Escultura gotica

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar


Gtk-dialog-info.svg Aqueste article es sortit d'un traductor automatic e fa besonh d'unas correccions de gramatica, d'ortografia e de sintaxi.
Escòla de Veit Stoss: Autar Rosenkranz, Liebfrauenmünster a Ingolstadt. Fusta policromada, c. 1510.
Image del Cristo de la Laguna (Tenerife, Espanha) provenenta de Flandra e datat entre 1510-1514.

L'escultura gotica representa la segonda de las principalas escòlas internacionalas d'escultura europèa que se desvolopèt a l'edat mejana, aperaquí dempuèi mejans del sègle XII fins al sègle XVI.[n. 1] Foguèt un tipe d'escultura qu'evolucionèt a comptar de la romanica, e que mai endavant se «dissolveriá» en çò que seriá l'escultura de la Renaissença e lo manierisme.

Pendent la Renaissença –quand las valors classicas foguèron reconsideradas un autre còp–, l'escultura dels sègles immediatament anteriors èra considerada coma grollera e basta, e la se nomenèt «gotica», doncas que se cresiá qu'èra fruch de la cultura dels veires, unes barbars responsables de la desaparicion de l'Empèri Roman. Mas jamai los que demorèron en l'epòca gotica empleguèron aquela denominacion ni, fòrça mens, se consideravan barbars. Al contrari, l'aparicion de l'art gotic foguèt vist coma una innovacion e foguèt nomenat opus modernum (òbra modèrna), en essent l'escultura una de las siás expressions mai importantas. Totun, aquela avaloracion negatiua s'esperlonguèt fins a mejans del sègle XIX, quand sorgiguèt un movement revivalista, nomenat neogòtic, que recuperèt las siás valors. Malgrat saber que l'art gotic aviá pas res a veire amb los veires, se mantenguèt lo nom après tantes ans d'usatge.[1][2]

L'escultura gotica nasquèt estretament ligada a l'arquitectura, coma s'obsèrva en la decoració de las grandas catedralas e d'autras bastissas religioses, mas amb lo temps anèt en ganhant independéncia. Pendent una primièra estapa se va conrear un estil auster, estilitzat, de proporcions alongadas e amb una aparència generala hieràtica, que voliá transmetre espiritualitat, en s'aluenhant de la anatomia reala d'un còrs. Mas evolucionèt lèu cap a un naturalisme mai grand, cap al realisme, a comptar d'una absorció progressiua d'influéncias classicas e una observacion mai prigonda de la natura. Malgrat s'agir de forma independenta, l'escultura gotica, quitament a las siás estapas finalas, contunhèt d'èsser integrada en la decoració arquitectonica.[3]

L'istòria de l'escultura gotica a encara ponches escures. En qualques epòcas i aguèt una destruccion massiva de monuments e òbras d'art medieval, coma per exemple pendent lo movement iconoclasta qu'acompanhèt la Reforma en protestant, e pendent la Revolucion Francesa. Doncas, la determinacion de la cronologia, la genealogia e la distribucion e propagació geografica de l'estil presenta fòrça voids malaisits d'emplir. Cal apondre que quand lo gotic foguèt plan avalorat, a comptar de la segonda mitat del sègle XIX, per desconeissença, se faguèron de restauracions inadequadas en fòrça monuments. Malgrat aqueles problèmas, existisson encara una granda colleccion d'esculturas escampadas per tota Euròpa, fach que demòstra l'intensa produccion dels artistas de l'epòca.[4]

Vision generala e cronologia del gotic[modificar | modificar la font]

Antecedents teorics[modificar | modificar la font]

