Acheulean
L'Acheulean es una cultura del Paleolitic inferior que deu lo nom al sit de Saint Acheul, pròche d'Amians. Las aisinas mai caracteristicas son las fauç de man (bifaç) los *fenedors e d'autres poliedrics. Los sits mai ancians son Garba XII e Gambore II a Melka Kunture.
- L'Acheulean ancian sembla derivar de l'Abbevillean e se desvolòpa pendent l'interglacial Mindel-Riss (300 000-200 000 aC.), de durada longa e clima caud. Las fauç bifacialas s'afinan e sorgissen las fauç ellipticas de talh bifacial, mai o mens planas. Comença lo desvolopament d'aisinas d'esclat e apareis mantuna punta tosca.
- L'Acheulean mejan a una varietat granda de fauç bifacialas planas, lanceoladas, amigdaloïdas... I a fòrça utillatge d'esclats. L'utillatge amb d'esclats se compausa de gratadors, de puntas, d'aisinas denticuladas, de perforadors... Dins la zona centrala d'Espanha (concrètament a Torralba, pròche de Medinaceli) s'es trapat de fauç pichonas fachas amb d'esclats, d'influéncia africana e de rèstas d'esquelets de mamot. L'Acheulean mejan se desvolòpa pendent la màger part de la glaciacion de Riss (200 000-110 000 aC). Las rèstas de fuòc, que èra alavetz fòrça de besonh, se multiplican.
- L'Acheulean superior comença avançada la Glaciacion de Riss (benlèu vèrs 140 000 abC), contunha pendent l'interglacial Riss-Würm (110 000-90 000 aC) e acaba dins lo primièr periòde würmian (a partir de 90 000 aC). Las bifacials son d'un tipe fòrça evolucionat, lanceoladas, amb de punta retocada finament e d'arestas lateralas rectilinèas. I a d'autras varietats (amigdaloïdas, cordifòrmas...).
En Euròpa, los sits mai representatius son las terrassas de La Somme, al nòrd de França, Terra Amata e la Cauna de Lazaret (Niça), L'Aragó (Rosselhon), Tor in Pietra (Itàlia), Pinedo (Toledo), la Cauna del Castillo (Cantàbria) e Atapuerca (Burgos). Se devesís en indústrias amb bifaç o sens bifaç.
En Orient Mejan se diferéncia un *faciès [fr] costièr dins lo sit de Sitt Markho e un autre interior a Ubeidiya (los dos en Israèl).
Dins lo soscontinent indian, lo periòde acheulean s'apèla Soanian; apareisson ben distribuits las bifaç e la tecnica levallois dins de nuclèus e d'esclats.
Al sud-èst d'Asia i a paucas rèstas d'indústria litica d'aquel periòde benlèu per l'utilizacion de bambó per far d'aisinas que se son pas fossilizadas.
En China, dins la Cauna de Xu-Ku-Tien se trapèt en 1920 de rèstas d'Homo erectus o Sinanthropus pekinensis e d'aisinas de fa 200 000 ans.
En Japon, al nòrd de l'illa de Honshu se trapèt d'esclats de *jasp e *calcedónia de formas atipicas e *bròques retocats e de bifaç e d'esclats de tecnologia levallois.
