Burgondis

Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Anar a : navigacion, Recercar


Gtk-dialog-info.svg Aqueste article es sortit d'un traductor automatic e fa besonh d'unas correccions de gramatica, d'ortografia e de sintaxi.

Los burgondis serián un pòble germànic oriental originària d'Escandinàvia, qu'a comptar de l'an 200 inicièt una migracion massiva cap a l'Euròpa centrala, seguida pels vàndals, cap a Pomerània (actuales Polonha e nòrd-èst d'Alemanha). S'installèt après a la Gàllia, entre los francs e los alamans, al bòrd del Ren. La tribu establiguèt la siá capitala a «Borbetomagus» (actuala Worms) e prenguèt «Mogontiacum» (Maiança) als romans.

Ptolemeu Mencionava als Buguntes, entre lo Vistula e lo Viadus que serián probablament lo meteis pòble après conegut coma burgundis. D'aqueles Plini ditz que foguèt una branca dels vàndals, coma o foguèsson los varinis, los carinis e los gutons. Autres autors lo fan de raïtz romana sorgida de pòbles e colons establits pels romans als "burgi".

Istòria[modificar | modificar la font]

Abitavan entre l'Oder e lo Warthe, e van emigrar per se sometre pas als veires. Unes s'establiguèron dins l'isla de Bornholm (Burgundarholm) mas lo nuclèu principal avancèt per las tèrras dels pòbles hermions (l'ensems de pòbles que los sueus n'èran lo principal mas en çò que figuravan tanben longobards, semnons, hermundurs e d'autras) en arribant a la Gàllia en temps de Probe (276- 282), en essent refusats, pel que s'establiguèron en lo naut Main, a l'oèst dels marcomans

L'an 289 los se tròba al sud-oèst de Germània, ont es possible que foguèsson anats a la demanda de l'emperaire Valentinià per combatre als alamans, qu'èran amb el en guèrra. Los burgundis avián una armada d'ochanta mil òmes, mas los se permetèt pas s'establir al delà del Ren.

Lo 363 tornèron atacar territòri imperial a la Gàllia e lo 406 traversèron lo Ren e s'establiguèron a la region nomenada après Borgonha. Foguèt lo general Estilicó qual permetèt als burgundis s'establir a l'Empèri.

Joví Foguèt proclamat emperaire (412) a Maiança pel rei Guntahar dels burgundis, que l'an anterior aviá crosat lo Ren, totun mai tard Aeci empediguèt qu'obtenguèsson mai de territòris. Los burgundis foguèron de derrotats divèrses còps e en una d'elas Guntahar moriguèt, mas atenguèron assentar-se a la Gàllia e se faguèron de crestians. A lo sieu establiment de l'oèst dels Alps fondèron un reialme.

A la debuta del sègle V, los burgundis s'installèron pacíficament dins la zòna de la val del Ròse, dins un airal entre las actualas Soïssa, França e Itàlia, que per eles acabariá en prenent lo nom de "Burgóndia" (e mai endavant evolucionariá a l'actual Borgonha). L'an 534, los francs derrotèron a Gundemar, lo darrièr dels reis burgundis, e se van annexionar lo sieu territòri après la batalha de Tolbiac.

Las siás legendas e de sagas, basa del Cantar dels Nibelungs, editat pel primièr còp a l'edat mejana al Sacre Empèri Romà Germànic, los donèron transcendéncia mitològica. Coma fòrça tribus germàniques, se convertiguèron a la arrianisme, e mai se los catolics dominèron après la conversion del rei Gundebald lo 500.

Originas tribals[modificar | modificar la font]

Localizacion de l'isla de Bornholm.

Las tradicions burgúndies mencionavan una origina escandinau e aiçò tròba supòrt en nombrosas pròvas e evidéncias arqueologicas (Stjerna), e fòrça investigadors considèran qu'aquelas tradicions semblan èsser corrèctas. Possiblament perque Escandinàvia èra al delà de l'orizont de las primièras fonts romanas, en comprenent a Tàcit (que menciona solament una tribu escandinava, los suions), se sona pas d'elas dessús ont poirián venir los burgundis. Lo primièr que los cita es Plini lo Vièlh, que los vesiá coma una tribu integranta del pòble vàndal e après Ptolemeu, en la siá òbra Geographia, en la segonda mitat del sègle II, los cita coma vesins dels semnones. La primièra referéncia romana a la siá procedéncia es simplament lo Ren (entre d'autras, Amià Marcel·lí, XVIII, 2, 15), doncas que per eles los burgundis èran pas mas una autra tribu germànica orientala.

