Esòp

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar
Còde QRpedia d'estampar per un accès dirècte a aquèth article
Donadas
d · m
Esòp
Q3064032 e  autor (WikiData)Q3064032
autor (WikiData)


Naissença sègle VII AbC
N. a
Decès
D. a
Causa de decès
Assassinat/ada per
Luòc d'enterrament
Lenga mairala
Fogal ancestral
Paire
Maire
Oncle
Tanta
Grands
Bèlamaire
Bèlpaire
Fraire
Sòrre
Conjunt
Companh/a
Filh/a
Religion
Membre de
Familha nòbla
Membre de
l'equipa esportiva
posicion de jòc
tir (esquèrra/drecha)
grad dan/kyu
Grop etnic Grècs (WikiData)
Orientacion sexuala
Profession Q3064032 e  autor (WikiData)
Emplegaire
Domeni d'activitat escrivan
Escolaritat
Diplòma
Director de tèsi
Estudiant de tèsi
Foncion politica
Residéncia oficiala
Predecessor
Successor
Partit
Tessitura
Label discografic
Lista de cançons
Discografia
Mission de l'astronauta
Distincions e prèmis
Branca militara
Grad militar
Etapa de canonizacion
Familha nòbla
Títol de noblesa
Títol onorific
Comandament
Conflicte
Jorn de la fèsta
Lenga d'escritura grèc ancian
Genre(s) fablas
Identificants
BNF 11929800n
BNE XX1005819
GND 118647180
VIAF 64013451
ULAN


DOI
RKDimages
Rijksmonument
KGS
Historic Places identifier
ID d'artista de MusicBrainz eef1afd8-27ef-44b8-b3eb-6b2f7a2c33e6
ID album de MusicBrainz
ID d'òbra de MusicBrainz


Legislator
Identificant BHL
Identificant ITIS
Identificant IUCN
Identificant NCBI
Identificant TPDB
Identificant GBIF
Identificant WoRMS
Numèro EE
Indicatiu
Còde AITA
Còde OACI
Còde mnemonic
Identificant JPL Small-Body Database
Còde de l'observatòri Minor Planet Center
Identificant Structurae
Identificant Emporis
Numèro CAS
numèro EINECS
SMILES
InChI
InChIKey
Còde ATC
Numèro E
Identificant UNII
Numèro RTECS
Identificant ChemSpider
Identificant PubChem (CID)
Numèro ZVG
Identificant ChEBI
Numèro ONU
Còde Kemler
Identificant Drangbank
Mencion de dangièr SGH
Identificant Wine AppDB
Identificant d'un satellit NSSDC
SCN
Commons-logo.svg Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Esòp.

Esòp (Aesopus, Αἴσωπος) èra un escrivan de Fablas grèc del sègle VII AbC se coneis pas las datas exactas de sa naissença e de sa mòrt.

Se ditz d'Esòp naissèt esclau.

Las seunas Fablas foguèron salvadas per Demètri de Faleron al sègle 300 AbC.

Biografia[modificar | modificar la font]

Existís pauc de donadas sus la biografia d'Esòp, ja a l'epòca classica lo seu retrach real èra banhat d'elements legendaris e fins a que se dobte de la seuna existéncia qualques istorians. Aquelas istòrias s'utilizèron coma libre pels escolans e Platon diguèt que Socrates sabiá de memòria los apelògs d'Esòp. Lo pòble d'Atenas encarguèt Lisip de ne far l'escultura del poèta.

Segon una la tradicion, nasquèt en Frigia (Anatolia) (qu'Esòp n'es un riu), tanben se dich originari de Tràcia, Samos, Egipte o Sardes. Demorèt en la Grècia al sègle VII AbC.

D'el se coneis fòrça d'anecdotas e las descripcions fiscica foguèron reculhidas dins la "Vida d'Esòp", escricha al sègle XIV per Planudo, un monge benedictin, mas i a de dubtes sus la validitat istorica.

