Ivrèja

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar


Gtk-dialog-info.svg Aqueste article es sortit d'un traductor automatic e fa besonh d'unas correccions de gramatica, d'ortografia e de sintaxi.


Ivrèja
Ivréa

Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
Duomo di Ivrea.JPG
.
Geografia politica
País Bandièra d'Itàlia Itàlia
Region Piemont
Província Ciutat Metropolitana de Turin
Geografia umana
Populacion
(2015)
23 749[1] ab.

Ivrea (piemontès Ivrèja) Es una vila d'Itàlia a la region del Piemont, província de Turin. Lo sieu tèrme a 30 km². La vila a unes 25.000 abitants. Se tròba a 253 mètres sul nivèl de la mar. Lo patron de la vila es Sant Sabèri que se celèbra lo 7 de julhet.

Los sieus monuments mai destacats son lo Castello delle Quattro Torrri, lo convent de Sant Bernadí e la catedrala.

Confronta las comunas de Albiano d'Ivrea, Banchette, Bollengo, Burolo, Cascinette d'Ivrea, Chiaverano, Fiorano Canavese, Montalto Dora, Pavone Canavese, Romano Canavese, Salerano Canavese, Strambino, Vestignè

Istòria[modificar | modificar la font]

Eporedia foguèt una vila importanta de la Gàllia Cisalpina, al pè dels Alps, al bòrd del riu Portariá, dins la granda val dels salassis (uèi Val d'Aosta). Foguèt colònia romana fondada per Vellius vèrs lo 100 aC, per controtlar la val e protegir las planas (segon Plini per indicacion dels libres sibil·lins) e dominava los dos passatges principals dins la val. Lo sieu nom derivariá (segon Plini) d'una paraula cèlta que vòl dire "luòc de domesticar cavals".

Fins que lo salassis foguèron pas dominats en tempses d'August venguèt pas una vila prospèra. Ni Plini lo vièlh ni Claudi Ptolemeu li donan lo títol de colònia, mas se la mencionan coma vila importanta e Tàcit ditz qu'èra una de las vilas mai grandas de la província al nòrd del Padus (Pò). Lo 43 aC foguèt ocupada per Brut après la batalha de Mutina (43 aC) abans de crosar los Alps amb la siá armada. Èra encara una vila considerabla dins lo sègle IV. Foguèt dels hèruls (Odoacre) lo 476 e dels ostrogots dempuèi lo 491.

Reconquerida Pels bizantins lo 538 passèt als llombards lo 568. Amb los llombards foguèt la sedença d'un dels ducats, del que se coneis solament al pòrti Guntig. Lo sieu nom se transformèt en Ivrea. Lo 774 passèt als francs e foguèt un dels comtats del reialme d'Itàlia.

Vèrs l'an 1000 lo poder dins la vila èra passat als avesques. Lo 1001, en essent avesque Warmond l'ocupèt Arduí de Ivrea que lo 1002 foguèt elegit rei d'Itàlia a Pavia, en contra del desir de l'emperaire Otó III. Demorèt en mans de los sieus avesques. Lo sègle XII los avesques s'afrontèron amb los marqueses de Montferrat e aiçò favoriguèt l'aument de poder del comun de Ivrea e Canavese. Lo 1238 l'emperaire Frederic II la declarèt fasètz imperial mas lo domeni de l'avesque demorèt. Montferrat l'ocupèt lo 1266 per un temps brèu e après lo 1278 fins al 1310. Foguèt un fasètz imperial que passèt a Savòia lo 1313.

A la mitat de sègle se produsiguèt la revòlta de campanhards dirigits per Facino Cane, nomenat "Tuchinaggio", e fin finala lo domeni foguèt reconegut al comte de Savòia Verde lo 1356. Foguèt ocupada per França del 1536 al 1537, lo 1544 e del 1554 al 1559. Foguèt jos domeni de Tomàs Francesc de Savòia Carignan, general imperial, del 1638 al 1648 e foguèt ocupada per França autra còp del 1704 al 1706, e per darrièr còp lo 1798. Lo 26 de mai de 1800 i foguèt Napoleon. Foguèt retornada a Savòia lo 1814.

Personatges illustres[modificar | modificar la font]

Vejatz tanben[modificar | modificar la font]

  • Arquitectura longobarda

Referéncias[modificar | modificar la font]

  1. Totas las donadas demograficas e autres estatisticas provenon de l'Institut italian d'estatistica (Istat) Donadas demograficas (2010)