Taxus

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar

Taxus es un genre de conifèrs de la familha de las Taxacèas que compren una desena d'espècias sonadas tuèis (var. tueis, taish, tèish) en occitan..

Lo tueis es sovent pres per un resinós mas fa partit dels raras gimnospèrmes non resinoses. Los botanistas lo classan dins l'òrdre dels taxales, alara que los resinoses o conifèrs correspondon a aquel dels pinales. E mai, se distinguís de gaireben totes los conifèrs pel fach que la grana es pas contenguda dins un còn lenhós mas dins un aril.

Lista de las espècias[modificar | modificar la font]

Descripcion[modificar | modificar la font]

Los tueis son de pichons arbrilhons que la creissénça es pro lenta. Pòt viure pendent fòrça longtemps (de sègles, veire de millenis). Mesura 5 a 8 m e pòdon aténher fins a 20 m de naut. La camba quilhada es cobèrta d'una rusca roja, las fuèlhas en forma d'agulhas planas son d'un verd escur amb que trancan los arils roges.

Los tueis copats rebrotan, al contrari de gaireben totes los conifèrs.

Aril e grana[modificar | modificar la font]

L'aril del tueis, d'un roge viu, atreu fòrça aucèls que los aman fòrça. Lo chuc es fòrça mucilaginós dels arils es sucrat. La grana es fòrça toxica, mas son pas degradada pel sistèma digestiu aviari, aquò permet la disseminacion de l'arbre sens pertocar los aucèls.

Toxicitat[modificar | modificar la font]

Tota la planta es toxica levat l'aril qu'entorna l'ovul. La substància toxica es una mescla complèxa d'alcaloïdes de la familha dels taxans (que s'extrach le taxòl (o taxina).

Utilizacion[modificar | modificar la font]

L'utilizacion del tueis es fòrça apreciada dins la confeccion dels arcs, coma lo celèbre longbow anglés pr'amor qu'es a l'ecòp flexible e robuste. S'utiliza tanben en tournatge e en escultura pel contraste entre lo còr e l'albenca de la fusta.

Talh d'una branca de tueis
Esculturas de fusta de tueis

Orticultura[modificar | modificar la font]

Tueis talahts dins los jardins del castèl de Villandry

Lo tueis es sovent utilizat dins los pargues per èsser talhat de formas decorativas..

Ebenisteriá[modificar | modificar la font]

La seuna fusta, d'una bèla color iranjat-rogenca, es fòrça amat dels ebenistas e dels laütièrs. Las seunas qualitats acosticas son en efècte excepcionalas. Es tanben fòrça apreciat en marquetariá e lo seu prètz es fòrça naut.

Es considerat lo melhor per la construccion dels arcs. En efècte, es imputrescible, e fòrça estable en mai d'èser a l'encòp robuste e pro souple — doas qualitats essencialas per un arc. La momia (Ötzi) trobada dins los Alps en 1991 portava un arc inacabat fach de tueis, puèi los Angleses ne faguèron lo longbow (arc long anglés).

Alimentacion[modificar | modificar la font]

L'aril a l'entorn de la grana es comestible, mas sens sabor. Cal plan segur far atencion a mossegar pas la grana qu'es fòrça toxica, mas sonque la chucar. Son ingestion intacta presenta per contra pas de dangièr.

Terapeutica[modificar | modificar la font]

En 1971, los quimistas Wani, Wall e Taylor isolan una molecula, lo paclitaxel o Taxòl. La rusca de Taxus brevifolia (tueis del Pacific) - que se trapa en America del Nòrd a l'escai de « mètge de las selvas » - foguèt utilizada per las seunas proprietats anticancerosas. I a dins los brots joves dels taxanes (moleculas toxicas) que contenon de substàncias anticancerosas. Sol inconvenient: es rare. 10 kg de rusca de tueis del Pacific donan sonque 1 grama de produch actiu[1]. Saven que levar la rusca d'aqueles arbres los tua. Mai tard se produguèt per emisintèsa, amb la DAB-III una molecula presenta dins las agulhas de Taxus baccata, le taxotèr, una substéncia vesina del taxòl, mas dos còps mai eficaç. Aquela molecula es al vam de la luta anticàncer, fòrça eficaç contra los càncers del sen, de l'ovari, del palmon.

Simbolica[modificar | modificar la font]

Lo tueis es lo simbòl de la vida e de la mòrt. Los ancians Cèltas e una partida dels Germans l'associavan a la mòrt. Juli Cesar comta dins De bello gallico que lo cap Eburons Catuvolcos se donava la mòrt ingerissent de tueis. Sa longevitat (pòt passar 2000 ans) e son caractèr sempervirens dins de regions temperadas que los conifèrs èran rares pòdon explicar perque aquel arbre es ligat a l'imortalitat.

Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

  1. (fr)CHU ROUEN :Taxol

Annèxes[modificar | modificar la font]

Bibliografia[modificar | modificar la font]

  • (fr)« La traite des plantes », in La Recherche, n° 411, setembre de 2007, p 50
  • (fr)Robert Bourdu et Yves Larvor, L'If, col Le nom de l'arbre, Ed Actes Sud