L'estil gotic foguèt, en granda part, lo resultat d'establir un nòu vocabulari visual per la representacion d'images, e del debat que se produsiguèt a l'entorn de qualques concèptes de la religion crestiana. Un dels ponches mai importants d'aquel debat foguèt la validitat de la representacion de las images sagradas, un problèma que datava dempuèi la meteissa origina del cristianisme. Lo cristianisme primitiu aviá una aversion cap a la figuració de personatges sagrats, una resèrva qu'èra estat eretada de la religion josieva qu'enebissiá la creacion d'images de culte, per temor de quèir en la idolatria. Una òrdre explicita contra aquel tipe de representacion proveniá dels Dètz manaments, doncas que lo tresen d'eles determina: Auràs pas d'autres dieus davant mieu. Per una autra banda, l'anciana tradicion classica pagana, que porgiá los elements essenciales per la formulacion de la nòva fe, èra entièrament en favor de la representacion dels dieus. Aquelas doas tendéncias se mantenguèron en fricció constanta pendent tota l'edat mejana. Una de las primièras declaracions en favor de la representacion crestiana venguèt del papa Gregori E lo Grand qual, cap a l'an 600, en cartas a l'avesque de Marselha definiguèt los principis a seguir. Lo papa disiá que, aital coma en las causas materialas, las images lor caliá pas èsser adorades mas tanpauc destruidas, perque la representacion de scènas de l'istòria sagrada e de personatges biblics èran utils per l'ensenhament de la doctrina a la massa analfabèta, «que podián legir en elas çò que podián pas legir en los libres», e la siá contemplació podiá condusir a la contemplació de Dieu. Gregori Li calguèt apelar al punt d'enguarda de Basili de Cesarea que, sègles abans, afirmava que «l'aunora donada a l'image ascendeix a lo sieu prototipe».

La declaracion gregoriana, impulsada per un papa considerat un savi —mai tard elevat a la condicion de Doctor de la Glèisa, lo meteis que Basili— amassa amb la contribucion de Joan Damascè, foguèron unes arguments poderoses en la question iconoclàstia, question que bandejava als crestians dempuèi las siás originas e que se n'anèt en enfortint pendent l'Empèri Bizantí. E mai se l'afar foguèt resolgut oficialament l'an 787, pendent lo Segond Concili de Nicea, quand se va legalitzar la veneració d'images, lo debat contunhèt al cors dels sègles seguents, ont d'autras prelats escriguèron en defensa de l'art religiós. Mai que mai ligats a l'aparicion del gotic apareguèron los escrits de Pseudo-Dionís lo Aeropagita, un autor amb una basa platònica a travèrs de Plotí, un neoplatònic fòrça respectat a França pendent los sègles IX-X, e qu'influiguèt l'Abat Dessús Suger, fondator de la primièra glèisa gotica. En aquel ponch, lo problèma iconoclasta foguèt ja superat fin finala per una sèria d'aportacions teoricas e l'art religiós se consolidèt definitivament.[5][6]

Gotic primitiu[modificar | modificar la font]

Timpan de la Basilica de Saint-Denis, circa 1137-1144 (gotic primitiu).
Figuras de la catedrala de Chartres, circa 1145-1155 (gotic primitiu).
Las «Vèrges nècies», catedrala de Magdeborg, circa 1250, (gotic classic).

La pròva del succès de l'escultura es la granda proliferacion de representacions sagradas que se produsiguèron pendent la fasa finala del romanic. Entre los sègles XI e XII, s'establiguèron un ensems de motius tematics e unas formas qu'èran las mai adaptadas per transmetre la doctrina religiosa. Ja dins lo sègle XII, l'aparicion de la principala iconografia romanica, la de la decoració dels timpans, coincidiguèt amb l'arribada dels primièrs exemples del gotic.[n. 2][7]

En fach, los programas iconogràfics romanics exerciguèron una granda influéncia suls gotics, que venguèron una evolucion naturala d'aqueles. Doncas, la distincion estilística entre l'escultura romanica e la gotica mai primitiva, sovent, es fòrça subtil. Per çò qu'es de las primièras esculturas goticas las innovacions mai evidentas s'apliquèron en las arquivoltes e las colomnas lateralas de las portadas. En elas s'obsèrva una tendéncia creissenta a establir una organizacion mens compacta de las scènas, mai dubèrta e racionala, e un alongament de las proporcions de las figuras, tot en seguint la tendéncia de mai verticalisme dins las bastissas.[8]

Iconografia[modificar | modificar la font]

