. Eth vilatge qu'ei evacuat eth 19 de junh gràcias a ua dubertura excepcionala deth Còl deth Tormalet totjorn ennevat.

Espòrt[modificar | modificar la font]

L'Altitoy qu'ei ua competicion d'esquí-alpinisma qui se debana ath mei aut deth País Tòi.

Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

  1. Hautes-Pyrénées de plaines en vallées, Éditions de Plaines en Vallées, janvier 2007 (ISBN 2-9528222-0-4)
  2. M. Marie Armand Pascal d'Avezac - Essais historiques sur le Bigorre: accompagnés de remarques critiques, de pièces justificatives, de notices chronologiques et généalogiques, Volume 2 - Editeur J.M. Dossun, 1823 - Lire en ligne.

Vejatz tanben[modificar | modificar la font]

Articles connèxes[modificar | modificar la font]

  • Comunautat de comunas del País Tòi
  • Espacis protegits dels Pirenèus
  • País de las Vals dels Gaves