Atat, se conta qu'Esòp èra l'esclau d'un Jadmon o Janton de Samos, que lo faguèt liure. A causa de la seuna granda reputacion d'apològ, Cresos lo prenguèt a la seuna còrt, profeitèt d'aquelas favors e aquel foguèt enviat per consultar l'oracle de Dèlfes, e oferir de sacrificis en lo seu nom, e adonar de prèmis als habitants de la ciutat. Irritat per las fraudas e la coardisa d'aquel pòble de prèires, Esòp los faguèt de sarcasmes e, se limitant donar als dieus los sacrificis ordenats per Cresos, tornèt a aquel prince las riquesas destinadas als abitants de Dèlfes.

Aqueles, per se venjar, amaguèron dels bagatges d'Esòp una copa d'aur consagrada a Apollon, L'acusèron de raubatòri sacrilègi e lo desbaucèron del naut de la ròca Iampa. Mas se repentiguèron, e oferiguèron de compensacions e una indemnizacion als descendents d'Esòp que poirián la demandar; se manifestèt un ric comerçant de Samos nomenat Jadmon, descendent d'aquel qu'aviá apartengut Esòp quand èra esclau.

Çò que pareis vertadièr es qu'Esòp èra esclau, e que viatgèt fòrça amb lo seu mèstre, lo filosofe Janton.

Òbra[modificar | modificar la font]

Representacion d'Esòp per Diego Velázquez

Las fablas se basan sus d'istòrias simples, que lo ròtle es tengut per d'animals amb un messatge moral clar. L'objectiu es d'encortjar qualques vertuts o de conselhar cossí se deu comportar una persona dins la vida quotidiana. Las fablas influiguèron fòrça autors posteriors, coma Jean de La Fontaine e Félix María Samaniego. Qualques personatges veguèron d'imatges arquetipicalas que s'empleguant dins d'autra òbras de ficcion.

Dentre las fablas mai famosas son:

  • La cigala e la formiga: la formiga trabalha tòt l'estiu alara la cigala fa pas que se divertir alara quand arriba l'ivèrn es la formiga que servèt d'aliment, es un elògi de l'esfòrç e de l'anticipacion.
  • Lo dròlle que cridava al lop: un dròlle que fasiá de trufariás a las gents per que venguen lo salvar d'un lop que deguns vesiá fins a que, un jorn, l'animal arribèt vertadièrament, l'istòria inspirèt la pèça musicala russa Pèire e lo lop de Serguei Prokofiev.
  • Lo can e l'òs: un can que portava un òs dins la bòca vegèt lo seu rebat dins un riu e volguèr agafar l'òs que cresiá èsser d'un autre can, perdèt lo seu, aprenent atal que l'enveja fa perdre tot.
  • Lo còrb e lo rainal: Un còrb aviá un formatge dins lo bèc e lo rainal lo voliá. Pel prendre adula lo còrb li disent que cante, aprèp que li aviá dich fòrça de bèlas. Lo còrb cantant perdèt lo formatge.
  • Lo rainal e lo rasim: Un rainal s'enganhèt disent que lo rasim es verd perque no lo podava pas l'agafar, venguèt una dicha populara en diversas lenguas.
  • Lo rat e lo leon: Un leon prenguèt un rat e aquel li preguèt lo perdon, e que li vendrá deveire. Lo leon se ne riguèt mas acceptèt e mai tard lo falbe es pres dins un ret. Lo rat rosseguèt la tenda fin a liberar l'amic e demòstra que se cal pas mesprene deguns perque totòm pòt aver de qualitats.
  • La lèbre e la tartuga: Una lèbre e una tartuga fan una corsa. La lèbre es tan en confiança per trionfar que se dormís pendent que la lenta tartuga avança e ganha.
  • Lo garric e la canavèra: La tempèsta arranca l'orgulhós garric e l'umil canavèra se plega sens se trencar.