En general, la distribucion d'images deriva de l'eiretatge romanic establida e seguissiá l'esquèma seguent: sus l' intrada principala i aviá totjorn una scèna amb lo Crist, sovent la del Jutjament Final, la del Crist en Majestat o la de la Crucifixió; a las arquivoltes i aviá de figuras de sants e d'angels; a las colomnas e frisos se representavan los apostòls e d'autras figuras de l'Ancian Testament; o, de còps, al·legories –coma las «vèrges prudentas» e las «vèrges nècies», personificacions dels arts liberales–, o de figuras istoricas mai recentas coma, per exemple, martirs de la fe o qualque sant patron. Se la glèisa possedissiá d'intradas segondàrias, los sieus timpans podián èsser de decòrs amb qualque scèna de la vida de la Maire de Dieu –lo culte que n'aumentèt en aquel periòde–, o amb qualque eveniment de la vida del sant patron de la glèisa.

Luènh d'èsser de decisions arbitràrias, las images de l'iconografia gotica foguèron curosament seleccionadas per formar un programa coerent per l'observaire, en illustrant l'evolucion de la fe dempuèi la siá fondacion de la part dels patriarques ebrèus, fins al adveniment de Crist. Crist èra encarnat amb la siá doctrina de la redempció e, dempuèi un punt d'enguarda teològic, en lo apoteosi del Reialme de Dieu se fasiá una condemna apocalíptica del ben e del mal.[9]

En lo gotic, los motius que se tròban en la tradicion iconogràfica romanica comencèron tanben a se modificar. Fins alavetz, la scèna qu'apareissiá mai dins los portals de las glèisas èra la del Jutjament Final, amb especiala enfasi en los turments qu'al lunfèrn esperavan l'arribada dels desleiales. Dempuèi mejans del sègle XI, París s'èra convertit en lo centre teològic e cultural mai grand d'Euròpa, amb la preséncia de grands filosòfes coma Pere Abelard e Hug de Sant Víctor, e la realizacion de divèrsas escòlas que se jonguèron per crear, cap al 1170, l'Universitat de París. En aquel ambient academic mai liberal, relativament independent del contraròtle de la Glèisa, ganhèt terren una filosofia mai umanista. Se desvolopèt tanben la doctrina del purgatori, qu'ofrissiá un escapament del lunfèrn a travèrs d'una estapa de depuracion preliminar a la ascensió al cèl. Al meteis temps, la Maire de Dieu e d'autres sants comencèron a èsser de considerats grands avocats de l'umanitat davant la justícia de Crist. En aquel procès, la vièlha tendéncia de la fe crestiana de corregir al pecador mejançant la paur e la menaça amb la condemna etèrna, se vegèt atenuada per las opinions que destacavan la misericòrdia abans que l'ira divina.

Aital, las scènas del Jutjament contunhèron d'èsser un motiu frequent, mas comencèron ara a èsser dessenhadas per emfasitzar l'òrdre, l'esperança e la justícia, per mostrar lo camin de la salvacion mejançant lo penediment e la intercessió dels sants. La meteissa verticalitat de las catedralas goticas e l'abondància de grands fenestrals, que fasián possible una prigonda penetracion de la lutz per tot l'interior, contrastava amb las formas mai pesadas e los ambients mai escures de l'arquitectura romanica; aquelas caracteristicas son estadas interpretadas coma un recors formal que rebat un nòu impuls esperital mai optimista.[10]

Saint-Denis e Chartres[modificar | modificar la font]