Se crei a l'ora d'ara que los burgundis provendrián de l'isla de Bornholm, doncas que cap a l'an 300 la populacion aviá desaparegut en granda part de l'isla. La majoritat de los sieus cementèris avián quitat d'èsser utilizats, e los que s'utilizavan encara avián de paucs enterraments. Lo nom de l'isla, en noruec ancian, es «Burgundarholmr» («isla dels burgundis») çò que corrobora tala procedéncia. Veseti, En la siá òbra Þorsteins saga Víkingssonar, ditz que se van assentar dins una isla o alzinar, que se sonava alzinar de Borgund, es a dire, Bornholm. La traduccion d'Alfred çò de Grand de Orosi utiliza lo nom Burgenda land. Lo poèta e pionièr mitologista Viktor Rydberg (1828-1895), (Our Fathers Godsaga (Los nòstres Parents "Godsaga) afirmèt en se basant en una font medievala, Vita Sigismundi, que los burgundis meteisses mantenián de tradicions oralas sus la siá origina escandinau.

Las catacions arqueologicas a Alemanha en los darrièrs cinquanta ans an botat en evidéncia l'existéncia de dos emplaçaments burgundis a Germània anteriors a lo sieu contacte amb l'Empèri Roman. Se son donats doas explicacions sus la siá existéncia:

  • Nauament, que los cronicaires romans de las campanhas militaras distinguiguèsson pas als burgundis d'un autre dels pòbles germànics, los alamans, en escriure los sieus anals.
  • Que tal contacte se produsís pas perque los burgundis se separèsson de la liga dels alamans en lo moment que l'Empèri Roman. s'afeblissiá E se trobava en desintegració e ocupèsson de territòris de las actualas Soïssa, Àustria, del Franca Comtat e dels Alps.

Primièras relacions amb los romans[modificar | modificar la font]

Localizacion dels burgundis a mitjan sègle E dC.
Las regions qu'ocupèron los alamans e que posteriorament, en se desplaçar a l'èst, foguèron ocupadas pels burgundis. Las datas soslinhan los afrontaments contra los romans e la linha negra espessa lo limes (frontièra).

Las primièras migracions burgúndies los portèron a s'establir en lo marge esquèrre del cors mejan de l'Oder, e mai se qualques tribus arribèron fins a las còstas de l'alunhat Mar Negra. Mai tard demorarián en la conca del Vistula, cossent damb Jordanes, l'istorian dels veires de mitjan sègle VI. A mitjan sègle III los burgundis avián estat prèste de desaparéisser, derrotats en una batalha per un autre pòble qu'abitava la meteissa zòna, los gèpids, que, dirigits per lo sieu rei Fastida, los van gaireben aniquilar.

Cap al decènni del 270 dC los burgundis comencèron nauament a emigrar e dintrèron pel primièr còp en contacte amb los romans e cap a la fin del sègle III, una populacion pro nombrosa de burgundis aviá ocupat las ancianas tèrras abandonadas dels alamans dins tèrras del Ren e del Main. Lo pòble alamà aviá començat a se desplaçar cap a l'èst, fins a la frontièra de l'empèri (limes germànic), que violavan amb cèrta frequéncia per far d'incursions en granda part de la Gàllia (cap al 259/260), fins que foguèron derrotats e se retirèron a l'autra banda de la frontièra del Ren Pendent gaireben un sègle e ocasionèron pas mai de problèmas a Roma, mas cap a l'an 352 avián recomençat las siás incursions. A la fin de l'an 367 crosèron per estonament lo Ren, en atacant e saquejant «Moguntiacum» (Maiança).

L'an 369, l'emperaire Valentinià E sollicitèt l'ajuda dels burgundis en la siá guèrra contra los alamans (Amià Marcel·lí, XXVIII, 5, 8-15), mas a la fin la campanha se menèt a tèrme pas, doncas que los romans començavan a veire en l'arribada massiva de guerrers burgundis una menaça encara mai granda. Valentinià Va contraatacar a «Solicinium» e amb l'ajuda d'autres pòbles los derrotèron pírricament, doncas que las bassas de l'armada romana foguèron tan nombrosas que li calguèt abandonar l'idèa de contunhar la siá campanha contra eles. Lo 374 los romans signèron la patz amb Macrià, rei dels alamans, que dempuèi se convertiguèt alavetz en un fisèl aliat sieu. Los seguents tres ans Valentinià va reorganitzar las defensas de la frontièra del Ren, supervisant personalament lo bastiment de nombroses fòrts.

