Foissenc (sosdialècte)

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar

Lo foissenc es una varietat occitana parlada dins lo país de Fois. Aqueste sosdialècte lengadocian presenta d'afinitats mai marcadas que lo demai del lengadocian amb lo catalan. Un dels primièrs lingüistas occitans, Carles de Tortolon, lo considerava un sosdialècte del dialècte tolosan e Alibèrt lo considerava lo dialècte mai iberic de sa familha dialectala amb lo donasanenc.

Los parlars de l'oèst del departament d'Arièja se pòdon classificar dins l'airal gascon amb un airal de transicion (país de Massat per exemple) que presenta un caractèr ibrid. Las solucions gasconas se fan mai fòrtas dont mai se va cap a l'oèst. Segon las mapas del lingüista comengés, la ribièra de l’Arisa qu’es autant mai gascona que nos aprocham del confluent ambe la Garona.

Per exemple, lo parlar de Savarat que ten los 4 traits gascons seguents: 1. -nd- > [n] 2. -ll- (entre vocalas) > [r] -ll- finala > -th' 3. -ariu(m)> -èr 4. Conservacion de kw e [gw]

Fonetica[modificar | modificar la font]

  • B e G se redoblon dins la prononciacion, davant la consonanta L.

Ex.: nòble, pòble, règla, agla prononciats nòb-ble, pòp-ple, règ-glo, ag-glo.

  • Qualques monosillabs redoblan las -r en posicion finala: fèr (prononciat fèrr); carn (carr); cuèr (quèrr).

Lo grop 'AI' tonic se redusís a 'èi' e. Ex.: lèit (lait), pèisser (pàisser), fèit (fait); frèisse (fraisse), greissam (graissam), deissar (daissar).

Morfologia[modificar | modificar la font]

  • L'article masculin es le.
  • Los possessius se forman sovent amb l'article (manca lor). Ex: le sieu gos, la siva femna.
  • Lo pronom personal li ven i. Ex : "I parlaràs" per "Li parlaràs".
  • Los pronoms postpausats son alternativament -le e ’l (pren-le / crompa-le // pren-me’l / crompa-me’l), mas pòt pas dins de combinacions complèxas de la mena de *pren-me’l o *crompa-me’l.

Conjugason[modificar | modificar la font]

  • Las formas del present d'indicatiu regular son : -i, as, -a, am [an], atz, an
  • Lo present de l'indicatiu dels vèrbs en -ER, -RE, -E es en -en e lo dels vèrbs en -IR s'acaba en -issen
  • L'imperfach a las formas parlàvam, parlàvatz (enluòc de parlàvem o parlaviam e parlàvetz o parlaviatz).
  • Lo preterit a de formas particularas : parlè(gu)i, parlè(gu)es, parlèc, parlè(gu)em, parlè(gu)etz, parlè(gu)en e se trapa tanben de perfachs en -èr-.
  • La primièra persona del futur a la terminason -è (o -èi) dins certans parçans d'Arièja) : cantarè, finirè, perdrè, e tanben a l'indicatiu present del verb 'aver' es 'èi'.
  • Lo present d'indicatiu del vèrb Saber a la primièra persona es Sè o Sèi e lo del vèrb Aver es È o Èi.

Lexic[modificar | modificar la font]

  • ac: o (pronom neutre). Ex. Ac vesi (O vesi)
  • açòs: açò
  • caupre: caber
  • esclaire: esliuç
  • luònh: luènh
  • ma he!: ma fe!
  • nosauts: nosautres
  • reçaupre: recebre
  • saupre: saber
  • vénguer: venir
  • vosauts: vosautres

Parabòla de l'enfant prodig (version de Pàmias)[modificar | modificar la font]

Un òme aviá pas que dos dròlles/ mainatges. Le mès joen diguèc al sieu/a son paire: “Es ora que siái mon mèstre e qu’àjai sòuses; cal que me’n pòscai anar e que véjai país. Partejatz le vòstre ben e donatz-me çò que devi aver.” - “Ò mon filh”, ça diguèc le paire, “coma vuèlgas; ès un dolent e seràs (siràs) castigat”. Apuèi durbisquèc una tireta, partegèc le sieu ben e ne fasquèc doas parts.

Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]