Lo gotic primitiu se mantenguèt essencialament coma un fenomèn francés, concentrat en la region de París, e la primièra bastissa importanta qu'incorporèt d'esculturas foguèt la Basilica de Saint-Denis. Entre 1137 e 1144, Suger, lo sieu abat, impulsèt la reforma d'una bastissa romanica existenta e lo va decorar amb una granda riquesa. Saint-Denis es mai que mai important perque es la necròpoli dels reis de França; es un monument de la dinastia carolíngia e, al meteis temps, se convertiguèt en lo simbòl de la consolidacion de la monarquia francesa, un procès que Suger aguèt un destacat papièr en la siá qualitat de conselhièr del rei e regent de França pendent la Segonda Crosada. De mai de mai, la basilica foguèt un reliquiari monumental de Sant Dionís, apostòl e martir de França, patron de París e protector del reialme; Suger desirèt que foguèsse lo luòc de pelegrinatge mai important de França, e aquel luòc es revestit de significats esperitales e politics. Per Suger, qu'èra estat influit pels escrits del Pseudo-Dionís lo Aeropagita, l'ornamentacion de la glèisa –amb objèctes d'aur, pèiras preciosas, vidrieres, pinturas e esculturas–, èra un instrument educatiu fòrça preciós, e una manièra de presentar de manièra visuala la doctrina dins lo pòble e far mai facil la siá compreneson. L'organizacion clara de la scèna del timpan mòstra una clara diferéncia amb las disposicions dels ensems romanics e las siás estatuas que fasián de colomnas, representèron tanben una importanta innovacion.[11][12]

Las novetats prepausadas per Suger per l'arquitectura e la decoració de las façadas, amb lo supòrt del grand prestigi de París coma centre cultural, artistic e universitari, comencèron a s'espandir a autres luòcs coma la catedrala de Chartres, que s'inicièt l'an 1145; la portada occidentala d'aquela catedrala conten lo grop d'esculturas de la primièra estapa del gotic mai important e qu'es encara en bonas condicions. Las siás esculturas an un dessenh cilíndric fòrça alongat e foncionan coma un resson de l'enfasi verticala de la bastissa; totun, las siás formas contunhan encara en mostrant l'eiretatge romanic per çò qu'es de tractament lineal dels vestits e las actituds rígides. Las caras, totun, mòstran un tractament fòrça naturalista que contrastan amb lo dessenh esquematitzat del romanic.[13]

Tant las esculturas de Saint-Denis coma las de las façadas de Chartres foguèsson en granda part destruidas, mutiladas, substituidas o mal restauradas en los darrièrs tempses, en empedint la compreneson completa de los sieus programas iconogràfics. Mas la catedrala de Laon, que subrevisquèt sens damatges importants, porg un ensems complet e original del gotic mai primitiu. Autres bones exemples, un pauc mai tardans, son las catedralas de Borges, Angieus e Lo Mans, amb desparièrs gras de conservacion.[14] La produccion de l'escultura gotica destaca per la quantitat e la varietat; solament a Chartres la façada compta amb mai de doas mila pèças.

Protogòtic O gotic classic[modificar | modificar la font]

Reliquiari Dels Reis Mags a la catedrala de Colonha, de Nicolas Verdun
Pila baptismal de Renier de Huy
Detalh de dos retraits de Ekkehard II e Uta von Meißen, a la catedrala de Naumburg; presentan encara la policromia originala (c. 1240-1260).

Cap al 1200, l'estil original se transformèt impulsat pel creissent interès envèrs lo naturalisme; es la segonda estapa de l'evolucion del gotic, nomenada protogòtica.[15][16] En aquela transicion aguèron un papièr important los artistas de la val del Mòsa, e de forma especiala Nicolas de Verdun e Renier de Huy, los primièrs grands mèstres de l'istòria de l'escultura gotica, que destaquèron per los sieus trabalhs de orfebreria e bronze. A las catedralas de Rems, Amians e Notre-Dame de París, l'estil gotic restèt defòra de l'influéncia romanica e las siás estatuas presentan un naturalisme força avançat; las esculturas son independentas de las colomnas.

