L'Incorporacion de Navarra

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Salta a la navegació Salta a la cerca
Document expedit lo 1514, après la conquista de Navarra, amb una lista de personas del Roncal condemnadas a mòrt per delicte de lesa majestat

L'Incorporacion de Navarra a la corona de Castelha foguèt un procès iniciat dins lo sègle XII, un còp reinstaurat lo reialme per volontat de la noblesa navarresa lo 1134, amb los tractats entre lo Reialme de Castelha e la Corona d'Aragon, que s'acordèt se repartir lo Reialme de Navarra, amb una conquista parciala lo 1200, e que culminèt amb l'incorporacion completa dins lo sègle XVI per formar mai endavant la Corona d'Espanha. Posteriorament, la Bassa Navarra, qu'atenguèt revertir-la, se mantenguèt coma reialme supausadament independent fins al sègle XVII, que lo sieu rei obtenguèt la Corona Francesa e impausèt als sieus abitants l'incorporacion, en quitant d'èsser reialme a la fin del sègle XVIII après la Revolucion francesa. Per la siá banda, la Nauta Navarra, integrada en la Corona d'Espanha, quitèt d'èsser reialme fòrça mai tard, dins lo sègle XIX.

En morir sens descendència Alfons E lo Bataller, rei de Pamplona e Aragon, lo 1135, se produsiguèt la restauracion del reialme de Pamplona per decision de los sieus nòbles. Après aquela restauracion, las relacions dels tres reialmes vesins foguèron de constantas incursions. dins aquel sègle XI lo reialme de Castelha e lo d'Aragon, de forma reïterada, pactèron se repartir lo reialme de Pamplona; coma linha divisòria se marcava lo riu Arga. En divèrsas escasenças aqueles tractats se signèron après incursions pamploneses. Amb Sanç VI lo Sabi i a constància que se nomenava ja de forma escricha coma reialme de Navarra, e se produsiguèron alavetz las pèrdas del senyoriu de Biscaia, la Bureba e La Rioja, en partida a causa de la fidelitat en cambiant de los sieus nòbles e tanben per las incursions armadas del castelhan. En finalizar lo sègle, amb Sanç VII lo Fòrt debanèt la pèrda del Duranguesat, la rèsta d'Alaba e Guipuscoa per invasion de lo sieu territòri, e mai se en la historiografia i a discordància del gra de resisténcia o collaboracion.

Escut de Navarra, lo carboncle, que foguèt origina de l'actuala.

 I aguèt a comptar d'alavetz un periòde de consolidacion territoriala, amb nombrosas tensions intèrnas e, en concrèt, lo sorgit amb los reis d'origina francesa de las dinastias Champanha e Capet que se volián pas sometre als usatges e costums del reialme, amb grèus afrontaments amb los infanzones navarresos que li los obligavan.

En aqueles conflictes, los reialmes confrontants mantenguèron la siá intervencion politica e militara, freqüentment amb alianças amb la noblesa navarresa. Los afrontaments culminèron amb la guèrra de la Navarrería que la vila de la Navarrería foguèt totalament destruida.

Dins lo sègle XV se donèt la division en faccions en una guèrra civila, nauament amb l'intromission dels reialmes vesins, e que portèron tanben a la pèrda de la comarca de Laguardia e Los Arcos a mans dels castelhans e alabesos. A la fin d'aquel sègle se situarián de tropas castelhanas en desparièrs ponches, que controtlavan en la practica lo reialme e que foguèron expulsadas al començament del sègle XVI. L'an 1512 Ferran lo Catolic pactèt amb una majoritat de la noblesa navarresa l'incorporacion definitiva del reialme de Navarra, qu'efectuèt al cors de l'estiu amb relativa celeritat donat lo supòrt general e mai se amb qualque resisténcia d'influéncia francesa. Se produsiguèron posteriorament de divèrses assages de recuperar lo reialme pels reis de Navarra Joan III de Albret e Caterina de Foix. La primièra a la tardor d'aquel meteis an amb ajuda del reialme de França. La segonda en 1516, sens aquela ajuda. E la tresena e amb succès inicial, en 1521, en aprofechant lo desguarniment del reialme per las tropas castelhanas embardissades en la guèrra de las Comunitats de Castelha, que se produsiguèt un alçament generalisat e l'incursion de tropas francesas. La pas consolidacion de la posicion, en anant a assetjar Logronh e la rapida restauracion de l'armada castelhana amb fòrt supòrt guipuscoà, biscaí e alabès portèt al fracàs, sentenciat en la batalha de Noáin. Se produsiguèron posteriorament unas resisténcias en qualques ponches que motivèron a l'abandon de la part dels guipuscoans de la Bassa Navarra, mentre se consolidava lo domeni en la Nauta Navarra. Efectivament, la pas incorporacion de la Bassa Navarra foguèt un problèma militar davant de la menaça francesa.