Alan Turing
Alan Mathison Turing (23 de junh de 1912, Londres - 7 de junh de 1954, Wilmslow) es un matematician e logician britanic dau sègle XX, considerat coma un dei fondators de l'informatica e de l'intelligéncia artificiala. En particular, foguèt l'autor, en 1936, d'un concèpte abstrach demorat famós, la maquina de Turing, que definís lo foncionament rigorós de la nocion de calcul e prefigura lo foncionament d'un ordinator modèrne.
Estudiant brilhant en matematicas e en sciéncias, Turing aguèt un ròtle determinant dins lo deschifratge dei comunicacions alemandas durant la Segonda Guèrra Mondiala. Aquò aguèt de consequéncias decisivas per l'organizacion dei convòis aliats durant la batalha de l'Atlantic. Puei, après lo conflicte, participèt a la concepcion dei premiereis ordinators e definiguèt un tèst per identificar una maquina pensanta. Enfin, s'interessèt a la biologia e publiquèt un article pionier subre la morfogenèsi en 1952.
Pasmens, aquela annada, foguèt arrestat per omosexualitat e condamnat a un tractament de castracion quimica. Moriguèt un an mai tard, probablament suicidit. Son ròtle durant la guèrra demorèt secrèt fins ais ans 1970. Aquò marquèt lo començament d'un lòng procès de reabilitacion postuma que s'acabèt en 2013 amb una gràcia reiala.
Biografia
[modificar | modificar lo còdi]Jovença e formacion
[modificar | modificar lo còdi]Alan Turing nasquèt lo 23 de junh de 1912 a Londres a una familha de la classa mejana superiora britanica. Son paire, Julius Mathison Turing (1873-1947), èra foncionari au sen de l'administracion coloniala en Índia e sa maire, Ethel Sarah Stoney (1881-1976), èra la filha d'un engenhaire de la Madras Railway. En causa dau trabalh de son paire, foguèt fisat a de familhas d'acuelh en Anglatèrra durant una partida de son enfança. Mostrèt rapidament de capacitats intellectualas de remarca, un interès marcat per lei sciéncias e lei matematicas e un caractèr solitari e pauc conformista[1].
A partir de 1926, foguèt escolarizat a Sherborne School, un establiment privat tradicionau onte sa predileccion per lei sciéncias foguèt mau compresa dins un quadre privilegiant lei disciplinas classicas (literatura, art, cultura fisica, etc.). Pasmens, i trobèt d'amics coma Christopher Morcom que sa mòrt prematura en 1930 noiriguèt sei reflexions subre l'esperit, la matèria e la subrevida de la consciéncia[2]. Puei, en 1931, intrèt au King's College de l'universitat de Cambridge per i estudiar lei matematicas. Obtenguèt brilhantament son diplòma en 1934 e foguèt elegit fellow dau College tre 1935 gràcias a sei trabalhs subre lo teorèma centrau limit, un element important de la teoria dei probabilitats[3]. Aquò li permetèt d'integrar un mitan intellectuau riche e de se familiarizar amb lei grandei questions de la logica matematica de son temps, especialament lei problèmas pausats per David Hilbert (1862-1943).
En 1936, anèt perseguir sei recèrcas ais Estats Units a l'universitat de Princeton. I preparèt un doctorat, obtengut en 1938, sota la direccion dau logician Alonzo Church (1903-1995). Aqueu periòde li permetèt de rescontrar plusors personalitats scientificas importantas. Tanben, es durant aqueu periòde que produguèt son trabalh fondator subre la calculabilitat[4][5].
Guèrra e periòde de Bletchley Park
[modificar | modificar lo còdi]
De retorn en Anglatèrra en 1938, Turing faguèt partida dei scientifics seleccionats per lo govèrn britanic per seguir de cors de criptanalisi a la Government Code and Cypher School. En setembre de 1939, après l'intrada en guèrra dau Reiaume Unit còntra Alemanha, foguèt donc afectat au centre de descriptatge installat a Bletchley Park. I tenguèt un ròtle centrau dins lo descriptatge dei messatges chifrats amb la maquina Enigma, especialament aquelei utilizats per la marina[6]. Per aquò, après aver recuperat lei trabalhs precursors dei servicis polonés e francés, concebèt una maquina electromecanica, la « bomba », capabla d'identificar rapidament lei reglatges jornadiers dau sistèma Enigma.
Lo trabalh de Turing foguèt fòrça important per melhorar la proteccion dei convòis aliats durant la batalha de l'Atlantic. Pasmens, se Turing foguèt nomat oficier de l'Òrdre de l'Empèri Britanic en 1946, sa contribucion a l'esfòrç de guèrra demorèt secreta fins ais ans 1970 car lei Britanics volián pas revelar l'organizacion de seis unitats de criptanalisi.
