Literatura piamontesa

La literatura piamontesa es l'ensemble dels tèxtes escrits en piemontés dempuèi l'Edat Mejana fins a uèi. Los ligams entre las tradicions literàrias occitana e piamontesa son fòrça fòrtas, tant pel vocabulari coma per l'istòria partatjada, çò que fa de còps dificil de separar las doas influéncias.

Lo borg de Leri (Trino), qu'apartenguèt a Camillo Benso, comte de Cavour. Aquel luòc simboliza lo ligam entre la tèrra, l'istòria e la lenga piamontesa.

Originas

Las primièras traças de la lenga se tròban dins de mosaics del sègle XI a Vercelli. Pasmens, lo primièr grand tèxt literari son los Sermoni subalpini (vèrs 1150), conservats a Turin: son 22 sermons redigits per la educacion dels cavalièrs templièrs.

Als sègles XII e XIII, las corts de Saluças e de Monferrat aculhiguèron fòrça trobadors que portèron las valors de l'amor cortés en occitan. Lo piamontés s'afirmèt puèi coma lenga administrativa e religiosa, amb de documents oficials e un teatre popular fòrça viu, coma l'òbra Ël Gelind.

Afrescs de la Basilica de Sant Miquèl d'Oleggio. La literatura religiosa e las pinturas muralas son de testimonis precises de la cultura piamontesa medievala.

Lo periòde classic e l'Edat d'Aur

Amb l'Umanisme, la figura de Giovan Giorgio Alione (1460-1529) marca l'istòria amb sas farsas satiricas. Al sègle XVIII, la literatura conois una eclosion amb lo poèta Ignazio Isler e la primièra gramatica de Maurizio Pipino (1783). Lo sègle XIX foguèt l'edat d'aur del teatre piamontés amb Vittorio Bersezio e la poesia civila d'Edoardo Ignazio Calvo.

Sègles XX e XXI: Modernitat e Internacionalizacion

Lo sègle XX es marcat per la fondacion de la Companìa dij Brandé (1927) per poètas coma Pinin Pacòt, qu'an cercat de donar una nòva dignitat literària a la lenga en la desbarrassant del folclòre simple.

Scèna de teatre popular a Cameri. Lo teatre demòra un dels pilars de la transmission de la lenga piamontesa.

Dempuèi las annadas 1980, la literatura s'es dobèrta a l'internacional. Gràcias a de cercaires coma Gianrenzo Clivio e Sergio Gilardino (professor a l'Universitat McGill de Montreal), lo piamontés es estudiat coma una lenga de relacion intellectuala e filologica. Uèi, una nòva generacion d'autors utiliza los blogues e la musica contemporanèa per far viure la tradicion.

Bibliografia

• Camillo Brero, Storia della letteratura piemontese, Turin, 1981.
• Gianrenzo P. Clivio, Profilo di storia della letteratura in piemontese, Turin, 2002.
• Sergio Gilardino, I persi d'antica stirpe. Analisi e riflessioni sulla letteratura in lingua piemontese, 2021.