En aquel periòde de l'edat mejana apareguèt pel primièr còp l'usatge del contrapposto; aquel recors tecnic preteniá donar mai gràcia e movement a las images, qu'èran presentadas en actituds mai dinamicas e se realizava un tractament dels volums anatòmics que, en fòrça cases, restavan pas mai ocults per la ròba. Lo contrapposto gotic, vist dempuèi l'exterior, diferia del classic per una aparència mai prononciada qu'èra pas lo resultat del tractament anatòmic; èra mai ornamental. Al meteis temps que dins las escòlas de filosofia s'ensenhava la humanisme, se tornavan definir los principis fondamentales de la fe; aquel contèxt cultural faguèt possible lo absorció d'elements artistics de l'antiquitat classica, tot en adocint l'estricta etica que guidèron la pensada morala al cors dels sègles anteriors. Aqueles cambiaments dirigissián l'entorn cultural cap a un laïcisme mai grand que favorissiá un desplaçament de l'interès dempuèi una dimension sobrenatural cap a una de mai umana. Se recuperèt tanben la valor de la beutat pura de las formas que s'èra perdut dempuèi l'antiquitat, en prenent en compte, coma disiá Sant Tomàs de Aquino, que la beutat èra íntimament associada amb la vertut e la plena expression de la siá natura essenciala.[17]

Del Reialme de Dieu al naturalisme[modificar | modificar la font]

Pendent lo sègle XIII, en tèrmes tecnics, la tendéncia generala de l'escultura se concretèt en una desliurança, en mai autonomia per çò qu'es de l'arquitectura, e mai se en mantenent una estrecha relacion amb lo contèxt arquitectonic, de sòrta que los grops tendián a preservar un notable sentit de l'unitat e l'armonia. Per çò qu'es de la forma, aquela se decantèt cap a un estudi mai detalhat de la natura, en tractant de reprodusir los efièches lumínics (lums e ombras), las texturas dels teissuts, los subtils matises de l'expression de las caras, la frescor de la joenessa e las marcas del vielhèr. Sembla que totes los objèctes se convertiguèron en veïculs de la beutat e èran dignas d'èsser representats. Segon Arnold Hauser:

Lo còrs uman[modificar | modificar la font]

Dins del procès d'avaloracion que n'es naturala, lo còrs uman ne sortèt mai que mai beneficiat, doncas que, fins alavetz, èra vist coma «una tròp de corrupcion, povàses e cendres», coma daissèt escrit Pere Damià dins lo sègle XI en la siá òbra De laude flagellorum. Aquela aversion al còrs èra una nòta omnipresent en la cultura religiosa anteriora e quand se representava l'èsser uman prevalia una estilització que minimizèt la siá carnalitat; mas l'esquèma simbolic del romanic e del gotic primitiu foguèt abandonat definitivament e, en pauc temps, s'atenguèt lo naturalisme d'una manièra que se vesiá pas dempuèi l'ancian art grèc e roman. La figura reala de Crist –abans representada fondamentalament coma un jutge, rei e Dieu–, se va humanitzar e lo adoració de la siá umanitat arribèt a èsser considerat lo primièr passatge per conéisser lo vertadièr amor divin. La conquista del naturalisme foguèt una de las hitas mai importantas del gotic, en fasent possible progressivament una evolucion cap a la renaissença, cap a la mimesi artistica e la representacion de la dignitat de l'òme en la siá beutat ideala.[18][19]

Adam, que originalment èra a la façada de la catedrala de Notre-Dame de Pares, c. 1260.


Un nòu òrdre de valors[modificar | modificar la font]

Seriá erroni supausar qu'en aquela epòca lo naturalisme representava ja una desliurança dels dictats de la glèisa e l'abolicion radicala de l'interès per l'esperit. L'escultura, amb autres arts, se participèt en una manifestacion en una dualitat constanta, a la recèrca d'una formula, d'un compromís entre los dos extrèmes. Se, per una banda, l'atencion a la natura obliguèt a una avançada extraordinària de la tecnica escultòrica que permetiá imitar amb una granda semblança las formas naturalas, per l'autra, existissiá una tendéncia en fragmentar la totalitat de l'òbra de sòrta que las parts recebián mai atencion que çò tot; un sens d'unitat, se tornariá solament aténher a la fin d'aquela fasa del gotic. Los factors que caracterizan aquel cambiament de enfocament foguèron la dissolucion del conservadorisme cultural e lo desvolopament d'un interès genuí per tot çò qu'èra nòu.

