Farfantèla
Farfantèla (pseudonim d'Enriqueta Dibon; en grafia mistralenca Farfantello, Enriqueto Dibon; en francés Henriette Dibon), nascuda lo 9 d'aost de 1902 a Avinhon e mòrta lo 9 de setembre de 1989 a Avinhon, es una escrivana e una poetessa de lenga occitana, en Provença, que visquèt mai que mai en Camarga e a Avinhon. Tanben es una dei fondadoiras de l'institucion lo Riban de Provença.
Biografia
[modificar | modificar lo còdi]Sa familha èra originària dau Bascoat, pus precisament de Biscaia. Èra la filha de Loís Dibon, emplegat puei director de la Companhiá dau Tramvai d'Avinhon. Sa maire, corduriera de formacion, trabalhava a l'ostau.[1]
Estudièt a l'Escòla de la Crosier puei au Collègi dei Joventas de la Carriera Palapharnerie, que i passèt lo brevet elementari.
Brilhanta en anglés, desirava de devenir professora de licèu, mai poguèt pas complir son pantais. Alora intrèt en 1921 dins una manufactura de cauçaduras e i ganhèt la vida coma comptabla.
Dins leis ans 1930, foguèt jornalista a L'Éclair, un jornau de Montpelhièr.[1] Puei venguèt comptabla d'una proprietat viticòla de Gard abans d'intrar a la Librariá Valat de Montpelhièr au sortir de la Segonda Guèrra Mondiala. Pus tard, trobèt un emplec de comptabla dins una fabrica avinhonenca de bònas. Puei venguèt archivista dau musèu dau Palais dau Roure (l'ancian ostau de Baroncelli-Javon), a Avinhon.[2],[1]
Entretenguèt una relacion amorosa complèxa amb Maurici Troillet, un politician soís, de 1932 a 1961.
Descobriguèt lo Florege (lou Flourege), una societat avinhonenca afiliada au Felibritge, e comencèt d'escriure en occitan provençau (en grafia mistralenca). En 1921, un poèma sieu se remarquèt e deguèt ornar lo monument dei mòrts municipau. Aquela reconeissença locala li permetèt d'intrar alora dins lei cercles felibrencs e de desvolopar una vida sociala intensa demieg lei felibres e lei gardians, e mai s'èra una femna celibatària.[1] En 1924, foguèt una dei fondadoiras de l'institucion lo Riban de Provença (lou Riban de Prouvènço) amb lo sosten de la comtessa d'Ademar, qu'es una associacion encara activa segon son sit web.[3]
En 1925, venguèt mestressa dau gai saber dau Felibritge.[4]
Tota la vida, redigiguèt una autobiografia non editada, Per ren oblidar (Pour ne rien oublier), que ne depausèt lo manuscrit a la Bibliotèca Mejanas d'Ais de Provença.[1]
Òbras
[modificar | modificar lo còdi]- Ratis, seguit de La genèsi de Ratis, presentacion de Glaudi Mauron, edicion bilingüa occitan-francés, A l'azard Bautesar!, Montfaucon 2016, 192 paginas ISBN: 9791094199046.
- Lei miratges (Li mirage), Éditions du Feu, 1925, descargable, Universitat de Provença
- Lo rebat d'un somge: poèma (Lou rebat d'un sounge: pouèmo), Macabet frères, 1930, descargable, Universitat de Provença
- Lei lambruscas: poèma provençau (Li lambrusco: pouèmo prouvençau), prefaci de Josèp d'Arbaud, Caburle, 1934
- Juli Boissière (Jùli Boissiere), Pòrtaiga (Porto-Aigo), 1935
- Parpèlas d'agaça (Parpello d'agasso), traduccion en francés d'Enriqueta Dibon, 1955, ed. Paul Déhan; 2a edicion 2021, Edicions dau Grilhet dau Plan dei Cucas (Edicien dóu Grihet dóu Plan-dei-Cuco)
- Folco de Baroncelli, Bené, Nimes, 1982
- La posa-raca: novèlas e sovenirs (La pouso-raco: nouvello e souveni), Bené, Nimes, 1985
- Batèus de papier, chausida de poèmas provençaus ancians e inedits amb traduccion francesa (Batèu de papié: chausido de pouèmo prouvençau ancian e inedit emé trad. franceso), Bené, Nimes, 1986
- La rentrée des classes, Bené, Nimes 1987
- Camarga: lei poèmas d'en fòra (Camargo: li pouèmo d'en foro), prefaci d'Andrieu Dupuis (André Dupuis), la Tour Magne, 1988
- Lo radèu: poèmas provençaus amb traduccion francesa (Lou radèu: poèmes provençaux avec traduction française); seguit de Les grands compagnons, poèmas francés, prefaci de Loís Brauquier, H. Dibon, 1973
- Ratis: lei testimònis (Ratis: li testimòni) (Ratis: les témoins), prefaci d'Andrieu Chamson (André Chamson), Aubin, 1967, edicion bilingüa francés-provençau, Plon, 1972
- Héros mistraliens, Henriette Dibon et alli, Gropament d'Estudis Provençaus (Groupamen d'Estùdi Prouvençau), 1965
- La vila inconeiguda (La vilo incouneigudo), Poèma publicat dins l'Armanac Provençau (Armana prouvençau), 1937, en linha sus Gallica - data BNF
Guierdons
[modificar | modificar lo còdi]- Prèmi de la Poesia Provençala de la vila d'Avinhon en 1921.
- Prèmi Frederic Mistral en 1952[2] per Ratis.[4]
- Grand Prèmi de la Poesia Provençala en 1952 per l'ensemble de son òbra.
- Prèmi Valentina de Wolmar 1967 per Ratis.
- Prèmi Amic de sosten a la creacion literària en 1974 per Lo radèu.
- Prèmi Broqueta-Gonin de Literatura, en 1982, per Lo marqués de Baroncelli.
- Prèmi de l'Acadèmia Francesa en 1976.[1]
Omenatges
[modificar | modificar lo còdi]L'escòla primària Farfantèla (Farfantello) dins lo quartier dau Pònt dei Doas Aigas, a Avinhon, s'es bastida per li rendre omenatge.
Lo servici de geriatria de l'Espitau Enric Duffaut, a Avinhon, tanben pòrta lo nom de Farfantèla (Farfantello).
Nòtas
[modificar | modificar lo còdi]- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 et 1,5 {{{títol}}}. ISBN 979-10-320-0125-7.
- ↑ 2,0 et 2,1 Error de citacion : Balisa
<ref>incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadasBiblioMéjanes. - ↑ [1]
- ↑ 4,0 et 4,1 Error de citacion : Balisa
<ref>incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadasgenea.