Vejatz lo contengut

L'Isla de Haut

Aqueth article qu'ei redigit en gascon.
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Pels articles omonims, vejatz isla.

Vilatge d'Occitània
Isla de Haut o Illa de Naut
L'Isle-en-Dodon
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
Maison comuna e glèisa hortificada Sent Adrian.
Armas
Geografia fisica
geolocalizacion
Coordenadas 43° 22′ 56″ N, 0° 50′ 10″ E
Superfícia 22,58 km²
Altituds
 · Maximala
 · Mejana
 · Minimala		  
326 m
200 m
187 m
Geografia politica
País  Gasconha Comenge Armas de Comenge
Parçan Savés ?
Estat Bandièra de França França
Region
76		 Occitània
Departament
31		 Nauta Garona Armas del Departament de la Nauta Garona
Arrondiment
312		 Sent Gaudenç
Canton
3116		 Casèras (caplòc deu canton de L'Isla de Haut abans 2015)
Intercom
200009611		 CC de Còr e Costalats de Comenge
Cònsol Lionel Welter
(2020-2026)
Geografia umana
Populacion
Populacion totala
(2018)		 1 633 ab.
Evolucion de la populacion
Evolucion de la populacion

1 661 ab.
Densitat 82,42 ab./km²
Autras informacions
Gentilici l'Islois (en francés)
Còde postal 31230
Còde INSEE 31239

L'Isla de Haut (en francés L'Isle-en-Dodon) ei ua comuna de Comenge en Gasconha situada dens lo parçan de Savés e traucada justament per l'aiga Sava; ei administrada peu departament de Hauta Garona, dens la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

Eraldica

[modificar | modificar lo còdi]

L'escut de L'isla de haut que's blasona atau : de gules au castèth d'aur dab ua tor portau au bèth miei caperada e auberta de sable, ua tor caperada a senèxtre e ua escargaita caperada a dèxtre, tot aquò ajornat de sable pausat sus ua terrassa ondada d'argent cargarda de doas ondadas de sinòple, deu cap cosut d'azur e cargat de quate otelas d'argent adossadas e pausadas en sautadèr.

La Sava

Geografia

[modificar | modificar lo còdi]

La vila se situa a un quaranteat de quilomètres de Sent Gaudenç (on passan las vias deu tren e l'A64) capvath deu platèu de Lanamesa. Es traucada per l'aiga Sava.

Comunas a l'entorn.

Perimètre deu territòri

[modificar | modificar lo còdi]
Comunas confrontantas de L'Isla de Haut
Tornan (Gers, sus 50 m) Boisheda, Mirambèu Martissèrra
Molans,
Poimaurin		 L'Isla de Haut Agaçac
Anan, Sent Frajó Coèlhas

Toponimia

[modificar | modificar lo còdi]

Le lòc qu'es atestat Isla en 1139 (deu latin insula) [1],[2].
Segon Negre, lo nom [tradicionau] ven de l'occitan isla, « vilatge entornejat de varats », dambe'u títol onorific En, « Sénher » e un nom de persona abondantament atestat Dodo(n) [3].
Segon Astor, lo nom ven deu traçat de las aigas que hè islas o peninsulas [4].
En occitan, lo nom tradicionau, basat sus un nom de senhor, ei estat remplaçat per ua oposicion geografica entre las duas islas.

Istòria

[modificar | modificar lo còdi]

Restas protoistoricas e romanas hon mantuns còps trobadas suu territòri de l'Isla de Haut. Sembla que aja avut ua villa romana e se mentau sustot un orador vodat au semidiu Ercules, bastit au long d'ua via romana suu lòc on uei e's quilha la capèra de Sent Ròc. Un altar marcat d'inscripcions latinas, ara plaça a l'exterior deu còr de la glèisa de Santa Adrian, mentau un certan Philetus qui merceja Ercules e lo son mèste Pompeius qui l'aurè aquitat.

Un cartulari de 987 mentau l'existéncia d'un borg a l'emplaçament de L'Isla de Haut (aquesta ei donc la data mei anciana dens l'istòria coneguda de la vila). A la neishença deu Comtat de Comenge, L'Isla de Hauta existiva ja e hore ua hortalessa deus comtes de Comenge. Un d'eths, Dodon, dè lo son nom a la vila. Lo còr de la glèisa de Sent Adrian s'estau au bèth miei de çò qui demòra d'ua de las duas pòrtas principaus de la fortificacion. Las murralhas de la fortificacions deu castèth èran entornejadas per un gran varat au ras de la Sava, en formant atau (com dens lo cas de mantuas ciutat hortificadas) ua mena d'isla qui dè lo son nom a la ciutat.

Un islenc aperat De Bon e partit en crozada aurè portat relíquias de Sant Adrian a qui la glèisa b'ei vodada. Sant Adrian ho tanben atau lo nom d'un barri de la vila.

Lo comte Bernad IV, dit Dodon, autrejè ua carta a L'Isla de Haut en 1266. En 1299 se fondè un espitau suu lòc on uei e's tròba la maison de retreta. En 1372 se fondè un convent jacobin.

En 1454 L'Isla de Haut, atau com la resta de Comenge ho restacada a la corona de França.

Maison comuna de l'Isla de Haut dab los sons dus mercats

Durant las guèrras de religion la ciutat ho esparnhada a maugrat de la presença pròcha d'ua posicion protestanta a Poimaurin qui sacamandejava la region.

Ua grana partida deu castèth tombè en roeina au sègle XVII mentre que la vila e's modernizava dambe ostaus borgés au sègle XVIII.

