Escalfament global

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
exemple de tèxte
Temperaturas mejanas globalas istoricas

L'escalfament global (var. eschaufament global/-au, escauhament globau, escaufament globau) de la planeta es l'aumentacion de la temperatura mejana de l'atmosfèra e dels oceans de la Tèrra. Aquel tèrme es tanben utilitzat per se referir a la teoria (o ipotèsi) scientifica mai especifica de l'escalfament global antropogenic, que prepausa que la màger part de l'escalfament global observat recentament (e lo projectat) siá induch per las activitats umanas. La teoria expausa que l'escalfament es la resulta d'un enfortiment de l'efièch de sèrra causat per l'aumentacion del nivèl de dioxid de carbòni e d'autres gases produches per las activitats umanas coma la cremacion de combustibles fossils e lo desboscament. L'efièch de sèrra natural manten la temperatura de la Tèrra de 30 °C mai cauda de la que seriá sens l'efièch; en apondre de dioxid de carbòni dins l'atmosfèra, sens cap d'autre cambiament, la temperatura va pujar. La recèrca actualament ensaja de descobrir mai de precisions suls processus e factors que podrián produire una pujada de las temperaturas, principalament subre las retroalimentacions positivas e negativas, per tal d'obtenir una quantificacion pus precisa dels efièchs de l'escalfament global.

Anomalias de la temperatura globala recenta

Lo cambiament de temperatura es sonque un aspècte de la branca scientifica larga qu'estúdia lo cambiament climatic induch per las activitats umanas. L'opinion scientifica subre lo cambiament climatic, exprimit per la Comission Intergovernamentala de l'ONU sul Cambiament Climatic (IPCC per las inicialas en anglés) e explicitament aprovat per las acadèmias nacionalas de las sciéncias de las nacions del G8, es que la temperatura mejana globala a aumentat de 0,6 ± 0,2 °C dempuèi la fin del sègle XIX, e que la màger part de l'escalfament observat dins las 50 darrièras annadas se pòt atribuir a las activitats umanas. D'autres scientifics qualificats an regetat sul papièr l'ipotèsi de las activitats umanas per la pujada recenta de la temperatura globala. I a d'incertituds subre la grandesa del cambiament climatic que s'espèra dins lo futur, e existís un debat public e politic subre quinas accions cal realizar coma responsa a l'escalfament global.

Donadas scientificas[modificar | modificar la font]

Lo consensus scientific (e mai que i aja de voses que s'opausan a aquesta ipotèsi) subre l'escalfament global es que la tèrra s'escalfa, e que las emissions dels gases de l'efièch de sèrra produches per l'umanitat son fòrça significativas. Ça que la, se sap pas amb precision la relacion entre aquestes dos fenomèns.

Los scientifics de l'atmosfèra sabon qu'en apondre de dioxid de carbòni (CO2) o metan (CH4) dins l'atmosfèra, caeteris paribus, sens cap d'autre cambiament, la temperatura de la planeta aumentarà. D'efièch, los gases d'efièch de sèrra que son dins l'atmosfèra dempuèi de milions d'ans, crèan un efièch de sèrra natural sens que la temperatura de la Tèrra seriá pus bassa de 30 °C, inabitabla. Doncas, i a pas cap de debat subre lo fach que d'ajustar CO2 e CH4 causa una pujada de las temperatures mejanas ceteris paribus, si que non subre l'efièch net qu'aurà l'aumentacion d'aquestes gases o l'interaccion dels gases amb los autres, e si las modificacions dins la biosfèra, la vapor d'aiga o las nívols compensaràn l'efièch d'escalfament. Los resultats climatologics son tanben una question que fa controvèrsia; se sap pas amb precision se l'aumentacion de la temperatura produiriá mai o mens de precipitacions (l'aumentacion de vapor d'aiga dins l'atmosfèra aumentariá pas l'umiditat mas demeniriá las precipitacions). De tot biais, un escalfament global de la planeta a tèrme cort, quitament que siaga de qualques grases, podriá aver d'efièches fòrça importants: desgèl de las calòtas glaciàrias polaras e aigats de zonas costièras, desertificacion, cambiaments climatics, etc.

De 1860 a 1900 la temperatura globala (mar e tèrra) aumentèt de 0,75 °C. Las temperaturas de la bassa atmosfèra an aumentat entre 0,12 e 0,22 °C cada decenni dempuei 1979. Se pensa que pendent 1000 o 2000 ans abans 1850 las temperaturas foguèron establas amb de fluctuacions localas o regionalas, coma lo periòde d'escalfament medieval o la Pichona Edat de Glaç. Las donadas subre la temperatura globala començan en 1860. D'autres estudis recomandan d'espandir lo modèl 1000 ans abans. Las mesuras per satellits disponiblas de la troposfèra comencan en 1979.