Los cronicaires de l'epòca exprimiguèron lo sieu entosiasme per l'aparicion d'un nòu òrdre de valors, lo que permetriá lo bastiment d'una societat mai equilibrada en la que lo benestar material se convertiguèt en una mèta assolible, malgrat que –caliá supausar– lor caliá se preparar per la salvacion de l'esperit. E se refortilhèt l'idèa que l'umanitat s'aviá renovellat en Crist; las gents li caliá pas mai viure tan oprimida pel pes de la mortalitat e lo pecat, en podent exprimir sens fauta la beutat, la vitalitat e la jòia.[20][21] Aquelas tendéncias naturalistas, s'apareguèron pas totas lo meteis temps e en totes los luòcs; se conservèron de tradicions localas qu'aportavan a l'òbra tracha diferencialas, de còps mai arcaics o exòtics s'i aviá un contacte amb autras escòlas estrangièras. D'autra banda, la preséncia d'un mèstre destacat, amb una personalitat artistica mai definida, contribuiguèt a dirigir l'estil cap a qualque tendéncia en concrèt, malgrat qu'en los primièrs tempses de l'escultura gotica, se desconeisson los escultors e son anonimes.[22]

Tematica iconogràfica[modificar | modificar la font]

Gàrgola A la catedrala d'Ulm

La representacion a l'escultura gotica, mai que mai la que decora o decorava las glèisas, èran d'animals, reales o fantastics, tèma qu'ocupava un luòc important dins la pensada medievala. Amassa amb la decoració ornamentala de motius vegetales, èran frequents incorporar d'images de l'anhèl e lo peis –coma simbòls de Crist–, lo todon –que representava l'Esperit Sant–, los animals associats als evangelistes —buòu, agla e leon—, e d'animals mitics coma lo griu, lo dragó o lo basilisc, totes amb significats simbolics que s'associavan amb qualque leiçon morala.[23]

La forma de la gàrgola s'utilizèt fòrça sovent en l'arquitectura de las catedralas coma solucion per drenar l'aiga. Segon qualques tradicions, avián lo poder d'espantar los marrits esperits, mas la siá vertadièra interpretacion presenta encara fòrça estanhs. De mai de mai, la representacion d'animals fantastics ofrissiá liberat a l'artista la censura davant eclesiastica; èra la manièra que los escultors podián donar formar a la siá fantasia e impulsats per determinats estats d'ànim exprimir çò que volián amb una granda varietat de formas extravagantas, d'un grand efièch plastic.[24]

Cap al 1250 l'escultura arquitectonica mostrava ja signes de declivi e foguèt substituida per una decoració abstracta o florala; ganhèron importància la estatuària independenta, los reliquiaris e, d'una forma especiala, los monuments funeraris e los cavòts privats. Doas caracteristicas innovadoras d'aquel darrièr genre en particular foguèron la creacion de pichonas figuras qu'èran plaçadas en nínxols, abitualament en una actitud jacent, e l'assag de representar la vertadièra cara dels defunts. Abans de fins del sègle XIII, lo gotic s'èra estendut pel Sacre Empèri, la peninsula Iberica, Anglatèrra e èra arribat quitament a la peninsula Itàlica e Escandinàvia, en donant pas a la seguenta fasa nomenada gotic internacional.

Gotic internacional[modificar | modificar la font]

Detalh d'un Crist, circa 1380. Polonha.
Una pietat circa 1400

Lo nomenat gotic internacional compren lo periòde entre mejans del sègle XIV fins a mejans del sègle XV, amb lo sieu ponch àlgid cap a l'an 1400, que foguèt quand l'estil se convertiguèt en la lenga veïculara de l'art europèu, amb un grand movement d'artistas e d'escambis entre las escòlas regionalas. Mas quand se parla d'internacional implica pas que l'estil se convertiguèsse en homogeni. Al contrari, l'aparicion de grands centres urbans dins divèrses païses, totes amb tradicions pròprias, generèt un panorama d'una granda diversitat; de mai, l'existéncia de clients rics permetèt lo cultiu d'una ampla gamma de nòvas possibilitats artisticas.[25]

Un nòu esperit religiós[modificar | modificar la font]