Après-guèrra e mòrt
[modificar | modificar lo còdi]Après la guèrra, Turing contunièt sei trabalhs subre lei calculators. Per aquò, jonhèt lo National Physical Laboratory de Londres onte concebèt lo projècte d'un ordinator utilizant de programas enregistrats, l'Automatic Computing Engine. Pasmens, decebut per la lentor dau projècte, preferiguèt trabalhar amb l'universitat de Manchester onte participèt au desvolopament d'un ordinator electronic. Durant aqueu periòde, estudièt tanben lo foncionament dei programas e desvolopèt sei reflexions sus l'intelligéncia artificiala e la biologia matematica.
En 1952, Turing foguèt enseguit per « indecéncia manifèsta » en causa d'una relacion amb un autre òme, que l'omosexualitat èra totjorn un delicte dins lo Reiaume Unit d'aqueu temps. Quauqueis annadas aperavans, un tal afaire seriá probable demorat un fach divèrs sensa importància. Pasmens, aquela annada, d'escàndols d'espionatge implicant de personalitats amb un perfieu sociau similar a aqueu de Turing avián tocat l'opinion publica[7][8]. Aquò explica la volontat deis autoritats de jutjar l'afaire. Reconegut copable, Turing perdiguèt seis abilitacions de seguretat, mai poquèt chausir entre l'empresonament e un tractament ormonau a basa d'estrogèn per redurre la libidò – dins lei fachs, una castraccion quimica[9]. Optèt per la segonda possibilitat, mai foguèt escartat dei recèrcas en criptanalisi menadas per lo govèrn.
Lo tractament ormonau aguèt de consequéncias fisicas e psicologicas marridas (impoténcia, aumentacion dau pes, etc.)[10]. Turing foguèt trobat mòrt en cò sieu lo 7 de junh de 1954. L'enquista de la polícia concluguèt a un suicidi per ingestion de cianur. Pasmens, aqueu resultat foguèt contestat per sa maire que defendiguèt la tèsi d'un accident causat per d'experiéncias quimicas en cors[11].
Òbra scientifica
[modificar | modificar lo còdi]La maquina de Turing e la calculabilitat
[modificar | modificar lo còdi]La contribucion pus fondamentala de Turing es un article intitulat « On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem » que foguèt publicat en 1936. Dins aquela publicacion, prepausèt una respònsa a una question pausada per lo matematician David Hilbert, lo Entscheidungsproblem ò « problèma de la decision » : es qu'existís un metòde mecanic permetent de determinar s'un enonciat matematic es demostrable ?
Per tractar aquela question, Turing aguèt besonh de definir d'un biais rigorós la nocion de « calcul mecanic ». Per aquò, imaginèt un dispositiu abstrach, demorat famós sota lo nom de maquina de Turing. Aquela maquina teorica es constituïda d'un riban infinit devesit en casas ont una tèsta de lectura pòu legir, escriure e escafar de simbòls en se desplaçant, segon un ensemble finit de règlas e en foncion de son estat intèrne. En despiech de sa simplicitat extrèma, aqueu dispositiu es capable de realizar totei lei tipes de calcul realizables per un èsser uman en seguissent una procedura definida.
Turing demostrèt que plusors problèmas èran pas solubles per una maquina d'aqueu tipe. Son dichs indecidables. Lo pus conegut es lo « problèma de l'aplant » : existís ges de procedura generala que permet de determinar, per una maquina e una donada que que sieguen, se lo calcul s'acabarà ò contuniarà indefinidament. Ne'n dedeguèt una respònsa negativa a la question de Hilbert. Segon eu, existís pas de metòde mecanic generau per decidir de la demostrabilitat d'un enonciat matematic. Aqueu resultat èra identic a aqueu obtengut, per de mejans diferents, per Alonzo Church[12][13]. L'equivaléncia entre lei dos encaminaments es coneguda sota lo nom de tèsi de Church-Turing.
En delà de sa portada logica, la maquina de Turing aguèt una consequéncia considerabla. D'efiech, en definissent una maquina universala capabla de simular una autra maquina de Turing — que que siegue sa forma – l'article pausèt lo principi teoric de l'ordinator modèrne, es a dire aqueu d'una maquina unica capabla d'executar un programa. Per aquela rason, es considerat coma un dei paires dei tecnologias de l'informacion modèrnas.
La criptanalisi
[modificar | modificar lo còdi]Lei trabalhs de Turing a Bletchley Park constituiguèron l'aplicacion pus espectaclosa de l'utilizacion de sei capacitats intellectualas per resòudre un problème concrèt. D'efiech, èra encargat de deschifrar lei comunicacions alemandas protegidas per la maquina Enigma, un aparelh electromecanic que transformava cada letra d'un messatge en una autra au mejan d'un sistèma de rotòrs que lor posicion cambiava après cada picatge. Lo nombre de configuracions possiblas èra tant important qu'un deschiframent au mejan d'assais successius semblava pas possible. De mai, lei reglatges dei maquinas Enigma èran cambiats d'un biais jornadier.
