Tòrcafòl

Tòrcafòl
Biografia
Naissença	sègle XII
Mòrt	sègle XIII
Donadas personalas
Activitat
Activitat	1175–1200

Tòrcafòl o Tòrcafòu^{[nt 1]} (Torco-fòu en nòrma mistralenca; Torcafol o Torcafols en occitan ancian) foguèt un trobador occitan—probablament un nòble gavaudanés (veire la seccion biografia)—qu'escriguèt en lo darrièr quart del sègle XII (1175-1200).

Nom

I a de confusions sobre l'origina del sieu nom.

Frederic Mistral prepausa doas possibilitats : "Tòrca-fòu" pòt significar "que tòrcha los fòus" (interpretacion literala) ; o pòt èsser una corrupcion de "tòca a fòl", valent a dire "que toca a la folia".^[1]

Los primièrs estudis menats a la debuta del sègle XX vegèron dins son nom una corrupcion de "Rocafol" e o raprochèron a tòrt dels Ròcafuèlh.^[2]. Tòrcafòl aparteniriá segon tot versemblança al linhatge dels Guerin o Garin, senhors del Tornèl e de Randon.^[3] Son nom provendriá del d'una tèrra pròcha del castèl del Tornèl apelada "Torchefouol" en francés [dont Tòrchafòl en occitan?].^[4].

Biografia

Los detalhs de sa biografia son desconeguts e se dedusisson solament de son òbra sobreviventa: sas contribucions a un cicle de sirventesos intercambiats amb son rival Garin d'Apchièr. Es supausat qu'èra originari de Gavaudan, probablament un pichon senhor de Tornèl o un membre de la cavalariá menora.^[5]

Se pensa que poiriá èsser estat al servici dels senhors de Gavaudan, en particular lo quite Garin d'Apchièr, amb qui se poiriá probablament identificar.^[5]

Òbra

Dètz sirventeses li son atribuits (dont solament cinc son complets^[6] [los autres son fragmentaris] e sonque tres son de segur atribuibles a Tòrcafòl^[5]^[7]), eschambiadas amb Garin d'Apchièr. Aquelas òbras son pro malaisidas de comprene, tant a causa de lor natura fragmentària, del tèxte sovent escur, e perque fan referéncia a d'eveniments especifics de l'istòria locala. ^[8]

Per çò qu'es de l'atribucion de qualques unas de las composicions, a Tòrcafòl o a Garin d'Apchièr, certans manuscrits donan de versions contrastantas. Quitament per la rèsta de las composicions las atribucions a l'una o a l'autra son pas entièrament incontestablas.^[8]

Garin d'Apchièr sona Torcafol e se sona Comunal:

            Pos Cominal fa ben parer
            que siel pogues dir ni far
            causa quem degues enviar
            el en faria son poder
            mas paubreira e vilenc l'assalh
            e poderse iovens li falh
            per cal guerriers nom fai paor
            e non a amic ni senhor
            que nol tenha per enveyos
            ma tan can ditz noavas teasos.

            [...]

Responsa de Comunal (Tòrcafòl)

            Comtor d'Apchier rebuzat,
            pos del chan vos es laissat,
            recrezut vos lays e mat,
            luenh de tota benanansa,
            vencut de guerra sobrat,
            comtor, mal encompanhat,
            ab pauc de vi e de blat,
            plan d'enuey e de carn ransa.

            Aisi prenc de vos comjat,
            pois may de mi no chantatz,
            e del vostre vielh barat,
            e de vostra vielha pansa,
            e del nas tort, mal talhat,
            e del vezer biaisat,
            que tal vos a dieus tornat
            c'anas co escut e lansa.

            Be us a breujat lo corril
            Monlaur que tenias per vil,
            que de may tro qu'en abril
            vos fay estar en balansa;
            e non aves senhoril,
            tant aut son dur cor apil!
            que ja us trobon en plan mil,
            per que m pren de vos pezansa.^[9]

            [...]

Lista de sirventeses

Segon RIALTO (veire ligams extèrnes), las pèças que li deurián èsser atribuidas son las seguentas:

(443.1)^{[nt 2]} Comtor d'Apchier rebuzat
(443.2) Cominal, en rima clausa
(443.2a) Cominal vielh, flac, plaides
(443.2b) Mals albergiers dinarada de fen
(443.3) Membraria•us del jornal
(443.4) Mos Cominals fai ben parer
(443.5) Veillz Cumunal plaides^[6]