Pendent l'Ancian Regime, L'Isla de Haut èra de l'eleccion de Lomanha, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Comenge e de la senescaucia de Tolosa. Lo vocable de la glèisa ei Sent Adrian. Tanlèu 1790, L'Isla de Haut èra caplòc de canton. Anexèn Lagarde-de-l'Isle a L'Isla de Haut per ordenança deu 20 de seteme de 1828 [5]. Lagarde de l'Isle, benlèu en occitan La Garda (Guarda) de l'Isla, èra de l'eleccion de Comenge e de la senescaucia de Tolosa. En 1790, èra deu canton de L'Isla de Haut [6]. Èra probablament ua comunautat, mès pas ua parròpia. La Garda ei a l'oèst-nòrd-oèst en direccion de Molans. Au sud de La Garda, i a un lòc nommat St-Pierre, dambe ua capèra, mès i a pas d'informacions suu diccionari de las localitats de Nauta Garona.

Durant la Revolucion Francesa la vila vadó caplòc. Wellington passè dab las soas òsts per L'Isla de Haut suu son camin de cap a Tolosa.

La mairia ho bastida au bèth miei deu sègle XIX. En 1860 lo varat de "l'isla" ho pleat en bèth vàder baloard.

En 1897 la ciutat conegó un aigat catastrofic qui tuè e sacamadegè avalí mantuns ostaus.

Enter 1901 e 1950 la vila avó ua linha de camin de hèr entà Tolosa.

La vila ho marcada per l'execucion crudèla deus martirs de Melhan qui comptavan enter eths 24 maquisards islencs per la 2au panzerdivision SS Das Reich. Après la Segonda Guèrra Mondiau, lo salon principau de la mairia ho ondrat de frescas deu pintre locau René Gaston-Lagorre e ua d'eras aunora los fusilhats.

En 1977 las aigas de la Sava creishón un còp mei e lo cors ho amenatjat entà emparar la vila. L'Isla de Haut causí l'annada 1987 entà hestejar los sons mila ans.

Administracion

[modificar | modificar lo còdi]
Lista deus cònsols successius
Periòde Identitat Etiqueta Qualitat
març de 2020 (2026) Lionel Welter    
abriu de 2014 2020 François Caraoué divèrs dreta retirat foncion publica
junh de 1995 2014 Jean-Louis Brousse PS  
març de 1977 1995 André Baron PS  
  març de 1977      
Totas las donadas non son pas encara conegudas.

Demografia

[modificar | modificar lo còdi]
modificar « persona »
 v · d · m 		 Evolucion demografica
Populacion comunala actuala (2013): 1861, totala: 1885
179318001806182118311836184118461851
1 054 1 013 1 154 1 413 1 622 1 736 1 818 1 996 1 996
185618611866187218761881188618911896
2 030 2 156 2 405 2 403 2 461 2 478 2 465 2 424 2 340
190119061911192119261931193619461954
2 339 2 245 2 256 1 893 1 854 1 775 1 865 1 830 1 828
196219681975198219901999200620072008
1 779
 2 046
 2 022
 2 039
 2 037
 1 905
 2 035
 2 137
 2 084
2 110
20092010
2 034
2 060		 1 984
2 004
Fonts
Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE
Evolucion de la populacion 1962-2008
Evolucion de la populacion 1962-2008

  • En 2018 la populacion èra de 1633 abitants e la densitat èra de 72,32 ab/km².

La Garda de l'Isla

[modificar | modificar lo còdi]
modificar « persona »
 v · d · m 		 Evolucion demografica
Populacion comunala actuala (2013): , totala:
179318001806182118311836184118461851
73 61 86 90 75 - -
196219681975198219901999200620072008


Cercar
 Cercar
 Cercar
 Cercar
 Cercar
20092010
Cercar
 Cercar
Fonts
Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE
Evolucion de la populacion 1962-2008
Evolucion de la populacion 1962-2008

Lòcs e Monuments

[modificar | modificar lo còdi]
Capèra Sent Ròc
Clicatz sus una vinheta per l’agrandir.
  • Ostaus deu sègle XVIIIau sus la plaça de la mairia.
  • Glèisa classificada, fortificada dab vitraus deu famós mèste gascon Arnaud de Moles.
  • Capèra Sent Ròc sus la rota de cap a Anan
  • Mairia, bastida au bèth miei deu sègle XIX e ondrada de frescas de René Gaston-Lagorre.

Educacion

[modificar | modificar lo còdi]

L'Isla de Haut possedeish ua escòla primària e un collègi. Que compta tanben dab ua escòla de musica.

Plaça deu castèth

Equipament

[modificar | modificar lo còdi]

La vila que compta un terrenh de rugbi e un estanc d'aiga. Entau torisme, i a un vilatge de vacanças.

Sinhaletica bilingüa a l'entrada de la ciutat

Transpòrts

[modificar | modificar lo còdi]

L'Isla de Haut es desservida de cap a Tolosa e Sent Gaudenç per autocars de la Companhia Arc-en-ciel de Hauta Garona.

Galeria

[modificar | modificar lo còdi]

Véser tanben

[modificar | modificar lo còdi]

Ligams extèrnes

[modificar | modificar lo còdi]
  • Site oficiau.

Nòtas

[modificar | modificar lo còdi]
  1. ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 360, a Ile
  2. ↑ Émile Connac, Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne, manuscrit, 1882, Vol. 2, p. 1437, cercar sus Gallica
  3. ↑ Ernest Nègre, Toponymie générale de la France, volume III, n° 29 553
  4. ↑ Jacques Astor, Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France, ed. du Beffroi, 2002, p. 411
  5. ↑ Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 26 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html
  6. ↑ Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne, p. 23 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html
Recuperada de « https://oc.wikipedia.org/w/index.php?title=L%27Isla_de_Haut&oldid=2487456 »