Pasmens, avans la guèrra, lei criptografs polonés avián capitat de reconstituïr lo foncionament d'Enigma e imaginat una premiera maquina de descriptatge[14]. Turing estudièt aqueu metòde e o generalizèt per l'adaptar ai versions pus complèxas d'Enigma desvolopadas dins lo corrent dau conflicte. Tanben, amb l'ajuda de Gordon Welchman (1906-1985), concebèt una maquina electromecanica, la « bomba », que podiá testar automaticament un nombre fòrça important de configuracions per eliminar aquelei menent a de contradiccions logicas e identificar lei reglatges dau jorn.
L'eficacitat dau metòde èra en partida basada sus l'esplecha de regularitats dins lei messatges enemics[15]. Lei criptanalistas utilizavan ansin de tròç de tèxte probable (formulas estereotipadas, bulletins meteorologics, etc.) per formular d'ipotèsis subre lo contengut d'un messatge e utilizar la bomba per lei verificar.
Turing foguèt mai que mai encargat de s'atacar au sistèma de chifratge utilizat per la marina de guèrra alemanda en vista de trobar d'informacions permetent de protegir lei convòis aliats de l'Atlantic. Per aquò, melhorèt regularament lei tecnicas estatisticas utilizadas per ierarquizar mielhs leis ipotèsis pus probablas e accelerar lo deschifratge. Durant aqueu trabalh, desvolopèt divèrsei metòdes que prefiguravan lo tractament modèrne de l'informacion.
L'informatica e l'intelligéncia artificiala
[modificar | modificar lo còdi]Après la guèrra, Turing participèt a l'elaboracion dei premiereis ordinators vertadiers. Au National Physical Laboratory puei a Manchester, trabalhèt subre la concepcion e a la programacion d'ordinators utilizant de programas enregistrats en aplicant a de maquinas concrètas lei principis elaborats en 1936. Redigiguèt ansin un dei premiers rapòrts depintant l'arquitectura d'un ordinator modèrne e s'interessèt lèu ai metòdes de programacion.
Turing es egalament demorat famós, dins aqueu domeni, per sei reflexions subre la question de l'intelligéncia artificiala. D'efiech, dins un article de 1950 intitulat « Computing Machinery and Intelligence », se questionèt subre la possibilitat qu'una maquina poguèsse pensar. Jutjant la question mau formulada en causa de la manca de precision dau mot « pensar », prepausèt de la remplaçar per un critèri operatòri, demorat conegut sota lo nom de tèst de Turing.
Son principi es lo seguent : un examinator uman dialòga per escrich, sensa lei veire, amb un èsser uman e una maquina. Se, a la fin de l'escambi, es pas capable de discernir la natura de seis interlocutors, alora podèm considerar que la maquina se compòrta d'un biais intelligent. Aqueu critèri permetiá de desplaçar la question de la natura de la pensada vèrs aquela dau comportament observable. L'article de 1950 anticipava tanben plusors objeccions possiblas a l'idèa d'una maquina pensanta e i portava una respònsa.
Gràcias a aquela contribucion pioniera, Turing es considerat coma un dei fondators de l'intelligéncia artificiala, disciplina que foguèt definida quauqueis annadas après sa mòrt. En particular, lo tèst de Turing demòra una reflexion qu'alimenta mai d'una discussion subre la pensada artificiala.
La morfogenèsi
[modificar | modificar lo còdi]A la fin de sa vida, a Manchester, Turing s'interessèt a la biologia matematica. Cerquèt a comprendre coma d'estructuras organizadas e regularas aparéisson dins leis organismes vivents dins lo corrent de lor desvolopament – un fenomèn dich morfogenèsi. Dins un article publicat en 1952, prepausèt un modèl matematic explicant coma l'interaccion entre substàncias quimicas se difusant a de velocitats diferentas pòu engendrar de motius regulars d'un biais espontanèu a partir d'un estat iniciau omogenèu. Aquelei substàncias ipoteticas foguèron dichas « morfogèns » e leis estructuras a basa de morfogèns « estructuras de Turing ».
Lòngtemps marginaus, aquelei trabalhs foguèron redescubèrts e confiermats d'annadas après la disparicion de Turing. Son desenant considerats coma fondators en biologia dau desvolopament e dins l'estudi dei sistèmas dinamics.
Eiretatge
[modificar | modificar lo còdi]L'eiretatge de Turing es considerable, tant au nivèu scientific que simbolic. Es uei reconegut coma un dei fondators de l'informatica. Sa maquina abstracha de 1936 e la nocion de calculabilitat demòran de concèptes centraus de l'informatica teorica. Es tanben considerat coma un dei pioniers de l'intelligéncia artificiala. Aquela reconoissença es materializada per lo Prèmi Turing. Decernit cada an dempuei 1966 per l'Association for Computing Machinery, constituís lo prèmi scientific pus prestigiós en informatica[16].
