Vercèlh

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Salta a la navegació Salta a la cerca


Gtk-dialog-info.svg Aqueste article es sortit d'un traductor automatic e fa besonh d'unas correccions de gramatica, d'ortografia e de sintaxi.

Vercèlh es una vila d'Itàlia a la region del Piemont, província de Vercèlh. A unes 60.000 abitants e es a la riba drecha del riu Sesia. Es al mièg d'una granda plana fòrça plan irrigada e conreada d'arròs, produch que n'es lo mercat europèu mai important. Lo sieu nom derivariá de la paraula cèlta de raïtz teutònica Wercel (Gàrdia dels cèltas).

Istòria[modificar | modificar la font]

Foguèt la capitala dels libicis (Oppidium Vercellae) e faguèt partida de la Gàllia Cisalpina. Lo 101 aC se liurèt una batalha a l'entorn entre los romans dirigits pel cònsol Caius Mari e los cimbris que foguèron derrotats. Lo 89 aC la vila recebèt lo drech latin. En temps de Estrabó èra una vila fortificada mas venguèt après municipalitat lo 42 aC e aqueriguèt importància. dins aquela vila la via de Ticinum a Augusta Pretoria (Aosta) aviá un desviament cap a Milà. Aviá de minas d'aur a un luòc prèp nomenat Ictimuli o Vicus Ictimulorum. La siá deïtat mai adorada èra Apol·lo (Apollinae Vercellae) e aviá almens un temple consagrat a lo sieu culte. Va subsistir coma municipalitat pendent l'empèri, e lo sègle IV èra sieu d'un avesque (lo primièr foguèt Eusebi, après sant), mas dintrèt en decadéncia dins lo sègle V.

Los lombards l'ocupèron e foguèt sieu d'un dels ducs llombards. Conquistat lo reialme llombard pels francs, foguèt sieu d'un comte. Lo comtat va subsistir fins al 899 en qué foguèt assolada pels ongreses, e après lo poder passèt a l'avesque de la vila. A comptar de l'an 1000 mai o venguèt mens una comuna liura ont amb lo temps lo poder foguèt disputat per doas familhas, los güelfs Avogrado, e los gibelins Tizzoni.

La senyoria passèt als Visconti de Milà lo 1335 e foguèt cedida per eles dins l'ostal de Savòia lo 1427. Del 1469 fins a la siá mòrt lo 1472 demorèt en la vila Amadeu IX de Savòia. Lo 1553 foguèt assetjat pels franceses; los clèrgues locales amaguèron lo llençol sant qu'èra en aquel moment dins la vila. Foguèt ocupada pels castelhans del 1638 al 1659, e per França (brèvament) lo 1704.

Passèt a domeni francés lo 1798, mas après qualques cambiaments lo 1814 tornèt als savoians. Lo rei de Sardenha, de l'ostal de Savòia, foguèt rei d'Itàlia dempuèi lo 1848 e unifiquèt lo país lo 1860.

Monuments[modificar | modificar la font]

Basilica de Sant'Andrea.

Lo monument mai destacat de la vila es la basilica de Sant' Andrea començada lo 1219, qu'es una barreja d'estils: llombard, gotic e romanic, amb una abadia cistercenca aponduda qu'a un claustre fòrça notable.

La catedrala consacrada a Sant Eusebi data en partida del 1572 e conten fòrça òbras d'art e literaris, e en especial lo famós libre de Vercèlh o Codex Vercellensis (un ancian manuscrit anglés del sègle X amb poèmas notables) e un libre de leis llombardes del sègle VIII entre d'autras.

Autras bastissas son la Tor dell'Angelo situada près de l'anciana plaça del mercat, e la Tor di Città a la via Gioberti.

Los musèus de la vila son lo Borgogna (pinturas de Ticià e de Jan Brueghel lo Vièlh, e d'una sèria de pintors piemontesos dels sègles XV e XVI que floriguèron dins la vila); e lo Musèu Camilo Leone, amb objèctes de arqueologia, istòria e arts decoratius.

Personatges considerables[modificar | modificar la font]

Personatges considerables nascuts a Vercèlh, entre d'autras foguèsson:

  • Giovani Antonio Bazzi conegut coma Il Sodoma (1477–1549?), Destacat pintor.
  • Carlo Giovanni Testori (1714 – 1782), compositor, violonista e musicògraf.