Nòtas e referéncias

Bibliografia

Appel, Carl (1898). Poésies provençales inédites tirées des manuscrits d'Italie (en francés). H. Welter.
Dalle, J. A. (1972). Choses et gens de Gévaudan (en francés). Éditions Roudil (La grande et la petite histoire des communes françaises). Dalle.
Latella, Fortunata (1994). I Sirventesi di Garin d'Apchier e di Torcafol (en italian). Modena: Mucchi. ISBN 978-88-7000-237-9.
Latella, Fortunata. «Premessa all’edizione in linea dei sirventesi di Garin d’Apchier e Torcafol» (en italian). Rialto. [Consulta: 29 de març de 2025]
Mistral, Frederic (1878–1886). Lou Tresor dóu Felibrige (TDF). Rafèla d'Arle: Cultura Provençala e Meridionala.
Trémolet de Villers, Anne (1993). Trobar en Gévaudan. Trémolet de Villers.
Pillet, Alfred; Carstens, Henry (1933). Bibliographie der Troubadours. Halle: Niemeyer.
Raynouard, François Just Marie «Choix des poésies originales des troubadours: Contenant Les ...» (en francés), 5, 1820, p. 458-459. [Consulta: 17 de març de 2013]
«Revue des langues romanes» (en francés). Université de Montpellier. Faculté des lettres; Société des langues romanes, 1890. [Consulta: 17 de març de 2013]

Nòtas

↑ Tòrcafòl en lengadocian e los parlars en -òl; Tòrcafòu en provençau e los parlars en -òu.
↑ Una explicacion sobre la numeracion de la poesia trobadoresca d'acòrd amb lo repertòri de Pillet e Carstens se troba a l'article Alfred Pillet.

Referéncias

(ca) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en catalan intitolat « Torcafol ».

(fr) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en francés intitolat « Torcafol ».

(it) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en italian intitolat « Torcafol ».

↑ Mistral,.
↑ «[...] Torcafol est un nom authentique. [...] Il y désigne, par son nom de famille, un jeune domicellum du prénom de Bertrand, et ce domicellum est le fils ou le petit-fils d'un Raymond de Roquefeuil (— Rocafol en provençal du temps) [...]. Il devenait dès lors évident que Torcafol était une forme familière de Rocafol et qu'il fallait chercher le troubadour parmi les membres de la famille de Roquefeuil.» in Société Académique du Puy-en-Velay et de la Haute-Loire (1911) Bulletin historique illustré publié par la Société académique du Puy-en-Velay et de la Haute-Loire.
↑ Dalle, p. 38
↑ Trémolet de Villers, p. 36
↑ ^5,0 ^5,1 et ^5,2 Trobar. «Torcafol (PC 443)». [Consulta: 17 de març de 2013]
↑ ^6,0 et ^6,1 Latella - Rialto,.
↑ Latella 1994,.
↑ ^8,0 et ^8,1 RdLR 1890,, p. 12-30.
↑ Raynouard 2013,, p. 458-459.

Veire tanben

Lista de trobadors e trobairises

Portal de las biografias

Portal del trobar e dels trobadors

Portal de Lengadòc

Wikidata: Q16616356
Multimedia: Torcafol

[1] Tòrcafòl en lengadocian e los parlars en -òl; Tòrcafòu en provençau e los parlars en -òu.

[11] Una explicacion sobre la numeracion de la poesia trobadoresca d'acòrd amb lo repertòri de Pillet e Carstens se troba a l'article Alfred Pillet.

[FOOTNOTEMistral{{{c}}}-2] Mistral,.

[SSAHL-3] «[...] Torcafol est un nom authentique. [...] Il y désigne, par son nom de famille, un jeune domicellum du prénom de Bertrand, et ce domicellum est le fils ou le petit-fils d'un Raymond de Roquefeuil (— Rocafol en provençal du temps) [...]. Il devenait dès lors évident que Torcafol était une forme familière de Rocafol et qu'il fallait chercher le troubadour parmi les membres de la famille de Roquefeuil.» in Société Académique du Puy-en-Velay et de la Haute-Loire (1911) Bulletin historique illustré publié par la Société académique du Puy-en-Velay et de la Haute-Loire.

[Dalle-4] Dalle, p. 38

[Villers-5] Trémolet de Villers, p. 36

[Trobar-6] 5,0 ^5,1 et ^5,2 Trobar. «Torcafol (PC 443)». [Consulta: 17 de març de 2013]

[FOOTNOTELatella_-_Rialto{{{c}}}-7] 6,0 et ^6,1 Latella - Rialto,.

[FOOTNOTELatella_1994{{{c}}}-8] Latella 1994,.

[FOOTNOTERdLR_1890{{{c}}}12-30-9] 8,0 et ^8,1 RdLR 1890,, p. 12-30.

[FOOTNOTERaynouard_2013{{{c}}}458-459-10] Raynouard 2013,, p. 458-459.

[nt 1]

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[nt 2]