L'escultura d'aquel periòde foguèt pas monumentala, levat de cases esporadics, e se centrèt en la realizacion d'autars portatiles e de retaules. Lo sègle XIII se caracterizèt per l'aparicion d'una retorica naturalista derivada de l'espleitacion de las aparèncias superficialas dels objèctes –e mai se lo sieu fondament siá estat metafísic–. L'escultura d'aquel estil internacional seguiguèt, per una part, aquela tendéncia e, per l'autra, donèt luòc a un nòu enfocament que serviguèt coma referent d'una devocion modèrna, en çò que vendriá una renaissença religiosa que s'inicièt en lo se dels ordes mendicants e que s'estendèt lèu entre los laics.

Image de la Maire de Dieu amb lo tipic contrapposto del gotic, exemple del tipe «maire de Dieu bèl». Musèu de Erasmus Cioleka, a Cracòvia.

Aquela «devocion modèrna» èra mai introspectiva e intima, mas tanben un extasi místic del fervor collectiu. Aiçò supausèt la multiplicació d'òbras amb tèmas dramatics, coma las scènas sus la Passion de Crist e las pietats, que comportava un atractiu emocional mai immediat e un caractèr confessional e penitencial. E mai se sens explorar, aqueles aspèctes èran ligats a la popularització de la doctrina sus las indulgéncias e lo purgatori, e lo concèpte de la salvacion coma un problèma en esséncia individuala e subjectiva, per contrast amb las idèas sus una escatologia collectiva qu'avián prevalgut anteriorament.[26][27]

Lo contèxt social e economic[modificar | modificar la font]

Aquela nòva iconografia, ont las images de la mòrt e lo sofriment èran comunas, rebatián tanben una situacion sociala inestable e plena de paradòxas, quand las guèrras èran comunas, la vida quotidiana del pòble èra marcada per una violéncia gratuita, la fam èra una ombra constanta, las frequentas revòltas popularas contra unes impòstes abusius èran reprimidas amb rigor e las epidèmias delmaven a la populacion —la Pèsta Negra de 1347-1351 se calcula que provoquèt la mòrt d'un tèrç de la populacion europèa—. Las meteissas gents que seguissiá una procession religiosa amb lèrmas als uèlhs, en acabar, podián s'amassar dins la plaça del pòble e delectar-s'amb una execucion publica, ont mancavan pas de mòstras de cruseltat.[28]

Totun, d'autres factors contribuiguèron a portar la diversitat al gotic internacional, un periòde que marquèt, segon Johan Huizinga, «l'inici de la fin del mond medieval». La classa mejana cresquèt, s'organizèt e comencèt a administrar d'amples sectors dels afars publics. Lo sistèma feudal declinèt e foguèt remplaçat gradualment per un modèl economic protocapitalista dominat per las valors de la borgesiá, classa sociala que, en fach, se convertiguèt en l'avantgarda culturala de l'epòca e aguèt un papièr principal en lo patrocini dels arts. L'individualisme que caracterizava aquela nòva economia, amassa amb la naissença d'una nòva cultura urbana que s'aluenhava de las valors tradicionalas e ne formulava d'autras mai dinamics, favoriguèt l'aparicion d'un grand movement social que demorèt rebatut en los arts amb la preséncia d'aspèctes mai realistas, amb interèsses sus detalhs mundans e de caractèr privat. En aquel sens, es exemplar la profusió de retraits que dintravan sovent en caracteritzacions psicologicas ineditas fins alavetz.[29]

Parallèlament, cal considerar la persistència d'una sofisticada cultura cortesana tipificada en la cort francesa dels Valís, que foguèron dels mecenes mai importants de l'epòca. Una cultura inspirada en las tradicions de la cavalleria e dels ideales de l'amor cortesà, qu'impulsèt e inspirèt la produccion escultòrica en aquela fasa, una fasa caracterizada per un caractèr ornamental prononciat, que emfasitzava las vestimentes, la rica textura e l'elegància de gèstes. Cal detalhar que la prevalença d'aquel còdi èra tanben present en l'art que se consomava en autres contèxtes de la noblesa que seguissián formulas mai convencionalas.[30]