Pendent lo sègle passat, la temperatura globala (tèrra e mar) a aumentat de 0,6 ± 0,2 °C [1]. Los efièches d'aquel escalfament global son mesurables. Lo dioxid de carbòni atmosferic a tanben aumentat de 280 parts per milion (ppm) en volum en 1880 e a l'entorn de 315 ppm en 1958 e 367 ppm en 2000, una pujada de 31% en 200 ans. Las autras emissions de gases d'efièch de sèrra an tanben aumentat. Las emissions que s'espèran dins lo futur contunharàn de pujar per encausa de l'utilizacion de combustibles fossils, e mai qu'aquò dependrà dels desvolopaments economics, sociologics, tecnologics e naturals.

Causas de l'escalfament[modificar | modificar la font]

Teoria de las causas antropicas[modificar | modificar la font]

Per fòrça scientifics, l'aumentacion del nivèl de dioxid de carbòni e d'autres gases d'efièch de sèrra, e la pujada de la temperatura globala son ligadas. Aquesta teoria foguèt resumida dins las investigacions de la Comission Intergovernamentala sul Cambiament Climatic (IPCC). Dins lo seu Tresen Rapòrt de Valoracion, la IPCC conclusiguèt que « la màger part de l'escalfament observat pendent los 50 darrièrs ans se pòt atribuir a las activitats umanas ». Aquesta posicion recebèt lo sosten d'un grop internacional d'acadèmias de las sciéncias dels païses del G8, Brasil, China e Índia [2].

La IPCC donèt divèrs escenaris possibles de las emissions de dioxid de carbòni, entre 540 e 970 ppm per 2100. Los modèls climatics, afectats per las estimacions de l'aumentacion del dioxid de carbòni, e en mendre mesura, per la diminucion dels aerosòls de sulfat, predison una pujada de las temperaturas, entre 1,4 e 5,8 °C entre 1990 e 2100. La màger part de l'incertitud dels modèls es causada per l'ignorància de las emissions futuras de dioxid de carbòni, e tanben l'incertitud subre la precision dels modèls climatics. Las recèrcas sul clima predison que si los nivèls dels gases d'èfiech de sèrra e l'activitat solara demòran constants, i aurà de tot biais una aumentacion de 0,5 °C (e qualques modèls predison 1 °C), pendent los 100 ans que venon.

L'utilizacion de carbon coma combustible, las emissions de las automobilas e de las fabricas e d'autras activitats umanas produison 22 miliards de tonas de dioxid de carbòni e d'autres gases d'efièch de sèrra cada an. L'agricultura, lo gas natural, e d'autras fonts contribuisson amb 250 milions de tonas de metan cada an. La mitat de las emissions umanas son encara dins l'atmosfèra. Las concentracions atmosfericas de CO2 e CH4 an aumentat de 31% e 149% respectivament dempuei los nivèls preïndustrials de 1750. Aquesta aumentacion es fòrça mai importanta que cap d'autra pendent lo periòde dels darrièrs 650 000 ans, segon las donadas disponiblas de l'extraccion dels jaces de glaç. L'observacion geologica fa pensar que las valors de dioxid de carbòni actualas an existit fa 40 milions d'ans. Los tres quarts de las emissions atropicas de dioxid de carbòni dins l'atmosfèra pendent los 20 darrièrs ans foguèron causadas per la cremacion de combustible fossil. La rèsta proven dels cambiaments de biais de viure, principalament per encausa del desboscament. [3]

Cal senhalar que las emissions antropicas d'autres contaminants, principalament dels aerosòls de sulfat, pòdon aver un efièch contrari de refrejament [4].

Lo protocòl de Kyoto[modificar | modificar la font]

La presentacion de la teoria de las causas antropicas foguèt plan acceptada e las incitacions economicas (especialament de Russia) foguèron sufisentas per persuadir los govèrns de 150 nacions de ratificar lo Protocòl de Kyoto, mas i a encara de discussions subre la quantitat de gases que causan l'escalfament de la planeta. De questions demòran pausadas subre los còsts necessaris per redusir l'escalfament global. Çaquelà, la posicion adoptada pendent las negociacions foguèt l'acceptacion de la causa antropica de l'escalfament global, e la necessitat de prendre de mesuras per contarotlar las emissions de carbòni pel mejan de l'atribucion de permeses d'emission qu'auràn una valor mercanda. Divèrses païses an acceptat de signar lo Protocòl de Kyoto. Pasmens la signatura d'aqueste acòrd foguèt fòrça lenta pr'amor que los païses en via de desvolopament la considèran coma una restriccion sevèra a lor desvolopament economic e industrial. Eles considèran qu'arribaràn pas al nivèl de desvolopament d'Euròpa e dels Estats Units amb las restriccions prepausadas e qu'aquestas regions desvolopadas an obtengut lor gra de desvolopament per un long processus de creissement industrial dempuèi lo sègle XIX acompanhat de fòrça pollucion, un processus que considèran inevitable. L'acòrd, pasmens, a inclús de clausetas especialas per diferenciar lo gra de desvolopament dels païses, sens pausar cap de restriccion immediata als païses paures (China e Índia per exemple, son dos dels principals païses contaminants de la planeta, mas mercé a lor classificacion coma païses paures, foguèron exclús de las restriccions que se son impausat Euròpa e Japon; aquò es una de las rasons que faguèt que los Estats Units an pas ratificat l'acòrd).

