Foishenc (sosdialècte)

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
(Redirigit dempuèi Foissenc (sosdialècte))
Anar a : navigacion, Recercar

Le foishenc o foissenc es una varietat occitana parlada dins lo país de Foish. Aqueste sosdialècte lengadocian presenta afinitats mès marcadas que lo demau del lengadocian amb le catalan. Un dels primièrs lingüistas occitans, Carles de Tortolon, le considerava coma un sosdialècte del tolosan (sosdialècte) e Alibèrt le considerava coma le dialècte mès iberic de la siva familha dialectala amb lo donasanés.

Les parlars de l'oèst del departament d'Arièja se pòden classificar dins l'airal gascon amb un airal de transicion (lo parlar de Massat per exemple) que presenta un caractèr ibrid. Las solucions gasconas se fan mès fòrtas dont mai se va cap a l'oèst. Segon las mapas del lingüista comengés, la ribièra de l’Arisa qu’es autant mès gascona que nos aprocham del confluent ambe la Garona.

Per exemple, le parlar de Savarat que ten los 4 traits gascons seguents : 1. -nd- > [n] 2. -ll- (entre vocalas) > [r] -ll- finala > -th' 3. -ariu(m)> -èr 4. Conservacion de kw e [gw]

Fonetica[modificar | modificar la font]

  • B e G se redoblon dins la prononciacion, davant la consonanta L.

Ex.: nòble, pòble, règla, agla prononciats nòb-ble, pòp-ple, règ-glo, ag-glo.

  • Qualques monosillabs redoblan las -r en posicion finala: fèr (prononciat fèrr); carn (carr); cuèr (qüèrr).

Le grop 'AI' tonic se redutz a 'èi' e. Ex.: lèit (lait), pèisser (pàisser), fèit (fait); frèisse (fraisse), greissam (graissam), deissar (daissar).

Morfologia[modificar | modificar la font]

  • L'article masculin es le.
  • Les possessius se forman sovent amb l'article (manca lor). Ex: le sieu gos, la siva femna.
  • Le pronom personal li ven i. Ex : "I parlaràs" per "Li parlaràs".
  • Emplec de ges e cap allòc de pas. Ex. : Non pòdi ges dire. ; O pòdi ges dire. ; Non vòli cap parlar.
  • Les pronoms pòstpausats son alternativament -le e ’l (pren-le / crompa-le // pren-me’l / crompa-me’l), mas pòt pas dins de combinasons complèxas de la mena de *pren-me’l o *crompa-me’l.
  • Pòstposicion dels pronoms personals, non solament aprèps les imperatius, mes encara aprèps les infinitius (dins la lenga dels sègles XVI e XVI, aquel usatge èra gaireben general). Ex. Venjar-se ; per saludar-la ; anar-i ; venir-ne ; portar-o ; far-las espelir ; tirar-me quicòm ; parlar-li; Passejà's.
  • Traits gascons estenduts sus tot le Vic de Sòs (parçan), dins la val de l'Arièja en amont de Foish comprés : que enonciatiu gascon, subjontiu dins las subordenadas temporalas.

Conjugason[modificar | modificar la font]

  • Las formas del present d'indicatiu regular son : -i, as, -a, am [an], atz, an
  • Le present de l'indicatiu dels vèrbs en -ER, -RE, -E es en -en e lo dels vèrbs en -IR s'acaba en -issen
  • L'imperfait a las formas parlàvam, parlàvatz (enluòc de parlàvem o parlaviam e parlàvetz o parlaviatz).
  • Le preterit a de formas particularas : parlè(gu)i, parlè(gu)es, parlèc, parlè(gu)em, parlè(gu)etz, parlè(gu)en e se trapa tanben de perfèits en -èr-.
  • La primièra persona del futur a la terminason -è (o -èi) dins certans parçans d'Arièja) : cantarè, finirè, perdrè, e tanben a l'indicatiu present del verb 'aver' es 'èi'.
  • Le present d'indicatiu del vèrb Saber a la primièra persona es Sè o Sèi e lo del vèrb Aver es È o Èi.

Lexic[modificar | modificar la font]

  • ac : o (pronom neutre). Ex. Ac vesi (O vesi)
  • açòs : açò
  • cap: pas
  • caupre : caber
  • entà : per
  • esclaire : esliuç
  • ges: pas
  • luònh : luènh
  • ma he ! : ma fe!
  • nosauts : nosautres
  • reçaupre : recebre
  • saupre : saber
  • vénguer : venir
  • vosauts : vosautres

Parabòla de l'enfant prodig (version de Pàmias)[modificar | modificar la font]

Un òme aviá pas que dos dròlles/ mainatges. Le mès joen diguèc al sieu/a son paire: “Es ora que siái mon mèstre e qu’àjai sòuses; cal que me’n pòscai anar e que véjai país. Partejatz le vòstre ben e donatz-me çò que devi aver.” - “Ò mon filh”, ça diguèc le paire, “coma vuèlgas; ès un dolent e seràs (siràs) castigat”. Apuèi durbisquèc una tireta, partegèc le sieu ben e ne fasquèc duas parts.

Bibliografia[modificar | modificar la font]

Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]