Practicas artisticas e religiosas[modificar | modificar la font]

En aquel sens, se consolidèt la creacion de la tipologia nomenada de la «maire de Dieu bèl», una de las mai apreciadas del gotic internacional. La siá foncion e origina exacta es subjècte de debat, mas sembla aver derivat tant de l'orbita de la cultura cortesana coma de la populara –qu'encarna un ideal de beutat atemporal– e la fusion de la gràcia mai classica de la noblesa amb la pietat mai sentimentala del pòble.[31]

Un autre aspècte de las practicas artisticas e religiosas que cal mencionar fa referéncia a la resurrecció de las formulas de periòdes anteriors. L'onda de grandas manifestacions de devocion que se produsiguèron pendent lo gotic internacional demorèt intensament rebatuda en la produccion de reliquiaris e estatuària de culte; fòrça de las images sagradas que se realizèron èran de còpias dirèctas d'un prototipe famós, la veneració que n'èra ja anciana. S'apreciava una clara relacion amb l'image originala e se li apondiá un caractèr nauament arcaic. E, çò qu'es mai important, se li donava un caractèr sagrat mai autentic, sustot quand se podiá refortilhar amb lo supòrt de qualque legenda populara; cossí, per exemple, qu'unas cèrtas estatuas fòrça conegudas s'èran multiplicats miraculosament e realizavan de miracles tanben a travèrs de las siás còpias. Val a dire, que se las còpias èran pas ligadas a cap de folklore especific, s'esperava qu'aguèsson los meteisses privilègis e de poders que l'original. Aquel historicisme foguèt encara mai marcat en la transicion cap al gotic triguèt.

Gotic triguèt[modificar | modificar la font]

Scèna d'un retaule de Tilman Riemenschneider a Rothenburg ob der Tauber
Retaule amb panels laterales plegables

Lo gotic triguèt es la fasa finala de l'estil gotic, mas foguèt pas una estapa de decadéncia. La transicion se produsiguèt d'una manièra doça e graduala, e foguèt en aquela estapa quand se realizan qualques unas de las òbras goticas mai ricas e complèxas. Fin finala l'estil desapareis per daissar pas a la renaissença e al manierisme. Lo gotic triguèt se desvolòpa aperaquí entre mejans del sègle XV e de mejans del XVI, e, per rapòrt al naturalisme e lo internacionalisme, representa lo coronament del que s'èra atengut en la fasa anteriora.

I a unas diferéncias pro significativas en la societat europèa de l'epòca, que pòdon contribuir a explicar la transformacion artistica. En economia, la dubertura de nòvas rotas comercialas e de grands viatges modifiquèt l'ais del comèrci internacional entre las nacions d'Euròpa Occidental. Portugal e Espanha se van erigir coma poténcias navals, seguidas per França, Anglatèrra e los Païses Basses. L'aur e d'autras riquesas de las colònias d'americanas, africanas e asiaticas arribavan dins aqueles païses en quantitats jamai vist e, entre autras causas, permetèt una vertadièra explosion en la promocion dels arts.

Nòtas[modificar | modificar la font]

  1. La cronologia del periòde vària significativament segon las fonts consultadas
  2. Aquelas representacions escultòriques dels timpans de las intradas de las glèisas e catedralas son realizadas per servir coma entratge visual e coma preparacion esperitala del culte que se practicava al dedins de la bastissa

Referéncias[modificar | modificar la font]

Modèl:Referències

  1. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  2. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  3. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  4. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  5. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  6. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  7. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  8. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  9. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  10. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  11. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  12. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  13. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  14. Gardner; Kleiner; Mamiya.
  15. (en) {{Obratge}} : paramètre titre mancant
  16. Büchsel, Martin.
  17. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  18. (en) {{Obratge}} : paramètre titre mancant
  19. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  20. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  21. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  22. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  23. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  24. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  25. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  26. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  27. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  28. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  29. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  30. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant
  31. modèl {{Ligam web}} : paramètre « url » mancante paramètre « titre » mancant