Teoria de las causas non antropicas[modificar | modificar la font]

Emai que i aja un consensus scientific e politic sus las causas antropicas, d'autres scientifics pensan que las donadas disponiblas permeton pas d'assegurar que lo procèssus siaga imminent, e que s'es ben certan que i a agut una aumentacion leugièra de las temperaturas mejanas dins lo darrièr sègle, es tanben verai que i a agut d'oscillacions naturalas de la temperatura mejana de la Tèrra fòrça mai importantas, dins las epòcas passadas, e qu'un dobte pòt demorar subre la part d'influéncia ligada a las activitats umanas, e aquela ligada als cicles naturals. Lo sistèma climatic càmbia pels procèssus naturals (intèrnes) e per las variacions extèrnas, causadas pels umans o per la natura (coma per exemple los cambiaments d'orbita terrèstra a l'entorn del solelh, nomenats cicles de Milankovitch; l'activitat solara e las emissions volcanicas). Los climatològs accèptan que la Tèrra s'es escalfada aquestas darrièras annadas. Mas i a agut controvèrsia, subre las causas d'aquela aumentacion de temperatura.

Fluctuacions de l'activitat solara[modificar | modificar la font]

Grafic que mòstra l'activitat solara en relacion amb las temperaturas

En 1991, Knud Lassen de l'Institut Danés de Meteorologia de Copenaga e son collèga Eigil Friis-Christensen an trobat una fòrta correlacion entre la longor del cicle solar e los cambiaments de temperatura dins l'emisfèri Nòrd. Al començament, avián inclús las tacas solaras e las mesuras de temperaturas notadas entre 1861 e 1989, mas s'apercebèron pus tard que d'enregistraments vièlhs de quatre sègles confortavan lor descobèrta. Aquesta correlacion permetiá d'explicar 80% de las variacions de temperatura pendent lo periòde considerat (vejatz grafic). Sallie Baliunas, una astronòma del centre d'astrofisica de la "Harvard-Smithsonian Institution", foguèt una de las pus ardentas suportritz de la teoria que l'activitat solara « pòt explicar los cambiaments màgers del clima dins las 300 darrièras annadas, mai que mai l'escalfament global actual ».

Caquelà, dins l'edicion del 6 de mai de 2000 de la revista americana « New Scientist », Lassen e l'astrofisician Peter Thejll, en completar l'estudi de 1991 amb de donadas novèlas, concluguèron que e mai que lo cicle solar poguèsse explicar aperaquí la mitat del creissement en temperatura observat dempuei 1900, podiá de cap de biais explicar lo creissement de 0,4 °C dempuei 1980.

Pus tard dins la meteissa annada, Peter Stott e d'autres cercaires del centre Hadley del Reialme Unit publiquèron un article sul modèl de simulacion numerica mai complet jamai realizat al sègle XX. Lo lor estudi compreniá a l'encòp los agents de forçatge naturals (variacions solaras e emissions volcanicas) e lo forçatge antropogenic (gases d'efièch de sèrra e sulfats jos forma d'aerosòls). Coma Lassen e Thejll, trobèron que los factors naturals explicavan un escalfament gradual fins en 1960, seguit d'un retorn a de temperaturas pròchas de las de la fin del sègle XIX, en acòrd amb lo cambiament gradual del forçatge solar pendent lo sègle XX e amb l'activitat volcanica dels darrièrs decennis. Aqueles factors sols èran incapables d'explicar l'escalfament dels darrièrs decennis. Del meteis biais, lo forçatge antropogenic sol podiá pas explicar l'escalfament del periòde 1910-1945, mas èra necessari per simular l'escalfament dempuei 1976. Çaquelà, en combinar totes aqueles factors intervenents, la còla de Stott poguèt simular precisament los cambiaments de temperaturas planetàrias pendent lo sègle XX. Preveguèron que l'emission de contunh de gases d'efièch de sèrra causariá de pujadas de temperaturas futuras « a un ritme similar a çò que s'es pogut observar los darrièrs decennis.» [5] Un grafic de la relacion entre los factors naturals e antropics contribuent al cambiament climatic es reprodusit sul repòrt Climate Change 2001: The Scientific Basis del GIEC.