La remembrança de Turing es egalament marcada per la reconoissença tardiva dau tractament que li foguèt infligit. Son ròtle durant la Segonda Guèrra Mondiala, lòngtemps gardat secret per leis autoritats, foguèt pauc a cha pauc descubèrt a partir deis ans 1970 per l'opinion publica. Per quant a sa condamnacion per omosexualitat, foguèt l'objècte d'excusas oficialas dau govèrn britanic en 2009. En 2013, Turing recebèt una gràcia reiala a títol postum. Enfin, en 2017, la lèi de reabilitacion de l'ensemble deis òmes condamnats per omosexualitat foguèt subrenomada « lèi Turing ».
Ansin, Turing es vengut una figura emblematica, celebrada per son òbra scientifica, son ròtle dins la victòria aliada còntra lo IIIen Reich e per son ròtle de victima simbòl de la repression menada còntra leis omosexuaus.
Annèxas
[modificar | modificar lo còdi]Liames intèrnes
[modificar | modificar lo còdi]Bibliografia
[modificar | modificar lo còdi]Nòtas e referéncias
[modificar | modificar lo còdi]- ↑ Segon la legenda, auriá aprés a legir solet en tres setamans (François Clarac, Encyclopédie historique des neurosciences : Du neurone à l'émergence de la pensée, De Boeck, 2008, p. 948).
- ↑ (en) Christof Teuscher, Alan Turing : Life and Legacy of a Great Thinker, Springer, 2004, pp. 19-22.
- ↑ (fr) Olivier Hudry, « Machine de Turing et complexité algorithmique », dins Michel Serfati (dir.), De la méthode : recherches en histoire et philosophie des mathématiques, PUFC, coll. « Colloques et séminaires », 2002, p. 178.
- ↑ (fr) Olivier Hudry, « Machine de Turing et complexité algorithmique », dins Michel Serfati (dir.), De la méthode : recherches en histoire et philosophie des mathématiques, PUFC, coll. « Colloques et séminaires », 2002, p. 180.
- ↑ (en) Alan Turing, « On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem », Proceedings of the London Mathematical Society, London Mathematical Society, 1937.
- ↑ Turing foguèt oficialament lo director de la seccion dedicada ai messatges Enigma de la marina de guèrra alemanda fins a març de 1943. Pasmens, èra pauc interessat per lo comandament e sei foncions foguèron exercidas per Hugh Alexander (1909-1974).
- ↑ (en) Jim Eldridge, Alan Turing, A&C Black, 2013, p. 89.
- ↑ En particular, l'opinion publica britanica èra estada fòrça tocada per lei premierei consequéncias de l'afaire dei Cinc de Cambridge.
- ↑ (en) Andrew Hodges, Alan Turing : the enigma, Londres, Burnett Books, 1983, p. 469.
- ↑ (en) David Leavitt, Alan Turing and the Invention of the Computer, W. W. Norton & Company, 2006, p. 268.
- ↑ De biografs coma Jack Copeland son tanben partisans de la tèsi de l'accident car Turing èra a estudiar de reaccions quimicas implicant l'utilizacion de cianur. En revènge, fau nòtar que l'idèa d'un suicidi causat per la repression de l'omosexualitat de Turing – frequentament citada dins la premsa ò dins lei racòntes popularas – es relativament minoritària au sen deis especialistas de Turing. Son partisan principau es probable Richard Dawkins. Una autra istòria frequentament raportada subre lo suicidi de Turing es aquela de la poma e dau liame amb Blancanèu. Lei policiers trobèron efectivament una poma entamenada a proximitat de Turing, mai establiguèron ges de liame entre lo cianur e lo fruch (que foguèt pasmens pas analizat).
- ↑ (fr) « L'héritage d’Alan Turing », CNRS Le journal, mai de 2012, pp. 9-10.
- ↑ (en) Alan M. Turing, « Computability and λ-Definability », J. Symb. Log., vol. 2, n° 4, 1937, pp. 153-163.
- ↑ (en) Elisabeth Rakus-Andersson, « The Polish Brains Behind the Breaking of the Enigma Code Before and During the Second World War », dins Christof Teuscher (dir.), Alan Turing: Life and Legacy of a Great Thinker, Springer, 2004.
- ↑ (fr) Louis Ribadeau Dumas, « Alan TURING et L'ENIGMA », Bulletin de l'A.R.C.S.I, Association des Réservistes du Chiffre et de la Sécurité de l'Information, vol. 28, 2000.
- ↑ Per aquela rason, es de còps presentat coma l'equivalent dau Prèmi Nobel en informatica.