Tristan Tzara
|
||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| a | q476226 | |||||||||||
| a | París | |||||||||||
| Luòc d'enterrament | q272208 | |||||||||||
| Profession | q10732476
|
|||||||||||
| ID d'artista de MusicBrainz | 4f3fe3d6-ff99-4b4b-926c-baec6d2bfd25 | |||||||||||
| IMDb | nm0879262 | |||||||||||
| VIAF | 27072443 | |||||||||||
| GND | 118624938 | |||||||||||
| ISNI | 0003 6863 9153 e 0000 0001 2125 1536 0000 0003 6863 9153 e 0000 0001 2125 1536 | |||||||||||
| LCCN | n79111430 | |||||||||||
| BNF | 119273045 | |||||||||||
| SUDOC | 027172058 | |||||||||||
| NDL | 00459325 | |||||||||||
 |
Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Tristan Tzara. | |||||||||||
 |
Aqueste article necessita una revision, l'ortografia, la gramatica, l'estil o la sintaxi son de verificar.
Podètz corregir o crear la discussion.
|
Tristan Tzara, de son nom vertadièr Samuel Rosenstock, nascut lo 16 d'abril de 1896 a Moineşti, Romania e mòrt lo 25 de decembre de 1963 a París, foguèt un escrivan, poèta e ensagista de lenga romanesa e francesa e un dels fondadors del movement Dada.
Somari |
Biografia[modificar]
Los membres de la familha Rosenstock faguèron part de las 800 000 personas josievas recensadas que lo còde civil en vigor, a l'epòca, interdisiá la ciutadanetat romanesa. Lo seu paire èra quadre d'una societat d'expleitacion petroliera; Samuel coneguèt una enfança e una adolescéncia aisada e sens istòria. Seguèt una classa sus la cultura francesa dins un institut privat, de literatura al licèu Saint-Sava e de sciéncia e otenguèt lo certificat de fin d'estudis al licèu Milhai-Viteazul.[1].
Amb son amic de licèu Marcel Janco, Samuel creèt, en 1912, sa primièra revista "Simbolul" e s'imagina en « àngel negre del simbolisme trionfant ». I publiquèt l'un de sos primièrs poèmas « Sur la rivière de la vie ».
En 1915, adoptèt l'escais de Tristan Tzara : Tristan en referéncia a l'eròi de l'opèra de Richard Wagner « Tristan e Iseut » e Tzara per çò que vòl dire "tèrra" o "país" en romanés[2].
Amb son certificat de fin d'estudis, Tzara s'inscriguèt a l'Universitat de Bucarèst en matematicas e filosofia en setembre de 1914). Son amic Janco s'inscriguèt en politecnica[3].
L'ambient provincial de Bucarèst languís Tzara que sòmia de partir. Contra l'avís de son paire, mas encoratjat per Janco que lo buta de lo rejónher a Zuric, quitèt Romania per Suècia, país neutre aculhent la joventut d'Euròpa refusant la guèrra. S'inscriguèt a l'universitat en classa de filosofia. Mas lo languiment lo torna ganhar : « las sensacions de ben-èsser venguèron raras e totes los plasers foguèron catalogats : las excursions, los cafès, los amics... » Demòra a Zuric sonque mercés a Janco.
Tzara encontrèt l'alemand Hugo Ball e la seuna femna Emmy Hennings, baladora e cantaira. Se presenta coma un revolucionari professional, disciple de Mikhaïl Bakunin, que quitèt Alemanha per causa d'incitacions a l'insurreccion. Convencut qu'en Suècia, encontrèsse de joves coma el tenent la volontat de « gausir de lor independéncia », Ball configuèt a Tzara son projècte de dubrir un luòc ont s'assemblarián totas las dissidéncias.[4].
Lo 5 de febrièr, Ball, Hennings, Richard Huelsenbeck, Tzara e los pintres Jean Arp, Janco e Sophie Taeuber inaugurèron lo Cabaret Voltaire que transformèron en cafè literari e artistic que sos murs foguèron cobèrts de quadres creant un ambiant a l'encòp intim e ofegat[5]. Lo succès foguèt immediat. [6].
Participèt a la renaissença del mot Dada a Zuric e foguèt lo pus actiu propagandista del movement.
Escriguèt los primièrs tèxtes "dadas" :
- La Première aventure céleste de Mr Antipyrine (1916),
- Vingt-cinq poèmes (1918),
- Sept manifestes Dada (1924)
Tristan Tzara, Aragon, Philippe Soupault et Breton, e mai d'autres, participèron a la revista SIC creada per Pierre Albert-Birot en 1916 e d'autras activitats amb visada de tustar lo public e destruir las estructuras tradicionalas del lengatge.
Puèi, temptèt de reconciliar surrealisme e comunisme (aderiguèt al Partit Comunista en 1936, per rejónher la Resisténcia pendent la Segonda Guèrra Mondiala).
Es enterrat a Paris, al cementèri del Montparnasse.
Òbras[modificar]
- La Première aventure céleste de Mr Antipyrine, première édition 1916
- Vingt-cinq poèmes, 1918
- Cinéma calendrier du cœur abstrait maisons, première édition 1920
- Le cœur à barbe, 1922.
- Sept manifestes Dada, première édition 1924, amb dessenhs de Francis Picabia
- Mouchoir de nuages, 1924.
- Sonia Delaunay, 1925.
- De nos oiseaux : poèmes, 1923.
- L’arbre des voyageurs, 1930.
- Essai sur la situation de la poésie, 1931
- L’homme approximatif, 1931.
- Où boivent les loups, 1932.
- L’antitête, 1933.
- Grains et issues, 1935.
- La main passe, 1935.
- Ramures, 1936.
- Sur le champ, 1937.
- La deuxième aventure céleste de M. Antipyrine, 1938.
- Midis gagnés, 1939.
- Ça va, 1944.
- Entre-temps, 1946.
- Le cœur à gaz, 1946.
- Terre sur terre, 1946.
- La fuite : poème dramatique en quatre actes et un épilogue, 1947.
- Le surréalisme et l’après-guerre, 1947.
- Le poids du monde, 1951.
- La face intérieure, 1953.
- À haute flamme, 1955.
- La bonne heure, 1955.
- Parler seul, 1955.
- Le fruit permis : poèmes, 1956.
- La Rose et le chien, 1958.
- Juste présent, 1961.
- Lampisteries, précédé de Sept manifestes Dada, 1963.
- 40 chansons et déchansons, 1972.
Bibliografia[modificar]
- Henri Béhar, Tristan Tzara, Oxus, Colleccion "Les Roumains de Paris", Paris, 2005 (ISBN 2-84898-048-6).
- François Buot, Tristan Tzara, Grasset, Paris, 2002
- Marc Dachy, Tristan Tzara, dompteur des acrobates, L'Echoppe, Paris, 1992
- Christian Nicaise, Tristan Tzara : les livres, Éd. L'Instant perpétuel, Rouen, 2005 (ISBN 2-905598-90-5).