A la fin del sègle IV los burgundis expulsèron als alamans de la region entre lo Taunus e lo riu Neckar e eles meteisses atenguèron lo Ren aperaquí quatre decènnis mai tard, los burgundis apareisson de nòu. Après la casuda en desgràcia e posteriora captivitat e execucion a Ravena del general e magister militum roman Estilicó, las tropas visigodes de Alaric E tornèron lutar (406 - 408) contra Roma, acompanhadas aquel còp per las tribus del nòrd, que crosèron lo Ren e van penetrar a l'Empèri. Entre aquelas tribus se trobavan los alans, los vàndals, los sueus, e, possiblament, los burgundis, qu'aurián emigrat cap a l'oèst e se serián establits dins la val del Ren, dins la zòna prèpa a «Borbetomagus» (Worms).

Quand l'Empèri Roman s'afebliguèt, autorizèt dins los pòbles germànics a assentar-se a lo sieu territòri coma «federats» (foederati). Aqueles pòbles recebián la tèrra e una part de l'impòst sus la renda en escambi de garantir la seguretat del territòri. Entre eles, i aviá los burgundis, que malgrat la siá condicion de foederati, semblan aver agut una relacion tempestuosa amb los romans, doncas qu'irrompèron a las regions termierèras e estendèron la siá influéncia a tot lo territòri.

Li calguèt segon çò que sembla de còps una relacion amigable entre los huns e los burgundis. Una costum huna per las femnas los portava a alongar artificialment lo cran de las mainadas mejançant fòrts embenats quand èran solament de mainatjons. En qualques cavòts germàniques se son trobats de còps adorns huns e tanben crans femenins tractats d'aquela manièra, a l'oèst del Ren, solament los cavòts burgúndies contenon un grand nombre d'aqueles crans. Los seguents ans vegèron la naissença del primièr dels reialmes burgundis a l'entorn de Worms e la siá posteriora destruccion l'an 436. Après, ja dins dels limits de l'empèri, l'an 443 recebèron una region nomenada Sapaudia (la Savòia actuala e granda part de la altiplà de Soïssa) e s'espandiguèron après a la Burgóndia ont atenguèron establir un segond reialme que foguèt çò de mès durador e qu'abastèt mai territòri. Aquel reialme veiriá la siá fin l'an 534 après la siá definitiva conquista pels francs.

Vejatz tanben[modificar | modificar la font]

Referéncias[modificar | modificar la font]

Suls autres projèctes Wikimèdia :

  • Beiträge Sud Archäologie dempuèi Attila-Reiches, Werner, J. (1953). Die Bayerische Akademie der Wissenschaft. Abhandlungen. N.F. XXXVIII A Philosophische-philologische und historische Klasse. Munic.
  • Bury, J.B. The Invasion of Europe by the Barbarians. London: Macmillan and Co., 1928.
  • Dalton, O.M. The History of the Franks, by Gregory of Tors. Oxford: The Clarendon Press, 1927.
  • Drew, Katherine Fischer. The Burgundian Code. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 1972.
  • Gordon, C.D. The Age of Attila. Ann Arbor: University of Michigan Press, 1961.
  • Guichard, Rene, Essai sur Lo histoire pòrta peuple burgonde, de Bornholm (Burgundarholm) vèrs la Bourgogne las te Bourguignons, 1965, published by A. Te J. Picard Te Cie.
  • Murray, Alexander Callander. From Demòra ton Merovingian Gaul. Broadview Press, 2000.
  • Musset, Lucien. The Germanic Invasions: The Making of Europe AD 400-600. University Park, Pennsylvania: The Pennsylvania State University Press, 197
  • Wood, Ian N. ‘Ethnicity and the Ethnogenesis of the Burgundians’. In Herwig Wolfram and Walter Pohl, Editors, Typen der Ethnogenese unter besonderer Berücksichtigung der Bayern, volume 1, pages 53–69. Vienna: Denkschriften der Österreichische Akademie der Wissenschaften, 1990.